การศึกษาผลของสกัดน้าจากมะหาดต่อพยาธิตัวเต็มวัยของพยาธิ Schistosoma mansoni เปรียบเทียบกับยา praziquantel และ artesunate โดยประเมินฤทธิของยาและสารสกัดที่มีต่อพยาธิ จากค่าสัมประสิทธ์การเคลื่อนไหว และการเปลี่ยนแปลงที่ผิว tegument ของพยาธิภายใต้กล้องจุลทรรศน์อิเลคตรอนแบบส่องกราด การรายงานครั้งนี้เป็นครั้งแรกที่แสดงถึงฤทธิในการกาจัดพยาธิของผลของสกัดน้าจากมะหาดต่อพยาธิตัวเต็มวัยของพยาธิ S. mansoni ซึ่งมีมากกว่ายา praziquantel (PZQ) และ artesunate (ATS) จากผลการศึกษาพบว่าสารสกัดน้าจากมะหาดซึ่งมีเนื้อสาร 2, 4, 3’, 5’-tetrahydroxystillbene (THS) ในปริมาณ 70% ของเนื้อสารสกัดหยาบ มีประสิทธิภาพที่สูงกว่ายา praziquantel และ artesunate โดยพบว่าสกัดน้าจากมะหาดที่ความเข้มข้น 250 μg/ml ซึ่งมีเนื้อสาร THS เทียบเท่ากับยา PZQ และ ATS ที่ความเข้มข้น 175 μg/ml PZQ and ATS โดยมีผลลดความสามารถในการเคลื่อนไหวของพยาธิที่มากกว่าและรวดเร็วกว่า เนื้อเยื่อหลักที่เกิดความเสียหายจากการสัมผัสกับตัวสารสกัดคือ ส่วนของ tegument ซึ่งตรวจพบภายใต้กล้องจุลทรรศน์อิเลคตรอนแบบส่องกราด พบว่าผิวพยาธิทั้งเพศผู้และเพศเมียเกิดการเปลี่ยนแปลงในลักษณะเดียวกันเมื่อสัมผัสกับสกัดน้าจากมะหาด โดยพบว่าผิวพยาธิเกิดการบวม โป่งพองและแตกออก ซึ่งนาไปสู่การหลุดลอกของ tegumental syncytium ความรุนแรงจากผลของสารสกัดต่อผิวพยาธิมีมากขึ้นตามระดับความเข้มข้นของสารสกัด ที่ความเข้มข้น 500 และ 1000 μg/ml พบว่าการลดลงของการเคลื่อนไหวของพยาธิมีมากขึ้นและมีความรุนแรงของการเปลี่ยนแปลงที่ผิวพยาธิมีมากขึ้นด้วย จากการศึกษาการเคลื่อนไหวและการเปลี่ยนแปลงที่ผิว tegument ของพยาธิภายใต้กล้องจุลทรรศน์อิเลคตรอน แบบส่องกราด ให้ผลที่ชัดเจนว่าสกัดน้าจากมะหาดมีผลต่อพยาธิ S. mansoni ในสภาพทดลองนอกตัวสัตว์ ซึ่งมีความเป็นไปได้ที่สาร THS ซึ่งเป็นองค์ประกอบหลักของสกัดน้าจากมะหาดอาจเป็นสารออกฤทธิ์ที่มีผลต่อการกาจัดพยาธิ S. mansoni อย่างไรก็ตามก็ต้องมีการศึกษาเกี่ยวกับกลไกของสาร THS ต่อพยาธิ Schistosome และพัฒนาการเป็นยากาจัดพยาธิต่อไปในอนาคต The in vitro effect of aqueous extracts of of Artocarpus lakoocha on adult of Schistosoma mansoni was compared with praziquantel, artesunate. The anthelminthic activities of three drugs were evaluated based on the relative motility (RM) and the alterations of the tegument as observed by scanning electron microscope (SEM). To our knowledge, this is the first report of the anthelminthic effect of crude extract from A. lakoocha on adult S. mansoni, which is more pronounced than PZQ and ATS, based on the RM value and SEM observation on the exterior structure of the worm. The results showed that crude extract which contain 70% of 2, 4, 3’, 5’-tetrahydroxystillbene (THS), was more active in causing damage than PZQ and ATS. It was observed that crude extract at concentration 250 μg/ml which is equivalent to 175 μg/ml PZQ and ATS, caused greater and faster reduction of the parasite motility. The major target organ that was highly affected by crude extract of A. lakoocha was the tegument, whose damage was observed by scanning electron microscopy. Both worm sexes were affected by the extract in the same manner, showing extensive tegumental alterations, with swelling, vacuolization followed by blebbing that later ruptured, leading to the erosion and desquamation of the tegumental syncytium and peeling of the surfaces. The severity and rapidity of the damages were enhanced with increasing concentration of the crude. At higher concentration at 500 and 750 μg/ml the crude extract exhibited greater reduction in motility and severe alteration at the tegument of S. mansoni. Results obtained from direct observation of the fluke motility and SEM strongly suggest that that crude exract of A. lakocha is effective against S. mansoni in vitro. Thus it is possible that THS which is the main compounds in crude extract of A. lakoocha could be future candidates as schistosomal drugs, but further studies are required to elucidate the mechanism(s) of THS response against schistosomes and to evaluate its suitability for designing novel anthelminthic agents.