วิทยานิพนธ์ (นศ.ม.)--จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2550

การวิจัยครั้งนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาภูมิหลัง บุคลิกลักษณะ ทัศนคติและแรงบันดาลใจของอาสาสมัครสมาคมสร้างสรรค์กิจกรรมอิสรชนที่ดำเนินโครงการชุบตัวคืนถิ่นเพื่อชีวิตใหม่ให้กับครอบครัวเร่ร่อน รวมทั้งกลยุทธ์การสื่อสารและวิธีการสร้างความสัมพันธ์ที่อาสาสมัครใช้ในการสื่อสารกับครอบครัวเร่ร่อน และปัจจัยที่ส่งเสริมหรือเป็นอุปสรรคต่อประสิทธิผลของการสื่อสารระดับบุคคลระหว่างอาสาสมัครกับครอบครัวเร่ร่อนในการเข้าถึงและการสร้างความสัมพันธ์ที่มีผลให้เกิดการเปลี่ยนแปลงทัศนคติและยุติพฤติกรรมการเร่ร่อน โดยใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิงคุณภาพ ด้วยการศึกษาจากเอกสาร การสังเกตการณ์ทั้งแบบมีส่วนร่วมและไม่มีส่วนร่วม และการสัมภาษณ์แบบเจาะลึก โดยมีกลุ่มตัวอย่างคือ อาสาสมัครอิสรชน จำนวน 4 คนและครอบครัวเร่ร่อน จำนวน 7 ครอบครัว ผลการวิจัยพบว่า ภูมิหลัง บุคลิกลักษณะ และแรงบันดาลใจของอาสาสมัครทั้ง 4 คน มีความแตกต่างกัน แต่มีทัศนคติ เป้าหมาย และรูปแบบในการดำเนินงานตามโครงการชุบตัวคืนถิ่นเพื่อชีวิตใหม่ให้กับครอบครัวเร่ร่อนที่คล้ายคลึงกัน โดยอาสาสมัครมีฐานะเป็นสื่อบุคคล มีบทบาทและหน้าที่สำคัญในการใช้กระบวนการสื่อสารเพื่อแก้และลดปัญหาการเร่ร่อนของครอบครัวเร่ร่อน. โดยกระบวนการสื่อสารมี 3 ขั้นตอน ได้แก่ (1) ขั้นเตรียมการ ได้แก่ การเตรียมตัวของอาสาสมัครในการทำความเข้าใจปรัชญาแนวคิดและวัตถุประสงค์ในการทำงาน (2) ขั้นปฏิบัติการ ในการรุกเข้าพื้นที่ การเข้าถึงและสร้างความสัมพันธ์ด้วยการวิเคราะห์และประเมินครอบครัวเร่ร่อนซึ่งเป็นผู้รับสาร โดยเริ่มจากการทักทาย การแนะนำตัว การสนทนาในเรื่องทั่วไป ปัญหา การให้ความรู้เกี่ยวกับการดูแลรักษาความสะอาดและการป้องกันโรค และการโน้มน้าวใจ (3) ขั้นติดตามและประเมินผล กลยุทธ์และวิธีการที่อาสาสมัครใช้ในการเข้าถึงและการสร้างความสัมพันธ์กับครอบครัวเร่ร่อน มี 2 ลักษณะ ได้แก่ กลยุทธ์ตัวแปรและกลยุทธ์รวม โดยตัวแปรที่มีอิทธิพลต่อการเลือกใช้กลยุทธ์มี 2 ตัวแปร ได้แก่ (1) ตัวแปรด้านบุคคล (2) ตัวแปรด้านสถานการณ์และสภาพแวดล้อม ส่วนกลยุทธ์หลักที่ใช้ในกระบวนการสื่อสารมี 3 กลยุทธ์ ได้แก่ (1) กลยุทธ์ด้านบุคคล (2) กลยุทธ์ด้านภาษา (3) กลยุทธ์ด้านการโน้มน้าวใจ นอกจากนี้ยังพบว่า ปัจจัยต่างๆที่เกี่ยวข้องกับประสิทธิผลของการสื่อสารระหว่างอาสาสมัครกับครอบครัวเร่ร่อน สามารถแบ่งได้เป็น 2 ลักษณะ คือ (1) ปัจจัยส่งเสริม ได้แก่ ด้านบุคคล ด้านกลยุทธ์ วิธีการและกิจกรรม (2) ปัจจัยอุปสรรค ได้แก่ ด้านบุคคล ด้านสังคมและบริบทแวดล้อม และด้านองค์กร