สมุนไพรผักพื้นบ้าน เป็นพืชที่คนท้องถิ่นใช้ประโยชน์ทั้งเป็นอาหารและด้านยา วัตถุประสงค์ของการวิจัยครั้งนี้เพื่อทดสอบฤทธิ์ต้านการก่อกลายพันธุ์ ต้านอนุมูลอิสระ และต้านเชื้อแบคทีเรียของสารสกัดพืชสมุนไพรผักพื้นบ้าน 10 ชนิด รวมทั้งเพื่อศึกษาองค์ประกอบทางเคมีเบื้องต้น และแยกสารและพิสูจน์สูตรโครงสร้างของสารที่แยกได้จากพืชผักสมุนไพรพื้นบ้านที่สนใจ จากการทดสอบฤทธิ์ต้านการก่อกลายพันธุ์ด้วยวิธีของเอมส์ ในเชื้อ Salmonella typhimurium สายพันธุ์ TA98 และ TA100 พบว่า สารสกัดแสดงฤทธิ์ต้านการก่อกลายพันธุ์ของเชื้อ Salmonella ระดับ “ มาก ” ทั้งสองสายพันธุ์คือ ชะพลู ย่านาง กระถิน ผักปลัง จากการทดสอบฤทธิ์ต้านอนุมูลอิสระ ด้วยวิธี DPPH Scavenging พบว่า สารสกัดสมุนไพรผักพื้นบ้านที่มีฤทธิ์ต้านอนุมูลอิสระมากดีเท่ากัน สี่ชนิดแรกคือ เพกา ผักแพว ย่านาง กระถิน จากการทดสอบฤทธิ์ ยับยั้งเชื้อแบคทีเรียก่อโรค ด้วยวิธี disk diffusion method พบว่าสารสกัดยับยั้งเชื้อแบคทีเรียได้เพียงชนิดเดียวคือ S. aureus ซึ่งพบว่าผักเม็ก ยับยั้งได้ดีที่สุด จากการหาค่า Minimum inhibitory concentration (MIC) พบว่า ค่าสารสกัดที่ให้ค่า MIC น้อยที่สุดคือ สารสกัดจากชะพลู ต่อเชื้อ S. aureus มีค่าเท่ากับ 4 mg/ml จากการศึกษาองค์ประกอบทางเคมีของสารสกัดพืชสมุนไพรทั้ง 10 ชนิด พบสารกลุ่มต่างๆ ได้แก่ กลุ่ม alkaloids, condensed tannins, phenolic compounds, triterpenes, steroids, flavonoids และ saponins จากการแยกสารจากสารสกัดย่านางโดยใช้คอลัมน์แก้วได้สารบริสุทธิ์ 2 ชนิดคือสาร Phenolic alkaloid และ n- Henicosane จากการทดสอบฤทธิ์ต้านการก่อกลายพันธุ์โดยใช้ความเข้มข้น ที่ใช้ทดสอบคือ 0.25 – 2 mg/plate ผลจากการทดสอบทุกความเข้มข้นของสารทั้งสองชนิดพบว่า สารทั้งสองชนิดแสดงผลยับยั้งการก่อกลายพันธุ์อยู่ในระดับ “มาก” ใน Salmonella TA 98 และ TA 100 ส่วน n- Henicosane ส่วนใหญ่อยู่ในระดับกลาง ทั้งใน Salmonella TA 98 และ TA 100 และจากการศึกษาฤทธิ์ต้านอนุมูลอิสระของสารที่แยกได้จากใบย่านางพบว่า Phenolic alkaloid มีฤทธิ์มากกว่า n- Henicosane จากการศึกษาพบว่า สารสกัดสมุนไพรผักพื้นบ้านหลายชนิดมีฤทธิ์ต้านการก่อกลายพันธุ์และฤทธิ์ต้านอนุมูลอิสระ ซึ่งควรจะมีการศึกษาเพิ่มเติมในการเป็นสารที่ช่วยป้องกันมะเร็งและโรคอื่นๆ ต่อไป Edible plants are valuable sources of nutrients and natural medicines. The aims of the current investigation were to test biological activities eg. Antimutagenic, free radical scavenging and antibacterial activities of the vegetable extracts together with screening the phytochemical constituents, isolation and identification of the isolated compounds. Antimutagenic, Antioxidant and Antibacterial activities were determined by the Ames test, DPPH scavenging and the disk diffusion with the macrodilution methods, respectively. Phytochemical screening was performed using standard procedures. The results showed that the herbal extract from Piper sarmentosum, Tiliacora triandra, Leucaena glauca and Basella alba exhibited strong antimutagenic activity in S. typhimurium TA98 and TA 100. The herbal extracts of Oroxylum indicum, Polygonum odoratum, L. glauca and B. alba possessed the top fourth highest antioxidant activity. The herbal extract from Syzygium gratum is the only one herbal extract that posses inhibition zone against S. aureus in the disk diffusion method while the extract from P. sarmentosum possessed the lowest Minimum inhibitory concentration (MIC) value of 4 mg/ml. Phytochemical screening of the herbal extracts showed various classes of chemical compounds e.g. alkaloids, condensed tannins, phenolic compounds, triterpenes, steroids, flavonoids and saponins. The isolation of T. triandra using the conventional column and the identification of the isolated componund revealed a phenolic alkaloid and n- Henicosane. The antimutagenic activity of isolated compounds at the concentration of 0.25 – 2 mg/plate showed that the phenolic alkaloid possessed strong activity whereas n- Henicosane possessed moderate activity. Similar results were observed in the antioxidant activity testing, the phenolic alkaloid showed high activity than n- Henicosane. The present study discovered that the herbal extracts from some Thai vegetable possessed potent antimutagenicity and antioxidant activities. The results warrants further investigation for their ability to protect against cancer and other diseases.