วิทยานิพนธ์ (นศ.ม.)--จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2552

ศึกษาพัฒนาการของเพลงปลุกใจในฐานะสื่อประชาสัมพันธ์ให้คนไทยสำนึกรักชาติของกองทัพบก และศึกษาบทบาทของกองทัพบกในการเผยแพร่และประชาสัมพันธ์เพลงปลุกใจในช่วงปี 2475-2550 โดยแนวทางการวิจัยเชิงคุณภาพซึ่งเป็นการวิจัยเชิงประวัติศาสตร์จากเพลงปลุกใจของกองทัพบกจำนวน 22 เพลง เป็นการศึกษาวิจัยจากเอกสารและการสัมภาษณ์เชิงลึกนายทหารในกองทัพบกและผู้ที่เกี่ยวข้อง ผลการวิจัยพบว่า พัฒนาการของเพลงปลุกใจในฐานะสื่อประชาสัมพันธ์ในคนไทยสำนึกรักชาติของกองทัพบกสามารถแบ่งได้ 5 ยุคคือ (1) ยุคปลูกอุดมการณ์ชาตินิยม (2475-2500) แก่นหลักของเพลงปลุกใจคือการเสียสละพลีชีพเพื่อชาติ หวงแหนดินแดนอธิปไตยและความเป็นเชื้อชาติไทย (2) ยุคสู้ภัยคอมมิวนิสต์ (2501-2525) แก่นหลักของเพลงปลุกใจคือให้กำลังใจทหารในการปฏิบัติหน้าที่ การประณามโจมตีผู้เป็นภัยต่อชาติและการเตือนสติเตือนใจคนไทย (3) ยุคงานประจำทำตามหน้าที่ (2526-2535) แก่นหลักของเพลงปลุกใจคือการแสดงถึงความภาคภูมิใจในกองทัพบก (4) ยุคกู้ภาพลักษณ์กองทัพบก (2536-2538) แก่นหลักเพลงปลุกใจคือการแสดงเจตนารมณ์และจุดยืนของกองทัพบกภายหลังเหตุการณ์พฤษภาทมิฬปี 2535 (5) ยุคฟื้นฟูอุดมการณ์รักชาติ(2539-2550) แก่นหลักของเพลงปลุกใจคือการเทิดทูนสถาบันพระมหากษัตริย์ การแสดงความรู้รักสามัคคีของคนในชาติ และการแสดงถึงบทบาทของทหารที่เสียสละเพื่อปกป้องชาติ ซึ่งบทบาทหน้าที่ของกองทัพบกในการเผยแพร่ประชาสัมพันธ์เพลงปลุกใจแบ่งเป็น 4 ประเภท คือ (1) ผู้จัดการและวางแผน ปรากฏในยุคกู้ภาพลักษณ์กองทัพบก และมีความเด่นชัดมากในยุคฟื้นฟูอุดมการณ์รักชาติ ซึ่งมีบทบาทหลักในการริเริ่มวางแผนบริหารจัดการโครงการกิจกรรมต่างๆ ที่มีการใช้เพลงปลุกใจ (2) ผู้ประสานงาน ปรากฏในยุคกู้ภาพลักษณ์กองทัพบกและยุคฟื้นฟูอุดมการณ์รักชาติ ซึ่งเป็นการประสานงานในเรื่องขอความร่วมมือไปยังภาครัฐและเอกชนในการประพันธ์ เผยแพร่เพลงปลุกใจและสนับสนุนกิจกรรมที่มีเพลงปลุกใจเข้ามาเกี่ยวข้อง (3) ผู้เผยแพร่และถ่ายทอด ปรากฏอยู่ในทุกยุคแต่แตกต่างกันในเรื่องของสื่อประชาสัมพันธ์ที่ใช้ในการเผยแพร่ ซึ่งสื่อประชาสัมพันธ์หลักคือวงดนตรีของกองทัพบก สถานีวิทยุกระจายเสียงในเครือกองทัพบก สถานีวิทยุโทรทัศน์กองทัพบก และในยุคฟื้นฟูอุดมการณ์รักชาติมีการใช้สื่ออินเตอร์เน็ต โดยใช้เว็บไซด์ในเครือกองทัพบกเผยแพร่เพลงปลุกใจ (4) ผู้ประพันธ์ กองทัพบกมีบทบาทในการประพันธ์เพลงปลุกใจ ซึ่งปรากฏในยุคปลูกอุดมการณ์ชาตินิยม ยุคสู้ภัยคอมมิวนิสต์และยุคฟื้นฟูอุดมการณ์รักชาติ นอกจากนี้พบว่า กองทัพบกได้ดำเนินการประชาสัมพันธ์เชิงรับในยุคปลูกอุดมการณ์ชาตินิยม ยุคสู้ภัยคอมมิวนิสต์และยุคกู้ภาพลักษณ์กองทัพบก ส่วนในยุคงานประจำทำตามหน้าที่เป็นการดำเนินการประชาสัมพันธ์แบบปกติ ในยุคฟื้นฟูอุดมการณ์รักชาติได้หันมาใช้การดำเนินงานการประชาสัมพันธ์เชิงรุก