วิทยานิพนธ์ (ค.ม.)--จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2526

วัตถุประสงค์ของการวิจัย 1. เพื่อศึกษาบรรยากาศองค์การของโรงเรียนประถมศึกษา ขนาดเล็ก ขนาดกลางและขนาดใหญ่ 2. เพื่อเปรียบเทียบบรรยากาศองค์การของโรงเรียนประถมศึกษา ขนาดเล็ก ขนาดกลางและขนาดใหญ่ ในเขตการศึกษา 6 วิธีดำเนินการวิจัย กลุ่มตัวอย่างประชากรที่ใช้ในการวิจัยประกอบด้วยครูโรงเรียนประถมศึกษา สังกัดสำนักงานคณะกรรมการการประถมศึกษาแห่งชาติ ในเขตการศึกษา 6 จาก 61 โรงเรียน จำนวน 960 คน โดยสุ่มตัวอย่างประชากรแบบแบ่งพวก หรือชั้น (Stratified Random Sampling) เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัยเป็นเครื่องมือวัดบรรยากาศองค์การ O C D Q (Organizational Climate Description Questionnaries) ของเฮนดรู ดับบลิว ฮัลปิน ( Andrew W. Halpin) ซึ่งผู้วิจัยได้แปลและเรียบเรียงโดยอาศัยการแปลข้อกระทง (Item) ของผู้วิจัยอื่นมาประกอบการแปลข้อกระทง เครื่องมือเป็นแบบมาตราส่วนประเมินค่าที 4 ตัว เลือกจำนวน 46 ข้อ ใช้วัดองค์ประกอบบรรยากาศองค์การ 8 มิติ โดยวัดพฤติกรรมของคณะครู 4 มิติคือ ความไม่เกี่ยวข้อง อุปสรรค ขวัญและความสนิทสนม และวัดพฤติกรรมของผู้บริหารโรงเรียน 4 มิติคือ ความห่างเหิน การเน้นผลงาน การกระตุ้นและการเน้นความสัมพันธ์ โดยองค์ประกอบบรรยากาศองค์การทั้ง 8 มิติ เป็นเครื่องกำหนดแบบบรรยากาศองค์การของโรงเรียน 6 แบบคือ แบบเปิด แบบอิสระ แบบควบคุม แบบสนิทสนม แบบรวบอำนาจ และแบบปิด การวิเคราะห์ข้อมูล วิเคราะห์โดยหาค่าร้อยละ ค่าคะแนนเฉลี่ย ค่าส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน ค่าคะแนนที (T-Scores) ทดสอบโดยใช้ค่าเอฟ (F-test) และเปรียบเทียบค่าคะแนนเฉลี่ยเป็นรายคู่ด้วยวิธีของเชฟเฟ่ (Scheffe’s Method) สรุปผลการวิจัย จากการศึกษาบรรยากาศองค์การของโรงเรียนประถมศึกษา เขตการศึกษา 6 จำนวนพบว่า 1. โรงเรียนประถมศึกษา 56 โรงเรียนเป็นแบบบรรยากาศแบบเปิด 10 โรงเรียน แบบอิสระ 7 โรงเรียน แบบควบคุม 7 โรงเรียน แบบสนิทสนม 3 โรงเรียน แบบรวบอำนาจ 11 โรงเรียน และแบบปิด 18 โรงเรียน 2. โรงเรียนประถมศึกษาขนาดเล็ก จำนวน 35 โรงเรียนพบว่า เป็นบรรยากาศแบบเปิด 8 โรงเรียน แบบอิสระ 6 โรงเรียน แบบควบคุม 5 โรงเรียน แบบสนิทสนม 1 โรงเรียน แบบรวบอำนาจ 5 โรงเรียน และแบบปิด 10 โรงเรียน ซึ่งคิดเป็นบรรยากาศแบบเปิดร้อยละ 14.29 และบรรยากาศแบบปิดร้อยละ 17.86 3.โรงเรียนประถมศึกษาขนาดกลาง จำนวน 16 โรงเรียนพบว่า เป็นบรรยากาศแบบเปิด 2 โรงเรียน แบบอิสระ 1 โรงเรียน แบบควบคุม 1 โรงเรียน แบบสนิทสนม 2 โรงเรียน แบบรวบอำนาจ 3 โรงเรียน และแบบปิด 7 โรงเรียน ซึ่งคิดเป็นบรรยากาศแบบเปิดร้อยละ 3.57 และบรรยากาศแบบปิดร้อยละ 12.50 4. โรงเรียนประถมศึกษาขนาดใหญ่ จำนวน 5 โรงเรียนพบว่า เป็นบรรยากาศแบบควบคุม 1 โรงเรียน บรรยากาศแบบรวบอำนาจ 3 โรงเรียน แบบปิด 1 โรงเรียนและไม่พบ บรรยากาศแบบเปิดในโรงเรียนประถมศึกษา โรงเรียนประถมศึกษาขนาดใหญ่คิดเป็นบรรยากาศแบบเปิดร้อยละ 1.79 5. เมื่อเปรียบเทียบบรรยากาศองค์การของโรงเรียนประถมศึกษา เขตการศึกษา 6 โดยส่วนรวมพบว่า บรรยากาศองค์การของโรงเรียนประถมศึกษาขนาดเล็ก แตกต่างจากโรงเรียนประถมศึกษาขนาดใหญ่ อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ .05 ส่วนระหว่างโรงเรียนประถมศึกษาขนาดกลางกับโรงเรียนประถมศึกษาขนาดเล็กและขนาดใหญ่ไม่แตกต่างกัน แสดงว่าขนาดของโรงเรียนมีอิทธิพลต่อบรรยากาศองค์การของโรงเรียนเพียงเฉพาะระหว่างโรงเรียนขนาดเล็ก และขนาดใหญ่