โครงการวิจัย “ชุมชนหนองเหมือดแอ่กับกระบวนการมีส่วนร่วมในการป้องกันการตั้งครรภ์ก่อน วัยอันควรในเด็กและเยาวชน ตำบลหนองเรือ อำเภอโนนสัง จังหวัดหนองบัวลำภู” เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ แบบ PAR (participatory Action Research) มีวัตถุประสงค์ 1) เพื่อศึกษาปัจจัยที่มีผลต่อการตั้งครรภ์ก่อนวัยอันควร 2) เพื่อศึกษาผลกระทบที่มีต่อเด็กและเยาวชน ครอบครัว ชุมชน และ 3) เพื่อศึกษาศึกษากระบวนการมีส่วนร่วมในการ แก้ไขปัญหาการตั้งครรภ์ก่อนวัยอันควร เก็บข้อมูลโดยศึกษาเอกสาร การสัมภาษณ์เชิงลึก (Indept Interview) การสนทนากลุ่ม (Focus Group) และการสังเกตพฤติกรรม โดยเป็นการวิจัยในเด็กและเยาวชนอายุระหว่าง 10 - 18 ปี ที่มีสถานภาพอยู่ใน โรงเรียนและนอกโรงเรียน และอาศัยอยู่ในพื้นที่ช่วงเวลา 1 มิถุนายน 2551 - 31 พฤษภาคม 2552 ผลการศึกษาพบปัจจัยสำคัญที่ส่งผลต่อการตั้งครรภ์ก่อนวัยอันควร ได้แก่ 1) ปัจจัยด้านครอบครัว คือ การเลี้ยงดูของผู้ปกครองที่ไม่เหมาะสม เป็นปัจจัยที่สำคัญสูงถึงร้อยละ 75 2) เด็กและเยาวชนร้อยละ 83 ขาดความรู้และทักษะในการดำเนินชีวิต 3) เครื่องแอลกอฮอล์ ที่มีการดื่มเกือบทุกครั้งที่มีเพศสัมพันธ์ 4) โทรศัพท์มือถือ ที่ใช้สื่อลามกเป็นปัจจัยส่งเสริมให้เด็กมีพฤติกรรมเสี่ยงมากยิ่งขึ้น 5) การทำงานร่วมกันของ ภาคีที่เกี่ยวข้องยังมีการการประสานงานกันน้อย ผลกระทบที่เกิดจากการตั้งครรภ์ก่อนวัยอันควร เกิดผลกระทบต่อตัวเยาชนมากที่สุดถึงร้อยละ 75 ได้แก่ 1) ผลกระทบเด็กเยาวชน ได้แก่ ร่างกายทรุดโทรม จิตใจเหม่อลอย มีค่าใช้จ่ายมากขึ้น ต้องออกจาก ระบบการศึกษา โอกาสการทำงานลดลง 2) ผลกระทบต่อครอบครัว ทำให้มีรายจ่ายเพิ่มมากขึ้น เป็นภาระ ของตายายที่ต้องเลี้ยงดูหลาน และชุมชนไม่ยอมรับ 3) ผลกระทบต่อชุมชน งบประมาณคุมกำเนิดและการ วางแผนครอบครัวของสถานีอนามัยหนองเรือเพิ่มจาก 13 บาท เป็น 15.20 บาท (ต่อหัวประชากร) จากผลที่ได้จากการศึกษานั้น ได้นำไปสู่การคืนข้อมูลกลับสู่ชุมชนในรูปแบบบูรณาการเข้ากับเวที การประชุมขององค์กรภาครัฐและภาคประชาชนในชุมชน ได้แก่ การประชุมผู้นำชุมชน การประชุม ชาวบ้าน การประชุมครูและผู้ปกครอง การประชุม อสม.และแกนนำสุขภาพประจำครอบครัว เป็นต้น ต่อจากนั้นดำเนินการวิจัยเชิงปฏิบัติการ ได้แก่ 1) การดำเนินกิจกรรมงานวันผู้สูงอายุแห่งชาติปี 2552 ในช่วงเทศกาลสงกรานต์ โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อเปิดพื้นที่กิจกรรมให้กับเด็กและเยาวชนในทางสร้างสรรค์ 2) โครงการพัฒนาทักษะชีวิตเยาวชนตำบลหนองเรือ ใช้งบประมาณของโครงการวิจัยและขอรับสนับสนุน งบประมาณเพิ่มจาก อบ.ต.หนองเรือ จำนวน 50,000 บาท 3) กิจกรรมเข้าค่ายเยาวชนเพื่อพัฒนาทักษะวิทยากร กระบวนการ ผลการดำเนินการวิจัย ทำให้ 1) สถิติการตั้งครรภ์ของมารดาที่มีอายุต่ำกว่า 20 ปี ลดลงจากเดิม ร้อย ละ 55 2) ผู้ปกครอง ผู้ใหญ่ในชุมชนมีทัศนะคติที่ดีต่อการทำงานของเด็กทีมวิจัย 3) เยาวชนทีมวิจัยมีทักษะ การเป็นวิทยากรกระบวนการ สามารถขับเคลื่อนกระบวนการทำงานของสภาเด็กและเยาวชนระดับอำเภอยกระดับทีมวิจัยเยาวชนเป็นสภาเด็กและเยาวชนตำบลหนองเรือ มีทักษะการนำเสนอข้อมูลสู่ชมชนใน รูปแบบการแสดงละครสั้น และมีการบูรณาการกับหน่วยงานต่างๆ ทั้งภาครัฐ เอกชน และชุมชน มากขึ้น เห็นได้จากการจัดกิจกรรมพัฒนาทักษะชีวิตของเยาวชนระดับตำบล โดยใช้งานวิจัยชุมชนเป็นฐานในการ พัฒนา 4) ทีมวิจัยชุมชนขยายงานครอบคลุมหลายด้าน อาทิ การอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติริมเขื่อนอุบล รัตน์ การอนุรักษ์ดนตรีไทย ดนตรีพื้นบ้าน กิจกรรมการเยี่ยมบ้านของผู้ป่วยเอดส์โดยเยาวชนร่วมกับ เครือข่ายในชุมชน มีเวทีในการเรียนรู้และพื้นแสดงออกของเด็กเยาวชนมากขึ้น แต่ทั้งนี้ควรได้นำเสนอ ข้อเท็จจริงที่ได้สู่ชุมชน เพื่อนำไปสู่การจัดทำแผนงานโครงการลักษณะที่เน้นให้ทุกฝ่ายมีส่วนร่วมในภาย โอกาส ต่อไป