การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์ เพื่อ ศึกษาความหมาย คุณค่าและวิธีการในการทำผ้าผะเหวดใน ชุมชนตำบลสำโรง เพื่อศึกษาหารูปแบบการพัฒนาภูมิปัญญาท้องถิ่นในการเขียนผ้าผะเหวดตำบล สำโรง และเพื่อหารูปแบบการถ่ายทอดความรู้ของภูมิปัญญาท้องถิ่นด้านการเขียนผ้าผะเหวดทั้งใน เชิงคุณค่า ความหมายและวิธีการเชื่อมโยงไปสู่การเรียนการสอนศิลปะในโรงเรียนบ้านสำโรง อำเภอ ตาลสุม จังหวัดอุบลราชธานี พื้นที่และเป้าหมายในการวิจัย คือชุมชนตำบลสำโรง อำเภอตาลสุม จังหวัด อุบลราชธานี ทีมผู้ร่วมวิจัยประกอบด้วย ผู้วิจัยหลัก ข้าราชการครู ภูมิปัญญาท้องถิ่น ผู้นำชุมชน และ ตัวแทนนักเรียน จำนวน 24 คน กลุ่มผู้ให้ข้อมูลสำคัญ คือ ข้าราชการครู ผู้อาวุโส ผู้นำชุมชน นักเรียน และภูมิปัญญาท้องถิ่นกลุ่มเขียนผ้าผะเหวด รวมทั้งสิ้น 52 คน เครื่องมือที่ใช้ในการเก็บรวบรวมข้อมูล ได้แก่ แบบสัมภาษณ์กึ่งโครงสร้าง แบบสัมภาษณ์ข้อมูลภูมิปัญญากลุ่มเขียนผ้าผะเหวด แบบบันทึก การประชุมการจัดเวที กล้องบันทึกภาพ และเครื่องบันทึกเสียง แบบบันทึกการสนทนากลุ่ม แบบสอบถามความพึงพอใจการศึกษาดูงาน แบบสอบถามความพึงพอใจในการอบรมเชิงปฏิบัติการ เรียนรู้งานศิลปะและการวาดภาพผะเหวด แบบสัมภาษณ์การศึกษาดูงานศูนย์อนุรักษ์ภาพไทย บ้านปลาขาว แบบสอบถามความพึงพอใจการประชุมเชิงปฏิบัติการพัฒนาหลักสูตรท้องถิ่น และ แบบสอบถามความพึงพอใจของนักเรียนในการนำหลักสูตรท้องถิ่นไปทดลองใช้ สถิติที่ใช้ในการวิเคราะห์ข้อมูล ได้แก่ ค่าความถี่ ค่าเฉลี่ย ค่าร้อยละและ ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน ส่วนข้อมูลเชิงคุณภาพที่ได้จากการสัมภาษณ์ การสอบถามและการสนทนา- กลุ่ม ใช้วิธีการตีความสร้างข้อสรุปและการวิเคราะห์เนื้อหา ผลการวิจัย ปรากฏดังนี้ 1. ผลการศึกษาความหมาย คุณค่าและวิธีการในการทำผ้าผะเหวดในชุมชนตำบล สำโรง ประกอบด้วย บริบทชุมชนตำบลสำโรง ด้านความเป็นมาของชุมชน ทรัพยากรธรรมชาติใน ชุมชน เศรษฐกิจของชุมชน วัฒนธรรมความเชื่อ โครงสร้างองค์กรต่างๆในชุมชนและการมีส่วนร่วม ของชุมชนในกิจกรรมต่างๆ บริบทโรงเรียนบ้านสำโรง ด้านข้อมูลทั่วไปของสถานศึกษา ด้านความ ร่วมมือของชุมชน แหล่งเรียนรู้ในชุมชนและภูมิปัญญาท้องถิ่น และปัญหาด้านการเรียนการสอน ศิลปะ บริบทของภูมิปัญญาท้องถิ่น และด้านความหมาย คุณค่า ความสำคัญทั้งด้านวัตถุและด้านจิตใจ และวิธีการในการทำผ้าผะเหวดในชุมชนตำบลสำโรง ซึ่งมี 3 ขั้นตอน คือ ขั้นเตรียมการ ขั้นปฏิบัติการ และขั้นตอนหลังปฏิบัติการ 2. การพัฒนาภูมิปัญญาท้องถิ่นด้านการเขียนผ้าผะเหวด ในชุมชนตำบลสำโรง อำเภอตาลสุม จังหวัดอุบลราชธานี ประกอบด้วย 3 กิจกรรม คือ 1) กิจกรรมการศึกษาดูงานกลุ่มศูนย์ อนุรักษ์ภาพลายไทย บ้านปลาขาว อำเภอน้ำยืน จังหวัดอุบลราชธานี เขียนผ้าผะเหวด และการศึกษาดู งานภาพเขียนพระเวสสันดรชาดก ณ จังหวัดร้อยเอ็ด แล้วสรุปองค์ความรู้ที่ได้จากการศึกษาดูงานทั้ง สองกิจกรรม การนำความรู้มาประยุกต์ใช้ในการปฏิบัติงาน การจัดทำหลักสูตรท้องถิ่น การประสาน ความร่วมมือระหว่างโรงเรียนกับชุมชน การจัดการเรียนการสอนวิชาศิลปะโดยใช้ภูมิปัญญาท้องถิ่น การมีส่วนร่วมและการได้รับความช่วยเหลือจากชุมชน การเทียบเคียงแนวปฏิบัติที่ดีเลิศของศูนย์ อนุรักษ์ภาพไทย การเขียนภาพผะเหวดของนายมงคล เข็มเพชร และภูมิปัญญากลุ่มเขียนผ้าผะเหวด 2) กิจกรรมการอบรมเชิงปฏิบัติการเรียนรู้งานศิลปะและเทคนิคการวาดภาพผ้าผะเหวด เพื่อนำไปสู่ การจัดทำหลักสูตรท้องถิ่นโรงเรียนบ้านสำโรง จัดนิทรรศการ “ฮูปแต้มอีสานและผ้าทอเมืองอุบล” กิจกรรมย้อนรอยเล่าเรื่อง “พระเวสสันดรชาดก” กิจกรรมความรู้พื้นฐานเส้นสี การวาดภาพตัวละคร และบ้านเรือนในพระเวสสันดรชาดก การผสมสีและการไล่ระดับสีเพื่อให้ภาพสวยงามสมจริง และ กิจกรรมการนำความรู้สู่การปฏิบัติ เป็นการนำเอาองค์ความรู้ที่ได้จากการศึกษาดูงาน ณ ศูนย์อนุรักษ์ ภาพไทยและการอบรมเชิงปฏิบัติการเรียนรู้งานศิลปะและเทคนิคการวาดภาพผะเหวด ไปทดลองใช้ ในการวาดภาพผะเหวด แล้วเปรียบเทียบผลงานของตนเองก่อนและหลังการพัฒนา ซึ่งพบว่า ภูมิปัญญาท้องถิ่นสามารถนำความรู้และประสบการณ์ที่ได้จาการศึกษาดูงานและการอบรม เชิงปฏิบัติการ มาใช้ในการปฏิบัติงานได้เป็นอย่างดี และมีความพึงพอใจในกิจกรรมการพัฒนา เพิ่มเติมศักยภาพของภูมิปัญญาท้องถิ่นทั้งสองกิจกรรมในระดับมาก 3. รูปแบบการถ่ายทอดความรู้ของภูมิปัญญาท้องถิ่นด้านการเขียนภาพผะเหวด ทั้งในเชิงคุณค่า ความหมายและวิธีการ เชื่อมโยงไปสู่การเรียนการสอนศิลปะในโรงเรียนบ้านสำโรง อำเภอตาลสุม จังหวัดอุบลราชธานี ประกอบด้วย การพัฒนาบุคลากรและภูมิปัญญาท้องถิ่น ในการจัดทำหลักสูตรท้องถิ่น การประชุมเชิงปฏิบัติการการจัดทำหลักสูตรท้องถิ่นโดยครู และ ภูมิปัญญาท้องถิ่น และการทดลองใช้หลักสูตรท้องถิ่นที่จัดทำขึ้น ได้หลักสูตรฉบับสมบูรณ์ เป็นหลักสูตรท้องถิ่น กลุ่มสาระการเรียนรู้ศิลปะ รายวิชาการเขียนภาพผะเหวด (ศ 20201) ตามหลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐาน พุทธศักราช 2551