วิทยานิพนธ์ (อ.ม.)--จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2552

เทวีมาหาตมยะคือหนึ่งในวรรณคดีภาษาสันสกฤตชิ้นสำคัญ มาจากส่วนหนึ่งใน มารกัณเฑยะปุราณะ ความยาว 700 โศลก สันนิษฐานว่าประพันธ์ประมาณ 1600 ปีมาแล้ว (ค.ศ. 400-500) โดยฤษีมารกัณเฑยะ วรรณคดีเรื่องนี้มีเนื้อหาสดุดีเทวีผ่านตำนานการต่อสู้ของพระมหาเทวีกับอสูรสามเรื่อง ถักทอความคิดความเชื่อ ตำนานและการประกอบพิธีกรรมที่สืบทอดต่อกันมาเข้าด้วยกัน รวมเป็นวรรณคดีที่แสดงความนับถือและสรรเสริญ “พระเทวี” หรือ “พระมหาเทวี” ในฐานะเทพเจ้าสูงสุด ผู้มีพลังเหนือเหล่าเทวะทั้งปวง ผนวกบทบรรยาย และบทสวดสรรเสริญเข้าเป็นเรื่องเดียวกันได้อย่างลงตัว พรรณนาเหตุการณ์ชัดเจนทำให้เกิดรส หรืออารมณ์ตอบสนอง จุดประสงค์สำคัญในการประพันธ์เรื่องนี้คือ สดุดีพระเทวี ให้ความรู้เกี่ยวกับพิธีกรรมการบูชาสรรเสริญ ที่จะทำให้พระมหาเทวีพึงพอใจและผู้กระทำพิธีได้รับกุศลผลบุญ เทวีมาหาตมยะจึงเป็นวรรณคดีทางศาสนาและพิธีกรรมที่สำคัญเรื่องหนึ่งของชาวฮินดูโดยเฉพาะ ในหมู่ผู้นับถือลัทธิศักติและได้รับการสืบทอดและเป็นที่รู้จักแพร่หลายในสังคมอินเดียจนถือว่า เป็นวรรณกรรมสันสกฤตที่ยังมีชีวิต ทั้งยังเป็นหลักฐานสำคัญในการศึกษาเกี่ยวกับการประกอบพิธีทางศาสนาของชาวฮินดู เช่น พิธีนวราตรี เรื่องราวของเทวีมาหาตมยะที่ได้ศึกษาวิเคราะห์มีรายละเอียดในวิทยานิพนธ์บทที่ 2-4 ส่วนบทที่ 1 และ 5 เป็นบทนำและบทสรุปตามลำดับ