โครงการวิจัยพัฒนาคุณภาพชีวิตด้านอาชีพชุมชนที่ไม่ทำลายทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมบ้านโนนสูง ตำบลโดมประดิษฐ์ อำเภอน้ำยืน จังหวัดอุบลราชธานี มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาองค์ความรู้ ภูมิปัญญาชาวบ้านในการอนุรักษ์และการขยายพันธุ์พืช ทรัพยากรต่างๆ ที่ชุมชนเข้าไปหาอยู่ หากินในพื้นที่อุทยานแห่งชาติภูจองนายอย จังหวัดอุบลราชธานี และหากระบวนการ ในการเสริมสร้างความเข้มแข็ง พัฒนาทักษะ ความรู้ของชุมชน ในการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ให้สอดคล้องกับการรวมกลุ่มเพื่อพัฒนาอาชีพ รวมทั้งเสริมสร้างความร่วมมือของชุมชนและเจ้าหน้าที่ของรัฐในการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ตลอดจนสร้างจิตสำนึกและความตระหนักถึงคุณค่าในการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติรอบพื้นที่หมู่บ้านที่ชุมชนใช้ในการ ดำรงชีวิต โดยใช้ระเบียบวิธีวิจัยแบบชุมชนมีส่วนร่วม ศึกษาเอกสารที่เกี่ยวข้องและการเก็บข้อมูลภาคสนาม โดยวิธีการสังเกตแบบมีส่วนร่วม การตอบแบบสอบถาม และการสัมภาษณ์ การจัดเวทีแลกเปลี่ยนเรียนรู้ การนำศึกษาดูงาน และนำเสนอผลการศึกษาแบบพรรณนาวิเคราะห์ทั้งในเชิงปริมาณและคุณภาพ ผลการศึกษาปรากฏดังนี้ บ้านโนนสูง หมู่ 20 ตำบลโดมประดิษฐ์ อำเภอน้ำยืน จังหวัดอุบลราชธานี เป็นหมู่บ้าน ที่เกิดใหม่ ซึ่งแยกตัวจากความแออัดของชุมชนบ้านโนนสูง หมู่ 3 อำเภอน้ำยืน จังหวัดอุบลราชธานี เมื่อปี พ.ศ. 2549 ปัจจุบันมีจำนวนครัวเรือนในหมู่บ้าน 129 ครัวเรือน ภาษาที่ชาวบ้านใช้กันในปัจจุบัน คือ ภาษาส่วยและภาษาลาว อาชีพหลักได้แก่ การทำนา ทำไร่ สำหรับคุณภาพชีวิตด้านอาชีพของชุมชน มีลักษณะของรายได้ไม่เพียงพอกับค่าใช้จ่าย และส่วนใหญ่พึ่งพิงอาศัยทรัพยากรธรรมชาติ ทรัพยากรป่าไม้ พืชอาหาร สมุนไพรและของป่า ในพื้นที่อุทยานแห่งชาติภูจองนายอย เพื่อการดำรงชีวิต ทำให้เกิดปัญหา การหลบซ่อนเจ้าหน้าที่เพื่อลักลอบหาของป่า การถูกจับ ดำเนินคดี และการเหยียบกับระเบิดทำให้สูญเสียอวัยวะ ชีวิต หรือทรัพย์สิน สำหรับความสามัคคีในหมู่บ้าน มีอยู่ในระดับปานกลาง และไม่มีการรวมกลุ่มเพื่อนำภูมิปัญญาที่มีอยู่ในหมู่บ้าน มาสร้างให้เกิดคุณค่าหรือเกิดรายได้ให้แก่ครัวเรือนในชุมชน สำหรับทรัพยากรธรรมชาติ ที่ชาวบ้านใช้ประโยชน์จากป่า มีจำนวน 189 ชนิด จำแนกเป็น 11 ประเภท ได้แก่ ประเภท เห็ด, สมุนไพร, พืชผักป่า, สัตว์ป่า, แมลง, กล้วยไม้, ไผ่, หวาย, ไม้ใช้สอย, น้ำผึ้ง, และปลา คิดเป็นมูลค่าทางเศรษฐกิจประมาณ 42,760 บาท/ครัว/ปี สำหรับภูมิปัญญาในการอนุรักษ์ คือ การเก็บแบบไว้เชื้อเก็บหามาพออยู่พอกิน โดยหยิบมาใช้น้อยที่สุด รบกวนธรรมชาติน้อยที่สุด ใช้ประโยชน์ให้คุ้มค่า และควรช่วยกันรักษา ไม่เก็บมาทิ้งขว้างหรือปล่อยให้ไร้ค่า รวมถึงช่วยกันขยายพันธุ์ให้มีเพิ่มขึ้น เช่นเก็บเฉพาะยอดอ่อนของพืช ผักป่า ที่ต้องการด้วยมือเปล่า ไม่โค่นหักทั้งกิ่ง เช่น ยอดผักติ้ว, ผักเม็กเก็บกล้วยไม้ป่าและสมุนไพร เฉพาะต้นใหญ่ เหลือต้นเล็กไว้ให้เจริญเติบโตต่อไป รวมถึงการไม่จับปลา ในฤดูวางไข่ สำหรับกระบวนการเสริมสร้างความเข้มแข็งและพัฒนาทักษะ ความรู้ ในการอนุรักษ์ทรัพยากร ธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมของชุมชน ให้สอดคล้องกับการรวมกลุ่มเพื่อพัฒนาอาชีพ การสร้างความร่วมมือของชุมชนและเจ้าหน้าที่ของรัฐ ในการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม รวมถึงการสร้างจิตสำนึกในการอนุรักษ์และพัฒนาคุณภาพชีวิตด้านอาชีพเพื่อลดการทำลายทรัพยากรธรรมชาติ ได้แก่ การพูดคุยสร้างความเข้าใจ การให้ความรู้เรื่องการอนุรักษ์ ทรัพยากรธรรมชาติ ที่ในปัจจุบันมีสถานภาพลดจำ นวนลง มูลค่าทางเศรษฐกิจของทรัพยากรธรรมชาติ ที่ชุมชนพึ่งพิงจากป่า การสร้างกิจกรรมการมีส่วนร่วมในการดำเนินงานวิจัยการมอบหมายหน้าที่รับผิดชอบในงานวิจัย การสร้างเสริมทักษะในการประกอบอาชีพเสริมโดยการศึกษาดูงาน ตามหมู่บ้านที่ประสบความสำเร็จในระดับจังหวัด ทั้งด้านการบริหารจัดการกลุ่มณ บ้านดอนหมู อ.ตระการพืชผล การเพาะเลี้ยงกล้วยไม้ป่าด้วยภูมิปัญญาและเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อ ณบ้านหนองครก บ้านตายอย อ.น้ำยืน และการพัฒนาผลิตภัณฑ์ชุมชน ณ บ้านชาด อ.ศรีเมืองใหม่ จ.อุบลราชธานี ผลที่เกิดขึ้น คือ ชุมชนได้ร่วมกันคิด จัดทำแผนอาชีพตามหลักเศรษฐกิจพอเพียงจำนวน 2 แผนงาน ได้แก่ แผนอาชีพเพาะขยายพันธุ์กล้วยไม้ป่าด้วยวิธีภูมิปัญญา และแผนอาชีพหัตกรรม การจักสาน การทอเสื่อ ร่วมกันรับผิดชอบงานในหน้าที่ของตนตามแผนอาชีพดังกล่าวดัวยความสามัคคี ริเริ่มและทำการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติ โดยการขยายพันธุ์พืช ผักป่า กล้วยไม้ป่าและไม้ไผ่ เพื่อเป็นวัตถุดิบในการผลิตโดยการมีส่วนร่วมของชุมชนและเจ้าหน้าที่ของรัฐ รวมถึงการ สนับสนุนของหน่วยงานที่เกี่ยวข้องในพื้นที่ ทั้งด้านทุนทรัพย์ ทักษะความรู้ วัสดุอุปกรณ์ เพื่อสนับสนุนครัวเรือนในชุมชนให้มีรายได้จากอาชีพเสริมดังกล่าว ให้มีคุณภาพชีวิตด้านอาชีพในเบื้องต้นที่ดีขึ้น และเพื่อลดปัญหาความขัดแย้งด้านกฎหมายกับเจ้าหน้าที่ของรัฐ รวมถึงลดการทำลายทรัพยากรธรรมชาติตามวัตถุประสงค์ของโครงการ ตลอดจน มีความมุ่งมั่นที่จะสานต่องานอย่างต่อเนื่องเพื่อจดทะเบียนเป็นวิสาหกิจชุมชนในอนาคตต่อไป