วิทยานิพนธ์ (สค.ม.)--จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2522

วัตถุประสงค์ของการวิจัยนี้ เพื่อศึกษาถึงลักษณะทั่วไปของประชากรและความสัมพันธ์ระหว่างการปฏิบัติทางด้านสุขภาพอนามัยกับจำนวนบุตรที่มีชีวิตอยู่ในปัจจุบันของสตรีที่อยู่ในวัยเจริญพันธุ์ในเขตท้องที่อำเภอบางปะอิน จังหวัดพระนครศรีอยุธยา ทั้งนี้ได้มีแนวการศึกษาวิจัยโดยอาศัยพฤติกรรมทางด้านการปฏิบัติต่อตนเองและต่อบุตรของสตรี ผู้ซึ่งตกเป็นตัวอย่างภายใต้เงื่อนไขการปฏิบัติทางด้านสุขภาพอนามัยในขั้นตอนและแบบอย่างต่างๆ อันเป็นปฏิบัติการทางด้านการแพทย์แผนปัจจุบันที่สตรีผู้เป็นมารดาควรจะได้ถือปฏิบัติเป็นพื้นฐานโดยทั่วไปเพื่อประโยชน์ในการรักษาสุขภาพทั้งของตนเองและของบุตร คือการปฏิบัติตนขั้นแรกเมื่อเกิดมีอาการเจ็บป่วยโดยใช้บริการทางการแพทย์ การปฏิบัติและรักษาสุขภาพอนามัยก่อนการตั้งครรภ์ ขณะตั้งครรภ์และหลังการคลอดบุตร การบริบาลทารก การปฏิบัติในการบำรุงรักษาสุขภาพและอนามัยของบุตรโดยการให้บุตรได้รับภูมิคุ้มกันโรค ระยะเวลาที่ให้บุตรหย่านมมารดา ตลอดจนการปฏิบัติ ความรู้ และทัศนคติที่สตรีผู้นั้นได้ปฏิบัติหรือมีความคิดเห็นเกี่ยวกับเรื่องการวางแผนครอบครัว ซึ่งได้พิจารณาว่าการปฏิบัติตนทางด้านการแพทย์และการสาธารณสุขดังกล่าวข้างต้นนี้น่าจะมีความสัมพันธ์กับจำนวนบุตรที่มีชีวิตอยู่ในปัจจุบันที่แตกต่างกัน สมมติฐานหลักที่ตั้งสำหรับการวิจัยเกี่ยวกับเรื่องนี้คือ “สตรีที่สมรสแล้วและมีการปฏิบัติทางด้านสุขภาพอนามัยที่ถูกต้องน่าจะเป็นสตรีซึ่งมีบุตรที่มีชีวิตอยู่ในปัจจุบันน้อยกว่าสตรีที่ไม่มีการปฏิบัติทางด้านสุขภาพอนามัยหรือมีการปฏิบัติแต่ยังไม่ถูกต้อง” ในการศึกษาครั้งนี้เป็นการศึกษาเฉพาะกรณีในสตรีวัยเจริญพันธุ์อายุ ๑๕-๔๙ ปีที่สมรสแล้ว และมีบุตรคนสุดท้ายอายุไม่กิน ๗ ปี และสตรีผู้นั้นยังอยู่กินกับสามีในเวลาที่สำรวจ ข้อมูลที่ใช้ในการศึกษาได้มาโดยวิธีการสัมภาษณ์สตรีที่ตกเป็นตัวอย่างจำนวน ๔๕๐ คน ที่อาศัยอยู่ในเขตอำเภอบางปะอิน จังหวัดพระนครศรีอยุธยา วิธีการคัดเลือกกระทำโดยใช้วิธีเลือกสุ่มตัวอย่างแบบหลายขั้นตอน จากนั้นทำการสัมภาษณ์สตรีที่ตกเป็นตัวอย่างในทุกครัวเรือนที่มีคุณสมบัติดังกล่าวข้างต้น การวิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้โปรแกรมคอมพิวเตอร์ ผลการศึกษาพบว่า การปฏิบัติตนทางการแพทย์ในขั้นแรกที่มีการเจ็บป่วยของสตรีที่สมรสแล้ว มีความสัมพันธ์กับจำนวนบุตรที่มีชีวิตอยู่ในปัจจุบันของสตรีผู้นั้น กล่าวคือสตรีที่เลือกใช้การปฏิบัติทางการแพทย์แผนปัจจุบันในขั้นแรกเมื่อมีอาการเจ็บป่วยเกิดขึ้นกับตนเอง จะเป็นสตรีที่อยู่ในกลุ่มของผู้ที่มีบุตรที่มีชีวิตอยู่ในปัจจุบันน้อยกว่าสตรีที่เลือกปฏิบัติอย่างอื่น นอกจากนี้ยังพบว่ามีความแตกต่างกันในจำนวนบุตรที่มีชีวิตอยู่ในปัจจุบันระหว่างสตรีสองกลุ่ม คือสตรีกลุ่มที่เลือกปฏิบัติตนทางการแพทย์แผนปัจจุบันในขณะที่ตั้งครรภ์ ขณะคลอดบุตร และหลังการคลอดบุตร จะเป็นกลุ่มที่มีบุตรน้อยกว่ากลุ่มสตรีที่เลือกใช้วิธีปฏิบัติรักษาอย่างอื่น จากการวิเคราะห์ความสัมพันธ์ระหว่างวิธีการปฏิบัติทางด้านสุขภาพอนามัยในระยะภายหลังการคลอดบุตรและจำนวนบุตรที่มีชีวิตอยู่ในปัจจุบันของสตรีผู้ปฏิบัติ ยังพบว่าสตรีหลังคลอดที่เลือกใช้ยาแผนปัจจุบันจากสถานบริการสาธารณสุขของรัฐ เพื่อบำรุงร่างกายและไม่ได้อดอาหารแสลงจะมีจำนวนบุตรที่มีชีวิตอยู่ในปัจจุบันน้อยกว่าสตรีผู้ซึ่งใช้ยาแผนโบราณ ยาดองเหล้า และอดอาหารแสลง แต่อย่างไรก็ตาม พบว่าสตรีกลุ่มที่ไปรับการตรวจและไม่ได้ไปรับการตรวจภายหลังคลอดบุตร ๖ อาทิตย์นั้น ไม่มีความแตกต่างกันในจำนวนบุตรที่มีชีวิตอยู่ในปัจจุบัน จากข้อมูลในการศึกษาถึงชนิดของนมที่ใช้ในการเลี้ยงบุตร พบว่าสตรีกลุ่มที่มีบุตรที่มีชีวิตอยู่ในปัจจุบันจำนวน ๑ หรือ ๒ คนจะใช้นมมารดาสลับนมผงมากกว่าสตรีกลุ่มที่มีบุตรที่มีชีวิตอยู่นปัจจุบันจำนวนตั้งแต่ ๓-๑๓ คน ส่วนสตรีที่มีบุตรที่มีชีวิตอยู่ในปัจจุบันจำนวนตั้งแต่ ๓ คนขึ้นไปนี้จะใช้นมมารดาหรือใช้ทั้งนมมารดาสลับนมข้นหวานมากกว่า ในเรื่องการหย่านมมารดาและจำนวนบุตรที่มีชีวิตอยู่ในปัจจุบันของสตรีปรากฎว่า สตรีตัวอย่างที่มีบุตรที่มีชีวิตอยู่ในปัจจุบันจำนวน ๑-๒ คน จะให้บุตรหย่านมเร็วกว่าสตรีกลุ่มที่มีบุตรที่มีชีวิตอยู่ในปัจจุบันจำนวนตั้งแต่ ๕ คนขึ้นไป ผลการวิเคราะห์เกี่ยวกับเรื่องความสัมพันธ์ระหว่างการปฏิบัติทางด้านการวางแผนครอบครัวกับจำนวนบุตรที่มีชีวิตอยู่ในปัจจุบันของผู้ปฏิบัตินั้น พบว่าสตรีกลุ่มที่มีบุตรที่มีชีวิตอยู่ในปัจจุบันจำนวนมากจะปฏิบัติการวางแผนครอบครัวมากกว่า เพราะสาเหตุที่มีครอบครัวขนาดใหญ่และไม่ต้องการบุตรเพิ่มขึ้นอีกแล้ว สรุปผลที่ได้จากการศึกษาครั้งนี้ก็คือ การปฏิบัติหรือไม่ปฏิบัติทางด้านสุขภาพอนามัยของสตรีในเขตอำเภอบางปะอิน ในวิธีการต่างๆมีความสัมพันธ์กับจำนวนบุตรที่มีชีวิตอยู่ในปัจจุบันของผู้ปฏิบัติและไม่ปฏิบัตินั้น