านิพนธ์ (อ.ม.)--จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2552

วิทยานิพนธ์ฉบับนี้มุ่งแสดงให้เห็นความสัมพันธ์ระหว่างกวีนิพนธ์กับตัวตนของกวี โดยผู้วิจัยศึกษาวิเคราะห์กวีนิพนธ์ของ เทือก บรรทัด ซึ่งมีจำนวนทั้งสิ้น 243 บท พร้อมทั้งศึกษาชีวประวัติของกวี ผลการวิจัยพบว่า กวีนิพนธ์ของเทือก บรรทัดสะท้อนตัวตนของกวีในสามมิติ อันได้แก่ ความเป็นนักอนุรักษ์ธรรมชาติ นักต่อสู้เพื่อสังคม และผู้ศรัทธาในพุทธธรรมตามแนวพุทธทาสภิกขุ ในส่วนกวีนิพนธ์ที่สะท้อนตัวตนของเทือก บรรทัดในฐานะนักอนุรักษ์ธรรมชาติ กวีมุ่งแสดงความคิดเกี่ยวกับธรรมชาติในสองแง่ คือ แง่งามและความเสื่อม ธรรมชาติในแง่งามส่งผลต่อจิตสำนึกในการอนุรักษ์ธรรมชาติ กล่าวคือ ทำให้ตระหนักในคุณค่า ส่วนความเสื่อมของธรรมชาติจะกระตุ้นให้มนุษย์รักษาแง่งามของธรรมชาติให้คงอยู่ บทกวีของเทือก บรรทัดสะท้อนให้เห็นว่า กวีมีความเข้าใจที่ลึกซึ้งต่อการอนุรักษ์ธรรมชาติ ด้วยเหตุว่ากวีมิได้เรียกร้องให้อนุรักษ์เพียงทรัพยากรธรรมชาติ หากยังได้เรียกร้องให้มนุษย์รักษาวิถีการดำเนินชีวิตที่สอดคล้องและเอื้อต่อการดำรงอยู่ของธรรมชาติด้วย ในอีกมิติหนึ่ง บทกวีของเทือก บรรทัดสะท้อนให้เห็นตัวตนของกวีในฐานะนักต่อสู้เพื่อสังคม การต่อสู้เพื่อสังคมผ่านบทกวีมิได้เป็นไปเพื่อการเอาชนะอำนาจอื่นใดในสังคม หากเป็นการต่อสู้กับความชั่วร้าย และเพื่อมุ่งเปลี่ยนแปลงสังคมไปสู่ความดีงาม เทือก บรรทัดใช้บทกวีเป็นเครื่องมือในการต่อสู้เพื่อสังคม ทั้งในลักษณะของการตีพิมพ์บทกวีเผยแพร่และการอ่านบทกวีเพื่อปลุกจิตสำนึกของผู้คนในกิจกรรมต่างๆ โดยบทกวีของเทือก บรรทัดที่เกี่ยวกับการต่อสู้เพื่อสังคมแสดงออกในสองลักษณะ คือ การวิพากษ์วิจารณ์ปัญหาสังคมพร้อมเสนอแนวทางแก้ไข และการปลูกฝังความดีงามแก่สังคมด้วยจิตสำนึกแห่งความเป็นครู นอกจากนี้ บทกวีของเทือก บรรทัดยังสะท้อนให้เห็นตัวตนของกวีในฐานะผู้ศรัทธาในพุทธธรรมตามแนวพุทธทาสภิกขุ ผลการศึกษา พบว่ากวีนอกจากจะมีความศรัทธาพุทธทาสภิกขุแล้ว แนวคิดด้านพุทธธรรมตามแนวพุทธทาสภิกขุยังปรากฏให้เห็นอย่างชัดเจนในบทกวี โดยเฉพาะอย่างยิ่งแนวคิดเรื่อง จิตว่าง ซึ่งเป็นรากฐานสำคัญของพุทธธรรมตามแนวพุทธทาสภิกขุ ที่มุ่งให้มนุษย์ค้นพบสัจธรรมด้วยการเพ่งพินิจสารจากธรรมชาติ โดยกวีนำเสนอแนวคิดเรื่องการเข้าถึงจิตว่างด้วยวิธีการต่างๆ อันได้แก่ การนำเสนอพุทธธรรมเรื่องอัตตา, ตัวกู - ของกู, อุปาทาน, อิทัปปัจจยตา, เหตุ-ปัจจัย, และและการเข้าถึงจิตว่างด้วยการเจริญสติ เทือก บรรทัดมีวิธีการเฉพาะตัวในการนำเสนอสาร แม้เนื้อหาของบทกวีหลายบทเกิดขึ้นจากบริบทเฉพาะถิ่น หากในที่สุดเนื้อหาเฉพาะถิ่นและภาษาถิ่นก็เป็นเพียงรูปแบบที่จะนำไปสู่แนวคิดที่กวีต้องการสื่อ บทกวีของเทือก บรรทัดในทุกมิติสะท้อนให้เห็นตัวตนของกวีในฐานะครู ที่ไม่เพียงเป็นครูในระบบการศึกษาเท่านั้น หากบทกวีของเทือก บรรทัดยังมีลักษณะของวรรณกรรมคำสอน ที่มุ่งปลูกฝังความดีงามแก่สังคม