ด้วยตระหนักในปัญหาปัจจุบันของการวิเคราะห์ภาษาไทยที่ยังมีความลักลั่น และขาดการมองภาษาแบบภาพรวมทั้งระบบ โครงการนี้จึงเกิดขึ้น โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์ลักษณะสำคัญทางไวยากรณ์ของวิธภาษา 9 วิธภาษาของภาษาไทย ได้แก่ ภาษาไทยมาตรฐาน ภาษาไทยถิ่นกลาง ภาษาไทยถิ่นเหนือ ภาษาไทยถิ่นอีสาน ภาษาไทยถิ่นใต้ ภาษาไทยย่อยตามเพศ ภาษาไทยย่อยตามอายุ ภาษาไทยย่อยตามชั้นอาชีพ และภาษาไทยย่อยตามชาติพันธุ์ และนำผลการวิเคราะห์ภาษาทุกวิธภาษามาสังเคราะห์รวมเป็นไวยากรณ์ไทยที่ครอบคลุมภาษาย่อยทั้งหมด วิธีดำเนินการวิจัยเริ่มด้วยการเก็บข้อมูลเพื่อใช้ในการวิเคราะห์ ข้อมูลทั้งหมดเป็นภาษาที่ใช้จริง สำหรับข้อมูลภาษาถิ่น ผู้วิจัยเก็บข้อมูลจากคำพูดของคนไทยในจังหวัดต่างๆในแต่ละภาค โดยให้ผู้บอกภาษาพูดอย่างเป็นธรรมชาติ เช่นเล่าเรื่องต่างๆเกี่ยวกับชีวิตประจำวัน และการพูดโดยตอบคำถาม ข้อมูลภาษาย่อยสังคม ผู้วิจัยสัมภาษณ์ผู้บอกภาษาโดยกำหนดลักษณะตามตัวแปรทางสังคม เช่นเพศ อายุ ชั้นอาชีพ และชาติพันธุ์ ส่วนภาษามาตรฐาน ผู้วิจัยใช้ข้อมูลจากแหล่งต่างๆ เช่นบทสนทนา การสัมภาษณ์ ข่าวออนไลน์ บทบรรณาธิการ นวนิยาย กฎหมาย จดหมายราชการ บทความวิชาการ ฯลฯ การวิเคราะห์ข้อมูลทำโดยวิเคราะห์ภาษามาตรฐานก่อนเพื่อให้ได้หลักไวยากรณ์ที่เป็นแม่แบบในการวิเคราะห์ภาษาถิ่น และภาษาย่อยสังคมต่อไป ผลการวิเคราะห์ทำให้ได้ไวยากรณ์ภาษาไทยมาตรฐาน ไวยากรณ์ภาษาไทย 4 ถิ่น ได้แก่ ไวยากรณ์ภาษาไทยถิ่นเหนือ อีสาน ใต้ และกลาง ไวยากรณ์ภาษาย่อยสังคม 4 ภาษาย่อย ได้แก่ ไวยากรณ์ภาษาไทยที่สัมพันธ์กับเพศ อายุ ชั้นสังคม และชาติพันธุ์ ผลการวิเคราะห์ภาษาไทยมาตรฐานแสดงให้เห็นระบบไวยากรณ์ที่อธิบายโครงสร้าง และประเด็นปัญหาต่างๆที่เป็นที่ขัดแย้งและค้างคามาเป็นเวลานาน ได้แก่ เรื่องชนิดของคำ เรื่องการสร้างคำ เรื่องโครงสร้างประโยค ผลการวิเคราะห์ภาษาไทยถิ่นทั้ง 4 ภาคทำให้เห็นภาพของภาษาไทยที่เคยถูกมองข้ามไป คือภาพของภาษาถิ่นที่มีเอกลักษณ์ของตนเอง เช่นในระบบคำสรรพนาม คำอนุภาคลงท้าย และคำวิเศษณ์ อย่างไรก็ตามภาษาไทยทุกถิ่นใช้กฎทางวากยสัมพันธ์เหมือนภาษาไทยมาตรฐาน และภาพของภาษาไทยถิ่นกลางที่ไม่มีอัตลักษณ์ทางไวยากรณ์เลย เพราะใช้กฏเดียวกับภาษาไทยมาตรฐาน ยกเว้นภาษาของจังหวัดเพชรบุรีที่วางคำว่า ไม่ ไว้หลังคำกริยา และคำลงท้ายบางคำที่ต่างจากมาตรฐาน ผลการวิเคราะห์ระบบไวยากรณ์ที่สัมพันธ์กับตัวแปรทางสังคม พบว่ามีข้อสรุปที่น่าสนใจหลายประเด็น เช่น ภาษาย่อยตามชาติพันธุ์ไม่ปรากฏลักษณะเฉพาะตัวที่เด่นชัด กล่าวได้ว่าทุกภาษาย่อยของทุกกลุ่มชาติพันธุ์ มีลักษณะเหมือนภาษาไทยมาตรฐาน ส่วนภาษาย่อยตามอายุพบว่าการใช้คำลงท้าย เช่น อะไรอย่างนี้ เป็นลักษณะของภาษาวัยรุ่น และการใช้นามวลี การ- ความ- เป็นลักษณะของภาษาผู้ใหญ่ ในภาษาย่อยตามเพศ พบว่าคำสรรพนามเรียกตนเอง เช่น ผม ดิฉัน และคำอนุภาคลงท้าย คะ ค่ะ ครับ ใช้แยกความเป็นชายกับความเป็นหญิงได้ กล่าวคือกลุ่มชายจิตใจเป็นหญิงใช้ภาษาเหมือนเพศหญิง และหญิงจิตใจเป็นชายใช้ภาษาเหมือนเพศชาย ส่วนภาษาย่อยตามชั้นอาชีพ พบว่า คำสรรพนาม ผม ดิฉัน และคำอนุภาคลงท้าย คะ ครับ ใช้มากขึ้นเมื่อผู้พูดอยู่ในชั้นอาชีพสูงขึ้น ส่วนประโยคกริยาเรียง และกรรมวาจกพบในผู้อยู่ในชั้นอาชีพระดับล่างมากกว่าระดับสูง ตรงกันข้าม ประโยคซ้อน พบในผู้ที่อยู่ในระดับสูงมากกว่าระดับล่าง งานวิจัยนี้เป็นงานที่ริเริ่มในการศึกษาวากยสัมพันธ์โดยนำปัจจัยทางสังคมของผู้พูดเข้ามาพิจารณาด้วย ผลที่ได้คือภาพของภาษาไทยที่เป็นจริงและครอบคลุมกลุ่มคนไทยที่ในอดีตถูกมองข้าม นอกจากนั้นผลการวิจัยยังให้ความเข้าใจเรื่องแบบลักษณ์ภาษาและความเป็นสากลของภาษามากขึ้นด้วย This research project was initiated and undertaken with the researchers’ awareness of the existing inconsistent and non-heuristic approach to a study of Thai grammar. The purpose of the project is to analyze significant syntactic characteristics of Standard Thai, Central Thai, Northern Thai, Northeastern Thai, Southern Thai, Thai age dialects, Thai sex dialects, Thai social class dialects, and Thai ethnic group dialects and synthesize all the results into a pan-dialectal grammar of Thai. The research procedures started with data collection. For the four Thai regional dialects, informants who were native speakers of the dialects were interviewed and asked to talk about topics concerning everyday activities. Their speech was tape-recorded and used in the analysis. Concerning the social dialects, informants were tape-recorded while they were interviewed. The conversations were part of the data. Other parts were taken from various sources, e.g., newspapers, talk shows on T.V., editorials, laws, novels, official letters, and academic journals. The analysis was done step by step starting from analyzing Standard Thai so as to be a model for the other dialects, followed by the analysis of each dialect, and finally the meta-analysis and synthesis of all the results so as to arrive at a pan-dialectal grammar of Thai. The results of the study show that the grammars of the four regional dialects are not different from that of Standard Thai in terms of main structures. However, in terms of certain systems, they are unique as in the pronominal and final particle systems. Also, in some constructions, they make use of syntactic markers that are not found in Standard Thai. Generally speaking, the grammar of Central Thai is almost the same as that of Standard Thai. Northern Thai, Northeastern Thai and Southern Thai differ from one another and also differ from Standard Thai in terms of the systems of vocabulary. With regards to the four social dialects, it is found that pronouns and final particles are markers, which differentiate male from female, the old from the young, and the middle class from the lower class. In addition, certain grammatical categories, such as nominalization, complex sentences, serial verb constructions, and passive voice are also markers of social groups. This study is original in that it takes into account social variables in the analysis of syntax. The findings reveal a global picture of Thai grammar that covers the non-standard groups that were overlooked in the past. Moreover, this study provides plenty of knowledge of typology and universals of language.