การวิจัยเรื่อง “การศึกษาวิถีการผลิตข้าว ที่นำไปสู่การพึ่งตนเองทางด้านการผลิต ในระดับครอบครัวและชุมชนบ้านหนองขามพัฒนา ตำบลวังหลวง อำเภอเสลภูมิ จังหวัดร้อยเอ็ด” มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาวิถีการผลิตข้าวในชุมชนบ้านหนองขามพัฒนา ตั้งแต่อดีตถึงปัจจุบัน 2)ศึกษารูปแบบการผลิตข้าวที่สามารถนำไปสู่การพึ่งตนเองทางด้านการผลิต และ 3) ศึกษากระบวนการเรียนรู้เกี่ยวกับวิถีการผลิตข้าวในชุมชนบ้านหนองขามพัฒนา ที่นำไปสู่การพึ่งตนเองทางด้านการผลิตในระดับครอบครัวและชุมชนได้ โดยมีกลุ่มเป้าหมายหลัก คือ เกษตรกรที่เป็นทีมวิจัยหลัก จำนวน 10 คน และกลุ่มเป้าหมายรองคือ เกษตรกรในชุมชนบ้านหนองขามพัฒนาจำนวน 64 ครัวเรือน โดยประยุกต์ใช้การวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วม (PAR) เป็นวิธีวิทยาวิจัย ผลการวิจัย พบว่า วิถีการผลิตข้าวในชุมชนบ้านหนองขามพัฒนา สามารถแบ่งออกเป็น 3 ยุค คือ 1) ยุคพึ่งพาตนเอง ช่วง พ.ศ.2490-2504 เป็นการพึ่งพิงปัจจัยการผลิตข้าวที่อาศัยทรัพยากรในชุมชนและปัจจัยการผลิตที่มีในชุมชน โดยใช้ภูมิปัญญาชาวบ้าน 2) ยุคทำอยู่ทำกิน ช่วง พ.ศ.2505-2524 เป็นการซื้อปัจจัยการผลิตควบคู่ไปกับการใช้ภูมิปัญญาดั้งเดิม และ 3) ยุคซื้ออยู่ซื้อกินและทำขาย ช่วง พ.ศ.2525-ปัจจุบัน เป็นช่วงการผลิตที่ต้องลงทุนสูงและพึ่งพิงปัจจัยการผลิตจากภายนอกตั้งแต่การผลิตจนถึงการขาย สำหรับการพัฒนากระบวนการเรียนรู้ที่นำไปสู่การปรับเปลี่ยนสู่การพึ่งตนเองนั้น พบว่ามีขั้นตอนดังนี้ 1) การศึกษาข้อมูลของเกษตรกรเพื่อให้เห็นปัญหาด้านต้นทุนการผลิตภาพรวมและค่าใช้จ่ายแต่ละด้าน 2) เปรียบเทียบกลุ่มตนเองกับกลุ่มที่ประสบความสำเร็จ โดยการฝึกวิเคราะห์จากข้อมูลที่ได้จาก กิจกรรมการประชุม การแลกเปลี่ยนเทคนิคการผลิต การศึกษาดูงาน 3) การทดลองปฏิบัติการผลิตและใช้น้ำหมักและปุ๋ยอินทรีย์ ทั้งในระดับครอบครัวและในระดับกลุ่ม 4)การติดตามและหนุนเสริมของกลุ่มโดยการเยี่ยมแปลงนา ทั้งในรูปแบบกลุ่มและรูปแบบที่ไม่เป็นทางการ ซึ่งเป็นการกระตุ้นให้สมาชิกมีความมั่นใจต่อการปรับเปลี่ยน กระบวนการดังกล่าวส่งผลต่อการเปลี่ยนแปลงทัศนคติในการผลิตข้าวของเกษตรกรนำไปสู่การค้นพบรูปแบบการผลิตข้าวของเกษตรกรที่นำไปสู่การพึ่งพาตนเอง ซึ่งเริ่มได้โดยการลดต้นทุนการผลิต เช่น 1) ลดค่าใช้จ่ายด้านแรงงานโดยฟื้นฟูเอาแรงกันในระดับเครือญาติและกลุ่ม มีการกระจายแรงงานโดยการใช้พันธุ์ข้าวที่มีช่วงอายุที่แตกต่างกัน 2) ลดค่าใช้จ่ายด้านปุ๋ยเคมีโดยเพิ่มการใช้ปุ๋ยอินทรีย์ที่ผลิตจากวัตถุดิบที่หาได้ในชุมชน ทั้งในระดับครอบครัวและกลุ่ม 3) ใช้ประโยชน์ในพื้นที่นามากขึ้นโดยปลูกพืชผัก ผลไม้ และ 4) ใช้เมล็ดพันธุ์ ทั้งพันธุ์ส่งเสริมและอนุรักษ์และฟื้นฟูพันธุ์พื้นบ้าน