วิทยานิพนธ์ (สถ.ม.)--จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2552

ย่านชุมชนเก่าถนนมีชัย เป็นย่านชุมชนเก่าที่อยู่ในเขตเทศบาลจังหวัดหนองคาย ด้วยลักษณะของพื้นที่ทอดยาวไปตามลำน้ำโขง จึงทำให้เป็นพื้นที่ที่รวมกลุ่มของกิจกรรมการซื้อขายแลกเปลี่ยนสินค้า ศูนย์กลางทางด้านการค้าและการคมนาคมทางน้ำที่สำคัญในอดีต มีการก่อตั้งเป็นกลุ่มอาคารมากมายขนานไปกับริมแม่น้ำ ทั้งยังมีความสำคัญในด้านการปกครองและเป็นจังหวัดที่มีการเชื่อมต่อกับเมืองเวียงจันทน์ สปป. ลาว ซึ่งมีประวัติศาสตร์ความเป็นมาที่สำคัญในอดีต เช่น ศึกสงครามในสมัยกรุงธนบุรี รัตนโกสินทร์ ศึกสงครามปราบกบฏชาวจีนฮ่อ และสงครามเวียดนาม-ฝรั่งเศส จึงทำให้มีผู้คนหลากหลายเชื้อชาติอพยพถิ่นฐานเข้ามาตั้งรกรากบริเวณริมฝั่งแม่น้ำโขง จากสภาพพื้นที่ที่เป็นเอกลักษณ์ทำให้มีประเพณีและวิถีชีวิตที่สัมพันธ์กับลำน้ำ จนส่งผลทำให้เกิดย่านการค้า เศรษฐกิจ ประเพณี วัฒนธรรม วิถีชีวิต และรูปแบบสถาปัตยกรรม ในปัจจุบันพบว่า อาคารโบราณ เรือนแถวไม้ มีจำนวนลดน้อยลง รูปแบบของอาคารรุ่นเก่าทรุดโทรม มีการเกิดรูปแบบอาคารแบบสมัยใหม่เข้ามาแทนที่ พื้นที่ทำกิจกรรมต่างๆ ของชุมชนในบริเวณวัดและศาสนาสถานบางแห่งหายไป เนื่องจากวิถีชีวิตที่เปลี่ยนแปลงให้เข้ากับสังคมในปัจจุบัน การวิจัยนี้เป็นการศึกษาประวัติศาสตร์ และวิเคราะห์เอกลักษณ์ของชุมชนได้เลือกตัวอย่างย่านชุมชนเก่าบริเวณวัดศรีคุณเมือง วัดศรีเมือง และวัดลำดวน จังหวัดหนองคาย เป็นกรณีศึกษาในการวิเคราะห์หาเอกลักษณ์และคุณค่าของชุมชนในพื้นที่ศึกษา โดยศึกษาข้อมูลจากการสัมภาษณ์ผู้มีบทบาทสำคัญของชุมชนในเชิงลึก การสังเกตการณ์ และการวิเคราะห์ข้อมูลตามหลักการแนวคิดในเรื่อง ความเป็นถิ่นที่อยู่อาศัย และความเป็นถิ่นปฎิสันภาร เพื่อเข้าใจความหมายของชุมชน ต่อมาเป็นการประเมินคุณค่าที่ได้รับจากการศึกษา และจึงเปรียบเทียบแนวความต้องการของผู้คนในชุมชน แนวความคิดร่วมกับทางหน่วยงานภาครัฐ และแนวความคิดจากหน่วยงานวิชาการ จนได้ผลสรุปของโครงการอนุรักษ์และฟื้นฟูบริเวณชุมชนเก่าทั้ง 3 แห่ง จากโครงการที่ได้จัดทำขึ้น เป็นการอนุรักษ์พื้นที่ศึกษาให้คงไว้ เพื่อดำรงรักษาวิถีชีวิตดั้งเดิมวัฒนธรรมและประเพณีท้องถิ่น จากคุณค่าที่ได้วิเคราะห์เป็นเกณฑ์ในการสร้างหัวข้อการอนุรักษ์ ซึ่งประกอบไปด้วย 1. แนวคิดเพื่อส่งเสริมคุณค่าทางด้านวัฒนธรรมประเพณี 2. แนวคิดเพื่อส่งเสริมคุณค่าทางด้านสังคม 3. แนวคิดเพื่อส่งเสริมคุณค่าทางด้านประวัติศาสตร์ 4. แนวคิดเพื่อส่งเสริมคุณค่าความเป็นเอกลักษณ์ในด้านกายภาพ รวมทั้งการปรับปรุงพื้นที่ศึกษา การจัดภูมิทัศน์สภาพแวดล้อม ดังนั้นแนวคิดทั้ง 4 ส่วน จึงควรให้มีความสัมพันธ์และสอดคล้องกันทั้งหมด เพื่อเป็นการสนับสนุนการรักษาความเป็นเอกลักษณ์ของย่านไว้