โครงการ “แนวทางการอนุรักษ์สืบค้นและหาคุณค่าผลหลุมพีด้วยกระบวนการมีส่วนร่วมของ ชุมชน นักเรียน และครูโรงเรียนบ้านปลักปลา ตำบลโฆษิต อำเภอตากใบ จังหวัดนราธิวาส” มีวัตถุประสงค์ของโครงการ 3 ประการ คือ 1) เพื่อศึกษาแนวทางการอนุรักษ์ป่าพรุและหลุมพีด้วย กระบวนการจัดทำหลักสูตรท้องถิ่นของโรงเรียนบ้านปลักปลา 2) เพื่อศึกษาคุณค่าทางโภชนาการและ สรรพคุณด้านสมุนไพรของหลุมพีด้วยหลักวิทยาศาสตร์การอาหารและโภชนาการ 3) เพื่อเสริมสร้าง ศักยภาพและความร่วมมือระหว่างนักเรียน ครู ในการจัดทำโครงงานวิทยาศาสตร์การแปรรูปหรือ การใช้ประโยชน์จากหลุมพีภายใต้โครงการ 1 โรงเรียน 1 นวัตกรรม กระบวนการวิจัย เริ่มจากการจัดเวทีร่วมกับผู้เกี่ยวข้องเพื่อกำหนดแนวทางการอนุรักษ์ป่าพรุ และผลหลุมพีนำผลจากการประชุมไปดำเนินการอนุรักษ์หลุมพีด้วยการปลูกป่าข้างบ้านและสร้างป่า เชิงอนุรักษ์ในโรงเรียน กิจกรรมเดินป่าเพื่อสังเกตระบบนิเวศของหลุมพีภายในป่าพรุสิรินธร จัดเวที เพื่อหาแนวทางในการควบคุมระดับน้ำในพื้นที่ป่าพรุกำหนดหลักสูตรท้องถิ่นเรื่องหลุมพีของโรงเรียน บ้านปลักปลา เพื่อสร้างจิตสำนึกในการอนุรักษ์ป่าพรุและหลุมพีผ่านโครงงานวิจัยเกี่ยวกับหลุมพีของ นักเรียนและครู ผลการวิจัย การปลูกป่าข้างบ้าน ได้นำกล้าไม้โตเร็ว เช่น สะเดา กระถินเทพา ไม้ป่าพรุ เช่น ตีนเป็ดขาว และไม้ผลยืนต้น ได้แก่ จำปาดะ มาแจกจ่ายให้ชาวบ้านโดยใช้โรงเรียนเป็นศูนย์กลาง ป่าเชิงอนุรักษ์ในโรงเรียน ได้จัดกิจกรรมปลูกต้นไม้ 3 ครั้ง กว่า 32 ชนิด รวมถึงต้นหลุมพีด้วย รวมทั้งสิ้น 1,155 ต้น จากการเดินป่าเพื่อสังเกตระบบนิเวศของหลุมพีภายในป่าพรุสิรินธร ทำให้ทราบว่าหลุมพี มีความสัมพันธ์กับระบบนิเวศน์ในป่าพรุอย่างเหนียวแน่น เป็นไม้ชั้นล่างในป่าพรุขึ้นได้และ เจริญเติบโตได้ดีในที่มีร่มเงา และต้องมีน้ำขังตลอดปี แต่ละต้นออกผลครั้งเดียวแล้วตายต้นอื่น ซึ่งเป็น หน่อในกอเดียวกัน จะออกผลหมุนเวียนกันต่อไป ทำให้พื้นที่ยึดครองของหลุมพีขยายกว้างขึ้นตลอด สามารถเก็บความชื้นและน้ำไว้ได้ซึ่งเอื้อต่อการดำรงชีวิตของพืชและสัตว์ชนิดอื่นๆ ในป่าพรุที่ผูกพัน เป็นห่วงโซ่อาหาร เกิดผลดีต่อระบบนิเวศน์และสิ่งแวดล้อมโดยรวม อันเป็นปัจจัยหลักในการ ดำรงชีวิตของชุมชนรอบป่าพรุความรู้ที่ได้นี้ นำไปใช้ในการส่งเสริมให้ชาวบ้านปลูกต้นหลุมพีในสวน หรือในพื้นที่ทำกินได้ เนื่องจากพื้นที่ทำกินของชาวบ้านปลักปลาอยู่ในบริเวณป่าพรุ มีสภาพแวดล้อม ที่สามารถปลูกต้นหลุมพีเพื่อการเพิ่มจำนวนและการอนุรักษ์ได้ การพัฒนาหลักสูตรท้องถิ่นด้วยการเปิดโอกาสให้นักเรียนร่วมกับครูประจำวิชา จัดทำเป็น โครงงานวิจัยหรือโครงงานวิทยาศาสตร์ โดยมี “หลุมพี” เป็นโจทย์วิจัยของโครงงาน ซึ่งประมวล ประเภทโครงการได้4 กลุ่มหลักๆ ดังนี้ 1) ศึกษาคุณสมบัติของเปลือกหลุมพีเพื่อแก้ปัญหาดินเปรี้ยว โดยใช้โครงงานวิทยาศาสตร์แต่ด้วยเปลือกหลุมพีมีสภาพเป็นกรด และดินบริเวณที่ทิ้งเปลือกหลุมพี ข เป็นดินที่มีสภาพเป็นกรด ดังนั้นเปลือกหลุมพีไม่สามารถแก้ความเป็นกรดของดินได้2) งานวิเคราะห์ คุณค่าทางโภชนาการของผลหลุมพีร่วมกับคณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล ทำให้ทราบว่าผล หลุมพีมีฤทธิ์ต้านเชื้อแบคทีเรีย มีฤทธิ์ต้านอนุมูลอิสระ มีฤทธิ์ต้านเอนไซม์ acetylcholine esterase ซึ่งเกี่ยวกับเรื่องความจำหรือสมองเสื่อม เมื่อวิเคราะห์สารอาหาร พบ Vitamin C Vitamin A และ antioxidant 3) โครงงานการทำผลิตภัณฑ์จากผลหลุมพีประกอบด้วยการทำผลิตภัณฑ์สบู่จากหลุมพี และการทำผลิตภัณฑ์น้ำยาล้างจาน และ 4) โครงงานแปรรูปอาหารจากผลหลุมพี ด้วยการดองเค็ม ดองหวาน และแช่อิ่ม การประกอบอาชีพเกี่ยวกับหลุมพี ควบคู่กับชุมชนบ้านปลักปลามาช้านาน จนเป็นส่วนหนึ่ง ของวิถีชีวิตการประกอบอาชีพ การอนุรักษ์หลุมพีต้องดำเนินการทั้งทางตรงและทางอ้อมและต้องมี ความสัมพันธ์ต่อเนื่องกันเป็นวงจร เช่น 1) อนุรักษ์ป่าพรุเ ลดการทำลายป่า โดยจะต้องให้ชุมชนมี อาชีพ มีที่ดินทำกิน จัดการน้ำในป่าพรุเพื่อไม่ให้น้ำท่วมหรือขาดแคลนน้ำ2) การสร้างมูลค่าเพิ่มของ หลุมพีให้มีมูลค่าสูงขึ้น เช่น การรวมกลุ่มกันขายเพื่อป้องกันการกดราคา แปรรูปหลุมพีให้มีคุณภาพ สูงขึ้น ช่วยให้ชุมชนมองเห็นประโยชน์ที่จะได้รับทั้งทางตรงและทางอ้อม มีหน่วยงานเข้ามาเกี่ยวข้อง หลายฝ่ายการดำเนินการวิจัยต้องสอดคล้องกับวิถีการประกอบอาชีพของชุมชนรอบป่าพรุ 3) ให้ชุมชนสนใจใช้ผลิตภัณฑ์จากหลุมพีที่เป็นของใช้ในชีวิตประจำวัน สร้างผลิตภัณฑ์จากหลุมพี เป็นของฝากของที่ระลึกสำหรับผู้มาเยี่ยมเยียนได้เพื่อเป็นผลสะท้อนไปถึงแนวทางการรักษาหลุมพี ให้คงอยู่ตลอดไป -