บริษัท ทรี เทค จำกัด เป็นบริษัทสาขาของบริษัท ดับเบิ ลเอ จำกัด ซึ งเป็นผู้ผลิต กระดาษจากยูคาลิปตัสรายใหญ่ของประเทศไทย บริษัทต้องการส่งเสริมการเกษตรแบบยัง ยืน และให้ผลประโยชน์มากทีส ุดจากการปลูกยูคาลิปตัส ดังนัน บริษัทจึงต้องการใช้เทคนิคหัวเชือ ไม คอร์ไรซาร่วมกับต้นกล้า ปัญหาทีเ กิดขึน คือสายพันธุ์ไมคอร์ไรซาทีบ ริษัทใช้เป็นสายพันธุ์ทีไ ม่มี ประสิทธิภาพ อีกทัง ยังมีรูปแบบหัวเชื อและวิธีการปลูกเชื อที ไม่แน่นอน นอกจากนี ยังต้องการ การยืนยันผลการปลูกเชือ ด้วย ดังนัน งานวิจัยนี จึงมีวัตถุประสงค์เพื อคัดเลือกเอคโตไมคอร์ไรซา Pisolithus spp. และ Scleroderma spp. และอาร์บัสคูลาร์ไมคอร์ไรซาทีม ีประสิทธิภาพ นำมา เพม ิ จำนวนในห้องปฏิบัติการและเรือนเพาะชำเพื อการประยุกต์ใช้กับโรงเรือนบริษัท ทรี เทค และเพื อทดสอบความสามารถของเชื อต่อการส่งเสริมการเจริญของต้นกล้ายูคาลิปตัสในเรือน เพาะชำ ในปี 2553 ได้เก็บตัวอย่างและแยกเชื อบริสุทธิข; องเห็ดกรวด Pisolithus albus, P. orientalis และเห็ดลูกฝุ่น Scleroderma sinnamariense จากจังหวัดเชียงใหม่และเชียงราย ภาคเหนือตอนบนของประเทศไทย โดยเลือกเชือ บริสุทธิข; อง P. albus CMU005, P. orientalis CMU010 และ S. sinnamariense CMUSC001 มาใช้ในการศึกษา การสำรวจจำนวนและชนิด ของอาร์บัสคูลาร์ไมคอร์ไรซาจากดินรอบรากต้นยูคาลิปตัสในพื นที จังหวัดลำปาง และจังหวัด ปราจีนบุรี พบอาร์บัสคูลาร์ไมคอร์ไรซาชนิดเด่น ได้แก่ Acaulospora sp., A. spinosa, A. mellae, A. scrobiculata และ Gigaspora pellucida ทดสอบสภาวะที เหมาะสมในการเจริญของเส้นใยของเชือ ที เลือกจากอาหารเลี ยงเชื อ 10 ชนิด พบว่า modified Melin-Norkans medium ที pH 6.0 และ fungal-host agar ที pH 5.0 เป็นอาหารทีด ีทีส ุดสำหรับการเจริญของเส้นใย P. albus CMU005 และ S. sinnamariense CMUSC001 ตามลำดับ ส่วน P. orientalis CMU010 มีขนาดเส้นผ่าศูนย์กลางของโคโลนีมาก ทีส ุดบนอาหาร modified Melin-Norkans medium ที pH 6.0 แต่ มีนํ าหนักแห้งสูงทีส ุดบน อาหาร modified Murashige and Skoog medium อุณหภูมิที เหมาะสมต่อการเจริญคือ 30 องศาเซลเซียส การทดลองประยุกต์ใช้สปอร์สดทีเ ก็บจากดอกเห็ดกรวด Pisolithus sp.ทีเ จริญ ร่วมกับยูคาลิปตัสตามธรรมชาติ มาปลูกให้กับยูคาลิปตัสในระยะต้นกล้าเป็นวิธีการทีง ่ายต่อการ จัดการมากทีส ุด ส่วนการเพม ิ จำนวนสปอร์อาร์บัสคูลาร์ไมคอร์ไรซาจากดินรอบรากยูคาลิปตัส ในพืน ทีจ ังหวัดเชียงใหม่ ด้วยวิธี Trap culture สามารถเพม ิ จำนวนสปอร์ Acaulospora AG และ Glomus AK ได้มากและถูกคัดเลือกเพื อใช้เป็นหัวเชื อปลูกทดสอบให้กับต้นกล้ายูคาลิปตัส ร่วมกับ G. etunicatum, G. mosseae และ Entrophospora colombiana ทีม ีในห้องปฏิบัติการ ข ราเอคโตไมคอร์ไรซาทีเ จริญบนเวอร์มิคูไลท์ผสมพีทถูกใช้เป็นหัวเชือ การทดสอบการ สร้างเอคโตไมคอร์ไรซากับต้นยูคาลิปตัส (Eucalyptus camadulensis) ของเชื อรา P. albus CMU005 และ P. orientalis CMU010 ภายในห้องปฏิบัติการ พบการสร้าง mantle sheath และ Hartig net ในระยะเวลา 3 เดือน เมื อปลูกหัวเชือ สด P. albus ทีพ บบริเวณสวนป่ายูคาลิปตัส บริษัท ทรีเทค ให้กับกล้าจากการปักชำของยูคาลิปตัสสายพันธุ์ PT48 ให้นํ าหนักสดและนํ าหนัก แห้งของลำ ต้นและราก ความสูงของลำ ต้น รวมถึงปริมาณไนโตรเจน ฟอสฟอรัสและ โพแทสเซียมต่อต้นมีค่ามากทีส ุดเมื อเปรียบเทียบกับการปลูกด้วยอาร์บัสคูลาร์ไมคอร์ไรซาและ ชุดควบคุม การปลูกเชื อดังกล่าวให้ผลเช่นเดียวกันกับการเจริญของกล้าจากการปักชำของยูคา ลิปตัสสายพันธุ์ K7 นอกจากนี ยังพบการสร้าง mantle sheath และ Hartig net ในระยะเวลา 4 เดือนในสภาพโรงเรือนบริษัท ทรีเทค จำกัด และในระยะเวลา 7 เดือนของการทดสอบในสภาพ โรงเรือนมหาวิทยาลัยเชียงใหม่ โดยต้นกล้ายูคาลิปตัสทีป ลูกเชือ เห็ดกรวดทัง สองชนิดมีความสูง มากกว่าต้นกล้าทีไ ม่ได้ปลูกเชือ ส่วนการปลูกด้วยเชือ S. sinnamariense CMUSC001 ไม่พบ การสร้าง mantle sheath และ Hartig net กับต้นยูคาลิปตัสทัง การทดสอบในห้องปฏิบัติการและ โรงเรือน ยูคาลิปตัสสายพันธุ์ K7 และ PT48 มีการเจริญในด้านความสูงดีทีส ุดในหลังจากการ ปลูกเชือ ร่วมของเอคโตไมคอร์ไรซาและอาร์บัสคูลาร์ไมคอร์ไรซา รองลงมาคือ การปลูกด้วยเชือ เพียงอย่างเดียวของสปอร์อาร์บัสคูลาร์ไมคอร์ไรซา, P. albus, S. sinnamariense และชุด ควบคุม ตามลำดับ ส่วนการทดลองปลูกเชือ อาร์บัสคูลาร์ไมคอร์ไรซากับต้นกล้าทีเ พาะจากเมล็ด พบว่ากระถางทีป ลูกด้วย G. etunicatum มีประสิทธิภาพดีทีส ุดในการส่งเสริมความสูง นํ าหนัก แห้งของลำต้นและราก การปลูกเชื ออาร์บัสคูลาร์ไมคอร์ไรซาให้กับยูคาลิปตัสปักชำสายพันธุ์ PT48 พบว่า G. etunicatum ให้ผลดีทีส ุดในการส่งเสริมด้านความสูงและนํ าหนักสดของลำต้น ในทุกชุดการทดลอง ส่วนการปลูกเชื อให้กับกล้ายูคาลิปตัสปักชำสายพันธุ์ K7 ต้นที ปลูกด้วย เชื อ E. colombiana มีความสูงของลำต้นและเปอร์เซ็นต์การเข้าสู่รากมากที สุด การใช้ปุ๋ย ฟอสฟอรัสในทุกความเข้มข้นของปุ๋ยไม่ทำให้เกิดความแตกต่างอย่างมีนัยสำคัญต่อการเข้าสู่ราก ของอาร์บัสคูลาร์ไมคอร์ไรซา แต่มีผลให้นํ าหนักสดและนํ าหนักแห้งของลำต้นและรากมีแนวโน้ม ทีเ พม ิ ขึน เมือ มีการเพม ิ ความเข้มข้นของปุ๋ย Tree-Tech Company is a subsidiary company of Double A which is a major paper producer from eucalyptus in Thailand. The Company would like to promote sustainable agriculture and obtain maximum benefit for eucalyptus plantation. The Company therefore wants to use technique of mycorrhiza inoculum with the seedlings. The problem is that the mycorrhiza strain used by the Company is the non-effective strains with no pattern of inoculum and proper cultivation. Moreover, efficient method is required for the confirmation of cultivation. Therefore, this research was aimed to selected effective ectomycorrhizal strains from Pisolithus spp. and Scleroderma spp. and endomycorrhiza, multiplied in the laboratory and nursery for Tree Tech’s nursery application and tested for their ability to promote the growth of eucalyptus seedlings in the nursery. Basidiomes of Pisolithus albus, P. orientalis and Scleroderma sinnamariense were collected from Chiang Mai and Chiang Rai provinces, northern Thailand. Pure cultures were isolated from each basidiome, P. albus CMU005, P. orientalis CMU010 and S. sinnamariense CMUSC001 were selected to investigate their suitable growth conditions. Arbuscular mycorrhiza diversity study in rhizosphere soils of eucalyptus in Lumpang and Prachinburi provinces revealed dominant arbuscular mycorrhiza including: Acaulospora sp., A. spinosa, A. mellae, A. scrobiculata and Gigaspora pellucida. Among ten culture media, modified Melin-Norkans medium at pH 6.0 and fungal-host agar at pH 5.0 are the best media for the mycelial growth of P. albus CMU005 and S. sinnamariense CMUSC001, respectively. P. orientalis CMU010 showed the highest colony diameter on modified Melin-Norkans medium at pH 6.0, while the highest biomass yield was found on modified Murashige and Skoog medium. All fungi were able to grow with an optimal growth temperature of 30ºC. Application of fresh Pisolithus sp. spores naturally associate with eucalyptus is the easiest method for inoculating in eucalyptus seedlings. Propagation of arbuscular mycorrhizal spores from rhizosphere soils of eucalyptus in Chiang Mai plantations increased spore number of Acaulospora AG and Acaulospora AK. These spores were used for inoculation in ง eucalyptus seedlings in complement to G. etunicatum, G. mosseae and E. colombiana from laboratory. The fungus grown on vermiculite/peat medium was used as inocula. The results of in vitro experiments showed that P. albus CMU005 and P. orientalis CMU010 formed mantle sheet and Hartig net structure in E. camadulansis roots in vitro experiments after three months. Inoculation with fresh inoculum of P. albus at Tree Tech’s eucalyptus plantations increased wet weight and dry weight of shoot and root, height, as well as nitrogen, phosphate and potassium contents of the plants compared to arbuscular mycorrhiza inoculation and control. Similar results were found with K7 eucalyptus strain. Mantle sheath and Hartig net forming were observed after four months in Tree-Tech Company nursery. At Faculty of Science, Chiang Mai University nursery experiment, the mycorrhizal formation of both P. albus CMU005 and P. orientalis CMU010 were observed at seven months after inoculation. The shoots of eucalyptus plants inoculated with both fungi were longer than non-inoculated plants. Scleroderma sinnamariense CMUSC001 showed no ectomycorrhizal formation on E. camadulansis both in vitro and in nursery experiments. K7 and PT48 eucalyptus strains gave the highest plant height after inoculation with ectomycorrhiza and arbuscular mycorrhiza followed by P. albus, S. sinnamariense and control, respectively. Arbuscular mycorrhiza inoculation of eucalyptus seedlings showed that G. etunicatum was the most effective to enhance plant height and dry weight of shoot and root. G. etunicatum inoculated in PT48 eucalyptus was promoted height and shoot wet weight in all treatment. K7 eucalyptus gave the highest plant height and percentage of root colonization when inoculated with E. colombiana. Different concentration of phosphorus fertilizer did not affect colonization of arbuscular mycorrhiza. Wet weight and dry weight of shoot and root trended to increase with increasing fertilizer concentration.