การพัฒนาเทคโนโลยีที่เหมาะสมในการเก็บรักษาน้ำเชื้อปลาตะเพียนขาวที่อุณหภูมิต่ำแบบแช่เย็น และแบบแช่ แข็งเพื่อประโยชน์ของการเพาะเลี้ยงได้ทำการวิจัย โดยในขั้นตอนแรกศึกษาการเปลี่ยนแปลงคุณภาพสเปิร์มปลาตะเพียน ขาวในช่วงฤดูผสมพันธุ์วางไข่ พบว่าคุณภาพสเปิร์มปลาตะเพียนขาวมีการเปลี่ยนแปลงในช่วงฤดูผสมพันธุ์วางไข่ และ พบว่าการเคลื่อนที่ของสเปิร์มปลาตะเพียนขาวถูกควบคุมโดยค่าแรงดันออสโมติก โดยสเปิร์มจะมีการเคลื่อนที่เมื่อถูก กระตุ้นด้วยสารละลายที่มีแรงดันออสโมติกลดลง การแช่เย็นน้ำเชื้อปลาตะเพียนขาวในสภาพไม่เจือจางด้วยสารละลาย บัฟเฟอร์ พบว่าการใช้ถุงพลาสติก ziplock สามารถเก็บรักษาน้ำเชื้อได้นานที่สุด โดยที่การให้ออกซิเจนสมทบช่วยยืด ระยะเวลาการเก็บรักษาน้ำเชื้อให้นานมากกว่าการไม่ให้ออกซิเจนสมทบ การแช่เย็นน้ำเชื้อปลาตะเพียนขาวด้วยการเจือ จางในสารละลายบัฟเฟอร์ พบว่าสารละลายบัฟเฟอร์ Calcium-free Hank’s Balanced Salt Solution (Ca-F HBSS) มี ความเหมาะสมมากที่สุดในการเก็บรักษาน้ำเชื้อแบบแช่เย็น โดยอัตราการเจือจางน้ำเชื้อด้วย Ca-F HBSS ควรมีค่าไม่เกิน 1:2 น้ำเชื้อปลาตะเพียนขาวที่เจือจางใน Ca-F HBSS และเก็บแช่เย็นไว้ 2 วันสามารถปฏิสนธิไข่ปลาตะเพียนขาวได้ไม่ แตกต่างจากน้ำเชื้อสด การศึกษาความเป็นพิษของสารไครโอโพรเทคแทนท์ต่อการเคลื่อนที่ของสเปิร์มปลาตะเพียนขาว พบว่าสารไครโอโพรเทคแทนท์ที่นำมาทดสอบมีความเป็นพิษต่อสเปิร์มต่ำ จึงทำการแช่แข็งน้ำเชื้อปลาตะเพียนขาวด้วย วิธีการแช่แข็งในไอไนโตรเจนเหลว และแช่แข็งด้วยเครื่องมือลดอุณหภูมิอัตโนมัติ พบว่า น้ำเชื้อในชุดการทดลองที่แช่แข็ง ด้วย 10% DMSO ในอัตราการลดอุณหภูมิ 5 หรือ 10 องศาเซลเซียส/นาที มีการเคลื่อนที่ของสเปิร์มหลังการละลายมี ค่าสูงสุดประมาณ 80% การพัฒนาวิธีการแช่แข็งน้ำเชื้อปลาตะเพียนขาวในปริมาณที่มากขึ้นใน Cryotube ได้ผลดี ได้ผลดีเมื่อลดอุณหภูมิด้วยอัตรา 5 องศาเซลเซียส/นาที และละลายน้ำเชื้อที่อุณหภูมิ 70 องศาเซลเซียส ซึ่งสามารถนำ น้ำเชื้อที่ได้ไปใช้ในภาคการผลิตได้ต่อไป น้ำเชื้อปลาตะเพียนขาวที่ได้แช่แข็งและเก็บไว้ในไนโตรเจนเหลว 1 เดือน ปฏิสนธิไข่ปลาตะเพียนขาวได้ต่ำกว่าน้ำเชื้อสด การวิจัยในครั้งนี้สามารถพัฒนาวิธีการแช่เย็นและแช่แข็งน้ำเชื้อปลา ตะเพียนขาวที่มีประสิทธิภาพเพื่อสามารถนำไปใช้กับภาคการผลิตเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำได้ต่อไป This purpose of this research was to develop appropriate technology for chilled storage and cryopreservation of common silver barb (Puntius gonionotus) sperm for aquaculture. Sperm quality of P. gonionotus changed during the spawning season. Sperm motility of P. gonionotus was controlled by the osmotic pressure in which initiation of sperm motility occurred after activation with lower osmolality. Chilled storage of fresh milt with plastic ziplock resulted in longer storage period compared to storage with other containers. Oxygen supplementation in fresh milt prolonged storage period in comparison with storage without oxygen supplementation. Extended milt preserved with Ca-F HBSS at 2-4C had similar fertilization capacity with fresh milt. Study on cryoprotectant toxicity on sperm motility showed that tested cryoprotectants had low toxicity to sperm. Cryoprotectants were incorporated for freezing sperm in liquid nitrogen vapor or controlled-rate programmable freezer. Cryopreserved milt from the treatments using 10% DMSO and freezing at 5 or 10C/min had the highest post-thaw sperm motility (80%). Development of a large-scale cryopreservation program of P. gonionotus sperm was successful with freezing of sperm within cryotube using a cooling rate of 5C/min and thawing at 70C. Cryopreserved sperm kept in liquid nitrogen 1 month showed lower fertilization capacity than fresh milt. This research provides efficient chilled storage and cryopreservation techniques for P. gonionotus sperm, which can be used in the production section of aquaculture.