โครงการวิจัย การพัฒนาศักยภาพเยาวชนและครอบครัวกลุ่มเสี่ยงเครือข่ายนาโพธิ์-บ้านแมดอย่างมีส่วนร่วมนี้ เป็นการวิจัยแบบปฏิบัติการอย่างมีส่วนร่วม (PAR) เพื่อหาทางแก้ไขปัญหาเยาวชนไม่สำเร็จการศึกษาภาคบังคับที่ขยายเวลาจากชั้นประถมศึกษาเป็นชั้นมัธยมต้น ในเขตการศึกษานาโพธิ์ บ้านแมดจังหวัดอุบลราชธานี ซึ่งมีปริมาณเพิ่มมากขึ้นทุกปี โดยทำการเก็บรวบรวมข้อมูลภาคสนาม ผ่านวิธีการพัฒนากระบวนการเรียนรู้แก่สมาชิกในชุมชนอย่างมีส่วนร่วม เช่น การจัดเวทีแลกเปลี่ยนเรียนรู้ การฝึกอบรมทีมวิจัยส่วนท้องถิ่นเพื่อสัมภาษณ์เชิงลึก การจัดการศึกษาดูงานและทัศนศึกษา การทดลองนำรูปแบบการจัดการที่ศึกษากลับมาทดลองและปรับใช้ และเปิดเวทีให้ผู้ปกครอง เยาวชน ครู และคนในชุมชนได้มีส่วนร่วมในการแสดงความคิดเห็นวิพากษ์ วิจารณ์ ปัญหาและแนวทางแก้ไข ผลการศึกษาพบว่าสาเหตุปัญหาของเยาวชนบริเวณนาโพธิ์-บ้านแมด ที่ศึกษาที่โรงเรียนนาโพธิ์วิทยามีด้วยกันหลายสาเหตุ เช่น เยาวชนจับกลุ่มเที่ยวเล่น ไม่เข้าเรียน มีการดื่มสุรา สูบบุหรี่ทั้งที่อายุยังไม่ถึงเกณฑ์ ไม่เชื่อฟังเมื่อคนในชุมชนตักเตือน ขาดทัศนคติที่ดีเกี่ยวกับการศึกษา ในหลายกรณีผู้ปกครองไม่ทราบว่าเยาวชนมีปัญหาเกี่ยวกับการเรียน หรือไม่เข้าเรียน เพราะเยาวชนแต่งชุดนักเรียนออกจากบ้านทุกครั้ง ประกอบกับผู้ปกครองไม่มีเวลา ทางโรงเรียนเองก็ไม่สามารถจัดการเรียน และกิจกรรมที่ตอบสนองความต้องการของนักเรียนได้ด้วยข้อจำกัดต่างๆ หลังจากการศึกษาดูงานที่โรงเรียนบ้านคูเมือง (อ่อนอนุเคราะห์) ถอดบทเรียน ทำแผนการพัฒนาศักยภาพเยาวชนและครอบครัวกลุ่มเสี่ยงแล้ว จึงทดลองดำเนินการต่างๆ เพื่อลดที่มาของปัญหา เช่น ในส่วนของการแก้ปัญหาเฉพาะหน้าสำหรับนักเรียนที่สอบไม่ผ่านในรายวิชาต่างๆ นั้น ทางโรงเรียนได้จัดการสอบซ่อมเพิ่มเป็นกรณีพิเศษเพื่อลดจำนวนเด็กที่มีปัญหาในรายวิชา วางระบบและปฏิทินการสอบซ่อม แก้ ร.และ ม.ส. ให้แล้วเสร็จก่อนเลื่อนชั้น ออกมาตรการห้ามนำโทรศัพท์เคลื่อนที่ พัฒนาระบบการให้คำปรึกษาติดตามสังเกตพฤติกรรมของนักเรียนอย่างใกล้ชิด กรณีที่กระทำผิดจะใช้การบำเพ็ญสาธารณประโยชน์แทนการลงโทษ เพิ่มกิจกรรมและใช้สื่อที่หลากหลายในรายวิชา ปรับภูมิทัศน์ภายในโรงเรียนเพื่อเพิ่มศักยภาพในการเรียนรู้ด้านต่างๆ ของผู้เรียน สอนพิเศษเพิ่มเติมนอกเวลาสำหรับนักเรียนที่เรียนอ่อน จัดการประชุมเครือข่ายผู้ปกครองเพื่อรับฟังความคิดเห็นในการแก้ปัญหา เพิ่มช่องทางในการติดต่อระหว่างผู้ปกครองชุมชน และโรงเรียน ทำระบบบัญชีรายชื่อในการติดตามนักเรียน ฯลฯ จากการวิจัยอย่างมีส่วนร่วมในชุมชน ทำให้ผู้ปกครอง ชาวชุมชนนาโพธิ์ บ้านแมด และคณะครูโรงเรียนนาโพธิ์วิทยามีความตื่นตัว ให้ความสนใจเกี่ยวกับการแก้ปัญหาเยาวชนในพื้นที่มากขึ้น เพราะเห็นว่าไม่ใช่ปัญหาเฉพาะของครอบครัวใดครอบครัวหนึ่ง แต่เป็นปัญหาของทุกคนในชุมชน ด้วยกระบวนการที่มีประสิทธิภาพ การสร้างความสัมพันธ์ที่ดีระหว่างชุมชนกับโรงเรียน และความร่วมมือของทุกภาคส่วน จึงสามารถลดจำนวนเด็กและเยาวชนกลุ่มเสี่ยงที่เรียนไม่จบการศึกษาภาคบังคับให้น้อยลง และส่งเสริม ศักยภาพของเยาวชนนาโพธิ์ บ้านแมด