โครงการวิจัยรูปแบบการจัดการทรัพยากรโดยการมีส่วนร่วมของเด็กเยาวชนและชุมชนกรณีศึกษาพื้นที่ป่าดงมัน ตำบลค้อเหนือ อำเภอเมือง จังหวัดยโสธร ป่าดงมันเป็นพื้นที่ป่าสาธารณะประโยชน์ที่มีความหลากหลายทางทรัพยากรเป็นอย่างมากเนื่องจากเป็นป่าเบญจพรรณที่ติดกับพื้นที่ป่าทาม มีลักษณะพิเศษคือพื้นดินเป็นดินทรายทั้งหมดผิดจากป่าทั่วไปที่พบเห็น ติดกับพื้นที่ที่มีน้ำท่วมถึงและมีน้ำหลากเป็นระยะเวลานาน ๆ ประมาณ 4-5 เดือนใน 1 ปี มีแม่น้ำสำคัญของภาคอีสาน 2สายขนาบ คือ แม่น้ำชี และแม่น้ำยัง เหตุที่ได้ชื่อว่า ป่าดงมันนั้นเนื่องมาจากเมื่อประมาณ พ.ศ. 2440 มีราษฎรกลุ่มหนึ่งมาตั้งบ้านเรือนอยู่ที่ป่าแห่งนี้ และเห็นหัวมันธรรมชาติในป่าแห่งนี้เป็นจำนวนมากจึงเรียกป่าแห่งนี้ว่า “ป่าดงมัน” ในอดีตพื้นที่ป่าแห่งนี้เคยอุดมสมบูรณ์ มีต้นไม้ใหญ่สมบูรณ์มาก เช่น ไม้ยาง พะยอม แดง ประดู่ ตะเคียน พะยูง ตะแบกเปลือกบาง แต้ พอก หว้าเลือด ดูกหิน ฯลฯ ป่าดงมันมีพื้นที่ประมาณ 3,000 ไร่ ซึ่งถือป่าที่ราบที่มีพื้นที่มากที่สุดแห่งหนึ่งในจังหวัดยโสธร ชุมชนที่อยู่รอบป่าดงมันดังนี้พื้นที่เป็นลักษณะเกาะ มีน้ำล้อมทุกด้านในฤดูน้ำหลาก จากปรากฏการณ์การเปลี่ยนแปลงของวิถีการทำกินของชุมชน ทำให้ผู้นำชุมชนและเยาวชนที่มีประสบการณ์ในการทำงานด้านอนุรักษ์ได้ร่วมหารือกันเกี่ยวกับอนาคตของป่าดงมัน ทำให้เกิดคำถามถึงความยั่งยืนของทรัพยากรในพื้นที่ว่าจะสามารถเป็นแหล่งหล่อเลี้ยงชุมชนให้สามารถดำรงความปกติในการทำมาหากินได้หรือไม่ กลุ่มผู้นำชาวบ้าน เยาวชนในพื้นที่และเจ้าหน้าที่จากโครงการพัฒนาพื้นที่บริเวณหนองอึ่ง อันเนื่องมาจากพระราชดำริ ที่มีแนวคิดร่วมกันในการค้นหาคำตอบเกี่ยวกับแนวทางการจัดการทรัพยากรของตน จึงได้จัดทำโครงการวิจัยการศึกษารูปแบบการจัดการทรัพยากรในพื้นที่ป่าดงมัน โดยจะเน้นกระบวนการการมีส่วนร่วมของเด็กเยาวชนและชุมชนการศึกษานี้จะทำให้ได้องค์ความรู้ที่จะนำมาสร้างความยั่งยืนของทรัพยากร และที่สำคัญกระบวนการในการศึกษานี้จะเป็นเครื่องมือให้เด็กเยาวชน และคนในชุมชนได้มีโอกาสเรียนรู้ เพื่อการรู้จักตนเองและพัฒนาศักยภาพของตนเอง อันจะส่งผลต่อความเป็นชุมชนเข้มแข็ง ซึ่งถือเป็นแนวทางที่จะเป็นการสนองตามพระราชดำริอย่างแท้จริง คำถามวิจัย ความหลากหลายทางชีวภาพ ด้านพรรณพืชพันธุ์สัตว์ ระบบนิเวศน์ต่าง ๆ เป็นอย่างไรและรูปแบบการจัดการทรัพยากรในพื้นที่ป่าดงมัน โดยการมีส่วนร่วมของเด็กเยาวชนและชุมชนเป็นอย่างไร วัตถุประสงค์ เพื่อศึกษาองค์ความรู้เกี่ยวกับความหลากหลายทางชีวะภาพ ด้านพรรณพืชพันธุ์สัตว์ระบบนิเวศน์ต่าง ๆ เพื่อศึกษาความสัมพันธ์ระหว่างคน / ชุมชน คุณค่าและการใช้ประโยชน์จากป่าดงมันทั้งในอดีตและปัจจุบัน เพื่อศึกษารูปแบบการจัดการทรัพยากรเพื่อความยั่งยืน โดยการมีส่วนร่วมของเด็กและเยาวชนและชุมชนในพื้นที่ป่าดงมัน พื้นที่วิจัย พื้นที่ป่าดงมัน ตำบลค้อเหนือ อำเภอเมือง จังหวัดยโสธร และชุมชนในหมู่บ้าน 7 หมู่บ้านรอบป่าดงมัน ได้แก่ บ้านคำน้ำสร้าง หมู่ที่11 และ หมู่ที่ 15 บ้านแจ้งน้อย บ้านท่าเยี่ยม บ้านโนนหัน บ้านหนองหว้า และบ้านดอนกลอย ผลจากการวิจัยสิ่งที่ได้จากงานวิจัย ข้อมูลการใช้ประโยชน์จากป่าดงมันแต่อดีตจนถึงปัจจุบันการใช้ประโยชน์ความส้มพันธ์ในเชิงจิตวิญญาณการอาศัยการดำรงชีวิตแบบพึ่งพาอาศัยทรัพยากรที่มีอยู่และบ่มเพราะองค์ความรู้ที่ได้อาศัยความชำนาญจนเกิดเป็นบทเรียนการดำรงชีวิตหรือที่เรียกว่าภูมิปัญญาที่สามารถจับต้องและสามารถส่งต่อองค์ความรู้หรือ ภูมิปัญญาให้แก่เด็กๆที่ร่วมกระบวนการ การใช้แนวทางในการดำรงชีพแบบพึ่งพาอาศัย การใช้ทรัพยากรในป่าดงมันสามารถแบ่งออกได้ตามชนิดต่างๆได้ดั้งนี้ การใช้ไม้ฟืนชึ่งเป็นไม้ที่ตายแล้วหรือกิ่งไม้แห้งโดยใช้ไม้ที่ยาวแล้วสอยเอาจากการเก็บข้อมูลในการทำการศึกษา พบว่าส่วนมากที่ใช้ไม้ฟืนจากป่าดงมันจะเป็นชุมชนที่อาศัยอยู่ในพื้นที่ใกล้กับป่าดงมันเช่น บ้านคำน้ำสร้างหมู่ที่ 11 และหมู่ 15 บ้านท่าเยี่ยมหมู่ที่ 10 และบ้านแจ้งน้อยหมู่ที่ 12 การเก็บหาของป่าอาทิเช่นเห็ดต่าง ที่มีอยู่ในป่าดงมันเห็ดที่ พบเห็นมากที่สุดในป่าดงมันคือเห็ดโคนหรือ เห็ดปลวก รายได้จากการเก็บหาเห็ดในช่วงที่เห็ดออกมากที่สุดคิดออกมาเป็นจำนวนคนที่เข้าไปเก็บหาเห็ดต่อวัน วันหนึ่งสามารถที่จะหาได้ประมาณคนละ 2,000 บาทต่อวันต่อคน การใช้ประโยชน์จากป่าในด้านการใช้สมุนไพรในการรักษาคนที่เจ็บป่วยและสัตว์เป็นการรักษาภูมิปัญญาที่มีมาแต่เก่าก่อนให้คงอยู่ จากกระบวนการที่ได้ทำการศึกษาวิจัยกระบวนการทำงานเป็นกลุ่มและช่วยกันระดมความคิดและนำมาสังเคราะห์ให้เกิดองค์ความรู้ที่จะนำไปปฏิบัติการได้จริงโดยสามารถแก้ไข้และสร้างความเป็นหนึ่งเดียวกัน