วิทยานิพนธ์ (ภ.สถ.ม.)--จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2552

สภาพแวดล้อมของแหล่งท่องเที่ยวหลายแห่งในประเทศไทยกำลังถูกพัฒนาและส่งเสริมให้เกิดการท่องเที่ยวมากขึ้น การพัฒนาดังกล่าวอาจส่งผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมและชุมชนในหลายด้าน หากการพัฒนาพื้นที่ไม่ได้คำนึงถึงการอนุรักษ์คุณค่าที่แท้จริงของแหล่งท่องเที่ยว โดยเฉพาะสภาพแวดล้อมทางธรรมชาติที่มีความแตกต่างในแต่ละพื้นที่ วนอุทยานโกสัมพีเป็นแหล่งท่องเที่ยวที่สำคัญแห่งหนึ่งในจังหวัดมหาสารคาม มีลักษณะทางกายภาพเป็นป่าในพื้นที่ชุ่มน้ำ หรือ “ป่าบุ่งป่าทาม” ซึ่งตั้งอยู่ริมแม่น้ำชี เป็นพื้นที่ที่มีความสำคัญหลายด้าน ทั้งด้านระบบนิเวศ วิถีชีวิต และความเชื่อของคนในชุมชนท้องถิ่นมาช้านาน หลังจากการประกาศให้เป็นพื้นที่อนุรักษ์ของกรมป่าไม้ วนอุทยานโกสัมพีจึงกลายเป็นสถานที่ท่องเที่ยวที่ได้รับความนิยมจากนักท่องเที่ยวจำนวนมาก การพัฒนาพื้นที่เพื่อตอบสนองความต้องการในการใช้งานจึงเกิดขึ้น จากสถานการณ์ดังกล่าวทำให้มีความสนใจในการศึกษาเกี่ยวกับองค์ประกอบทางภูมิทัศน์ที่สำคัญของวนอุทยานโกสัมพี เพื่อวิเคราะห์สภาพปัญหาที่มีผลกระทบต่อการอนุรักษ์สิ่งแวดล้อมของพื้นที่ โดยมีจุดมุ่งหมายคือการหาแนวทางที่เหมาะสมในการพัฒนาและฟื้นฟูภูมิทัศน์วนอุทยานโกสัมพี การวิจัยนี้มีแนวคิดหลักคือการพัฒนาที่ยั่งยืน โดยกรอบแนวคิดในการวิจัยเกี่ยวข้องกับประเด็นที่จะศึกษาใน 3 ประเด็น คือ การอนุรักษ์สิ่งแวดล้อม การส่งเสริมคุณภาพชีวิตที่ดีให้แก่ชุมชน และการส่งเสริมการท่องเที่ยว เพื่อนำข้อมูลที่ได้มาวิเคราะห์หาแนวทางในการพัฒนาและฟื้นฟูภูมิทัศน์วนอุทยานโกสัมพี ข้อมูลที่เกี่ยวข้องกับประเด็นดังกล่าวได้มาจากการทบทวนเอกสาร การสังเกตการณ์และการสัมภาษณ์ผู้ที่มีส่วนเกี่ยวข้อง โดยให้ความสำคัญเกี่ยวกับประเด็นปัญหาที่เกี่ยวข้องกับการพัฒนาภูมิทัศน์ในพื้นที่ จากการศึกษาพบว่าการพัฒนาที่เกิดขึ้นในปัจจุบัน ยังไม่มีการคำนึงถึงลักษณะสภาพแวดล้อมทางธรรมชาติเท่าที่ควร โดยเฉพาะสิ่งก่อสร้างในพื้นที่ที่ยังมีรูปแบบที่ไม่เหมาะสมกับสภาพแวดล้อมของป่าบุ่งป่าทาม ในด้านสังคมพบว่าชุมชนท้องถิ่นมีส่วนร่วมในการพัฒนาพื้นที่มาโดยตลอด และมีความตระหนักในการรักษาสิ่งแวดล้อมเพิ่มมากขึ้น ในด้านการท่องเที่ยว ความสะดวก ความสะอาด และความปลอดภัยเป็นสิ่งควรได้ปรับปรุงเพื่อให้สามารถตอบสนองความต้องการของนักท่องเที่ยวได้มากขึ้น นอกจากนี้ควรมีการพัฒนาภูมิทัศน์เพื่อส่งเสริมจิตสำนึกในการอนุรักษ์สภาพแวดล้อม และส่งเสริมด้านการเรียนรู้แก่นักท่องเที่ยวให้มากขึ้น จากการศึกษาดังกล่าวทำให้ได้แนวทางในการพัฒนาและฟื้นฟูภูมิทัศน์ที่เหมาะสม กับสภาพปัญหาที่เกิดขึ้นกับวนอุทยานโกสัมพี