การวิจัยครั้งนี้เป็นการวิจัยปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วม (Participatory Action Research) และ การวิจัยเชิงสำรวจ (Survey Research) โดยมีวัตถุประสงค์ของการวิจัยในการวิจัยดังนี้ 1) เพื่อศึกษา ประเพณีบุญบั้งไฟของบ้านดอนเขือง และประเพณีบุญบั้งไฟจังหวัดยโสธรตั้งแต่อดีตจนถึงปัจจุบัน 2) เพื่อศึกษาแนวทางการฟื้นฟูประเพณีบุญบั้งไฟแบบดั้งเดิมของบ้านดอนเขือง พื้นที่ดำเนินการคือ บ้านดอนเขือง อำเภอคำเขื่อนแก้ว จังหวัดยโสธร และพื้นที่จังหวัดยโสธร กลุ่มเป้าหมายในการศึกษา คือกลุ่มคนที่มีบทบาทเกี่ยวข้องกับประเพณีบุญบั้งไฟในเขตพื้นที่บ้านดอนเขือง และจังหวัดยโสธร วิธีการศึกษาใช้วิธีการสัมภาษณ์จากแนวคำถาม การสำรวจ การสังเกต การสนทนากลุ่ม และลงมือ ปฏิบัติการร่วมกันจริงในหลายกิจกรรม ผลการศึกษาพบว่าในอดีตพบว่า ประเพณีบุญบั้งไฟของบ้านดอนเขือง เป็นประเพณีที่สำคัญ ที่สุดของหมู่บ้านในประเพณีทั้งสิบสองเดือน เป็นการสืบทอดตำนาน ความเชื่อ และศรัทธาต่อการขอ ฝนขอฟ้าจากพญาแถนด้วยการสื่อสารผ่านบั้งไฟ มีพิธีกรรมที่เกี่ยวข้องกับความเชื่อก็คือ การจุดบั้งไฟ เสี่ยง และรำเซิ้งถวยปู่ในหมู่บ้าน เป็นบุญประเพณีที่ต้องอาศัยความร่วมมือจากทุกคนในชุมชน ในการ จัดเตรียมงาน เป็นการเสริมสร้างความสัมพันธ์ของคนในชุมชน ญาติพี่น้อง บ้านใกล้บ้านไกล พบปะ สังสรรค์ ในปัจจุบันพบว่าประเพณีบุญบั้งไฟของบ้านดอนเขือง เปลี่ยนแปลงไปจากเดิมโดยเฉพาะ การมีส่วนร่วมจัดเตรียมงานของคนในชุมชนน้อยลง ส่วนใหญ่จะเป็นบทบาทหน้าที่ของผู้นำ และ คณะกรรมการหมู่บ้าน ทำหน้าที่ซื้อ หรือจ้าง หรือเช่า บั้งไฟจุด บั้งไฟเอ้ และขบวนรำเซิ้ง จากหมู่บ้าน ใกล้เคียง หรือแหล่งให้บริการเฉพาะ ทำให้ค่าใช้ในการจัดงานสูงขึ้นจนเป็นภาระหนักของคนในชุมชน ความสัมพันธ์ของคนในชุมชนลดลง จุดมุ่งหมายของประเพณีบุญบั้งไฟเป็นไปเพื่อความบันเทิง และ การแข่งขันมากกว่าการสืบทอดตำนาน ความเชื่อและศรัทธาตอการขอฟ้าขอฝนจากพญาแถนดังในอดีตที่ ผ่านมา ในอดีตพบว่าประเพณีบุญบั้งไฟจังหวัดยโสธรเป็นการสืบทอดตำนาน ความเชื่อ ความ ศรัทธา ในการขอฟ้าขอฝนจากพญาแถนเช่นเดียวกับบ้านดอนเขือง มีการเตรียมการ ขั้นตอน เนื้อหา เพื่อสืบสาน ความเชื่อ ความศรัทธา ความสามัคคีรักใคร่ปรองดองกัน การมีส่วนร่วม ช่วยเหลือ เอื้ออาทร ของคนในชุมชนเช่นเดียวกัน ในปัจจุบันพบว่าประเพณีบุญบั้งไฟจังหวัดยโสธร เปลี่ยนแปลงไปให้ความสำคัญกับการท่องเที่ยว และภาคส่วนธุรกิจเข้ามาเกี่ยวข้อง องค์กรรัฐและ เอกชนมีบทบาทหลักในการจัดงาน ประชาชน หรือชุมชนต่างๆมีส่วนร่วมเป็นเจ้าของประเพณี บุญบั้งไฟน้อยลง แม้ว่ารูปแบบและพิธีกรรมจะยังคงเหมือนในอดีต แต่คุณค่า ความหมายและ จุดประสงค์ของการจัดงานเปลี่ยนแปลงไปจากการสืบทอดตำนานความเชื่อ การสร้างความมือ สร้าง ความสัมพันธ์ และการมีส่วนร่วมของคนในชุมชน ไปสู่ความบันเทิงสนุกสนาน การแข่งขัน การพนันหรือธุรกิจ การเปลี่ยนแปลงดังกล่าวยังส่งผลกระทบให้เกิด ปัญหาทะเลาะวิวาทของวัยรุ่น ปัญหา ค่าใช้จ่าย การเล่นการพนัน หนี้สิน ยาเสพติดแฝงมาในงาน แนวทางการฟื้นฟูประเพณีบุญบั้งไฟแบบดั้งประเพณีของบ้านดอนเขือง ต้องเริ่มต้นจากกลุ่ม ที่สนใจปัญหาในเรื่องนี้ร่วมกัน แล้วสร้างกระบวนการเรียนรู้ ผ่านการศึกษาข้อมูลอย่างรอบด้าน นำข้อมูลดังกล่าวมาสร้างความเข้าใจ และความตระหนัก สร้างการแลกเปลี่ยนเรียนรู้กับคนในชุมชน ให้เกิดความเข้าใจขยายออกไปจนกระทั่งมีพลังพอที่จะกำหนดแนวทางการฟื้นฟูประเพณีดั้งเดิม โดย อยู่บนพื้นฐานการสืบทอดตำนาน ความเชื่อ และคุณความสัมพันธ์ของคนในชุมชนมากกว่าการดำรง ไว้เพียงรูปแบบ พิธีกรรมเท่านั้น การฟื้นฟูอาจเริ่มต้นจากคนที่เข้าใจกลุ่มเล็กไปสู่กลุ่มใหญ่ จาก รูปแบบ พิธีกรรมสู่คุณค่าภายในแท้จริง ซึ่งต้องอาศัยการทำงานอย่างต่อเนื่องยาวนาน