การใช้สารกำจัดวัชพืช อาจจะส่งผลทำให้เกิดการปนเปื้อนของสารพิษในผลผลิตทางการเกษตรและการตกค้างในสิ่งแวดล้อม การศึกษาวิจัยเกี่ยวกับศักยภาพทางอัลลิโลพาธี นับว่าเป็นแนวทางหนึ่งในการพัฒนาสารผลิตภัณฑ์จากธรรมชาติ การศึกษาในครั้งนี้ จึงได้ทำการศึกษาศักยภาพทางอัลลิโลพาธีของหญ้าโขย่ง (Rottboellia cochinchinensis Lour. W.D. Clayton) ที่มีผลต่อการงอกและการเจริญเติบโตของพืชทดสอบบางชนิด ซึ่งในประเทศไทยได้มีการรายงานจากเกษตรกรในเขตพื้นที่ อ.แจ้ห่ม จ.ลำปาง ว่ามีการนำหญ้าโขย่งมาใช้ในการควบคุมวัชพืชในระบบการผลิตพืชผัก โดยที่เกษตรกรจะปลูกหญ้าโขย่งในช่วงฤดูฝน และนำหญ้าโขย่งแห้งมาใช้คลุมดินก่อนทำการปลูกพืชผักชนิดต่าง ๆ ในช่วงฤดูหนาว วิธีการดังกล่าวทำให้มีวัชพืชขึ้นแข่งขันในแปลงปลูกผักน้อย โดยที่พืชผักสามารถงอกและเจริญเติบโตได้ดีตามปกติ ในการศึกษาผลทางอัลลิโลพาธีของดินจากแปลงที่มีหญ้าโขย่งเปรียบเทียบกับดินจากแปลงที่ไม่มีหญ้าโขย่งที่มีผลต่อการเจริญเติบโตของพืชทดสอบบางชนิด ได้แก่ ก้นจ้ำขาว (Bidens pilosa L.) ไมยราบ (Mimosa pudica L.) สาบแร้งสาบกา (Ageratum conyzoides L.) หญ้าข้าวนก (Echinochloa crus-galli (Linn.) P. Beauv.) ข้าว พันธุ์ กข 6 (Oryza sativa L. var. RD 6) และผักกาดหอม พันธุ์ OP (Lactuca sativas L. var. OP) พบว่า ส่วนรากของพืชทดสอบทุกชนิดที่ปลูกในดินจากแปลงที่ใช้หญ้าโขย่งในการควบคุมวัชพืชมีความยาวน้อยกว่าที่ปลูกในดินจากแปลงที่ไม่ใช้หญ้าโขย่งในการควบคุมวัชพืช และทำการปลูกหญ้าโขย่งร่วมกับพืชทดสอบก้นจ้ำขาว หญ้าข้าวนก ผักกาดหอม พันธุ์ OP และข้าว พันธุ์ กข 6 พบว่า ดินที่มีการปลูกหญ้าโขย่งมีผลในการยับยั้งการงอกและการเจริญเติบโตของพืชทดสอบ โดยที่ระยะห่าง 1 เซนติเมตรจากหญ้าโขย่งมีผลในการยับยั้งการงอกและการเจริญเติบโตของพืชทดสอบได้ดีกว่าที่ระยะห่าง 3 และ 5 เซนติเมตรจากหญ้าโขย่ง ซึ่งแสดงให้เห็นว่า กิจกรรมทางอัลลิโลพาธีของหญ้าโขย่งในดินมีผลในการยับยั้งการงอกและการเจริญเติบโตของพืชทดสอบบางชนิดได้ ในการศึกษาความหลากหลายทางพันธุกรรมของหญ้าโขย่งที่มีการกระจายพันธุ์จากต่างสถานที่จำนวน 10 พื้นที่ โดยพิจารณาจากลักษณะทางสัณฐานวิทยา (morphological trails) และการใช้เทคนิค AFLP (Amplified Fragment Length Polymorphism) เมื่อพิจารณาค่าดัชนีความเหมือน (similarity index) ของหญ้าโขย่ง สามารถจำแนกได้เป็น 2 กลุ่ม โดยกลุ่มที่ 1 ประกอบด้วยหญ้าโขย่งจาก Chaehom-Lampang (CH-LP), Si Thep-Phetchabun (ST-PB), Phrom Phiram-Phitsanulok (PR-PL), Amphur Muang-Nakhon Sawan (AM-NS), Kamalasai-Kalasin (KL-KS), Amphur Muang-Chachoengsao (AM-CS) และ Bang Yai-Nonthaburi (BY-NB) ซึ่งมีค่าดัชนีความเหมือน เท่ากับ 0.84 สำหรับกลุ่มที่ 2 เป็นหญ้าโขย่งจาก Amphur Muang-Chiang Mai (AM-CM), Pak Chong-Nakhon Ratchasima (PC-NR) และ Kamphaeng Saen-Nakhon Pathom (KPS-NP) มีค่าดัชนีความเหมือน เท่ากับ 0.98 ซึ่งผลจากการวิเคราะห์หา correlation ของ similarity/distance coefficient ที่ได้มาจาก morphological trails และการใช้เทคนิค AFLP มีค่าออกมา คือ r = -0.8** แสดงให้เห็นว่า การจำแนกหญ้าโขย่งโดยใช้ลักษณะทางสัณฐานวิทยามีความสัมพันธ์กับการวิเคราะห์ทางพันธุกรรมโดยการใช้เทคนิค AFLP ซึ่งสามารถนำไปใช้ประเมินความหลากหลายทางพันธุกรรมของหญ้าโขย่งที่มีศักยภาพทางอัลลิโลพาธีที่มีการแพร่ระบาดในประเทศไทยต่อไป Herbicides produce a wide range of toxic side effects that pose a potential hazard to the environment. The development of natural allelochemicals is one method of addressing these issues. Here we describe the allelopathic activity of itchgrass (Rottboellia cochinchinensis Lour. W.D. Clayton) which can inhibit seed germination and growth of weeds. Farmers in Lampang, Northern Thailand, have been cultivating itchgrass and using it as a mulching material to control other weeds in vegetable fields. It has long been observed that itchgrass interfere with the growth of other plants. The density of weed species in the itchgrass-infested areas was lower than that in the itchgrass-uninfested areas. Shoot and root growth of Bidens pilosa L., Mimosa pudica L., Ageratum conyzoides L., Echinochloa crus-galli L. P. Beauv., Oryza sativa L. var. RD 6, and Lactuca sativa L. var. OP. were significantly reduced in soil previously planted with itchgrass. Water soluble extracts from all parts of itchgrass had inhibitory effects on growth of some test plants. Allelochemicals from itchgrass can inhibit seed germination and plant growth better at 1 cm distance than 3 and 5 cm from the itchgrass. Our results suggest that itchgrass has a strong competitive ability and possible allelopathic activity to other plant species. Allelopathic activity of itchgrass in the soil can influence germination of adjacent species causing reduced growth of seedlings. The genetic diversity of itchgrass was investigated for the classification of the possibility of allelopathy characteristics of itchgrass in diverse areas by means of examination of the main morphological traits and the application of an amplified fragment length polymorphism (AFLP) analysis. The plant materials were collected from 10 different areas in Thailand. The results indicate that itchgrass can be divided into two groups: the first group consists of itchgrass from Chaehom-Lampang, Si Thep-Phetchabun, Phrom Phiram-Phitsanulok, Amphur Muang-Nakhon Sawan, Kamalasai-Kalasin, Amphur Muang-Chachoengsao and Bang Yai-Nonthaburi, whereas itchgrass from Amphur Muang-Chiang Mai, Pak Chong-Nakhon Ratchasima and Kamphaeng Saen-Nakhon Pathom constitutes the second group. The correlation of the similarity/distance estimates between AFLP markers (Jaccard coefficient) and morphological traits (Euclidean distance) was significant with r = -0.84**. Our finding suggests that classification of itchgrass by morphological traits is related with the analysis of the genetic relationship of itchgrass with AFLP analysis. This can be used to assess the genetic diversity of itchgrass with a potential for allelopathy.