โครงการหลอมรวมวัฒนธรรมการอยู่ร่วมกันท่ามกลางความหลากหลายกลุ่มชาติพันธุ์ กรณีศึกษาชุมชนไพรขลา ตำบลไพรขลา อำเภอชุมพลบุรี จังหวัดสุรินทร์ ดำเนินการศึกษาระยะแรกในกรอบระยะเวลา8 เดือน(กันยายน 2549-30 เมษายน 2550)โดยมีจุดมุ่งหมายคือการทำความเข้าใจว่าชุมชนไพรขลามีการหลอมรวมทางด้านวัฒนธรรมท่ามกลางความหลากหลายกลุ่มชาติพันธุ์ ทั้งเขมร ลาวและส่วย อย่างไร จึงสามารถอยู่ร่วมกันได้อย่างสันติสุข ผลจากการศึกษาพบว่าปัจจัยหนุนเนื่องที่ทำให้เกิดการหลอมรวมทางวัฒนธรรมระหว่างกันของกลุ่มชาติพันธุ์เขมร ลาว และส่วย ประกอบด้วย 1.) ทั้งสามกลุ่มชาติพันธุ์มีระบบศรัทธาต่อสิ่งศักดิ์สิทธิ์ของชุมชนร่วมกัน คือ ผีปู่ตา ที่มีศาลปู่ตาตั้งอยู่บริเวณแหล่งน้ำหนองช้างตายด้านทิศตะวันออกเฉียงใต้ของชุมชน คนในชุมชนเชื่อว่าเป็นปู่ตาอารักษ์ของชุมชน มีการประกอบพิธีกรรมเซ่นไหว้ปีละ 2 ครั้ง คือ ในวันขึ้น 3 ค่ำ เดือน 3 เซ่นด้วยไข่ และ วันขึ้น 6 ค่ำ เดือน 6 เซ่นด้วยไก่ 2.)มีความศรัทธาร่วมกันต่อพื้นที่ศักดิ์สิทธิ์คือ พื้นที่ศักดิ์สิทธิ์สิมมาน้อย สิมมาใหญ่ ที่ตั้งอยู่ภายในตัวชุมชน ชุมชนไพรขลาเป็นชุมชนค้าขาย มีการส่งออกเฟอร์นิเจอร์ไปทั่วประเทศ รวมทั้ง ประเทศเพื่อนบ้าน กลุ่มพ่อค้าก่อนออกเดินทางจะบนบานสิมมาน้อย สิมมาใหญ่ก่อนเสมอและเมื่อกลับมาโดยสวัสดิภาพ ค้าขายได้กำไรดี จะนำสิ่งของมาเซ่นไหว้สิมมาเพราะเชื่อว่าช่วยดลบันดาลให้กิจการสำเร็จ อนึ่งสิมมาน้อยคือพื้นที่ที่ชุมชนเคารพเพราะเชื่อว่าคือสถานที่สถิตย์ของดวงวิญญาณบรรพบุรษ คือ ท้าวอุปฮาดแสนคำ และซาเมือย(เจ้าพ่อศรีนครเตาช่วงบั้นปลายชีวิตได้มาบวชเป็นพระที่ชุมชนไพรขลา)จึงให้ความเคารพและมีพิธีกรรมร่วมกัน และ 3.) การถ่ายเททางชาติพันธุ์ทำให้วัฒนธรรมชาติพันธุ์หลอมรวมกัน คือ กลุ่มชาติพันธุ์เขมร ลาว และ ส่วย ที่อยู่ร่วมกันในชุมชนมีการแต่งงานข้ามกลุ่มชาติพันธุ์ กลุ่มลาวแต่งงานกับกลุ่มเขมร,กลุ่มลาวแต่งงานกับกลุ่มส่วย ทั้งนี้กลุ่มเขมรกับกลุ่มส่วยแต่งงานกันน้อยที่สุด การแต่งงานทำให้วิถีวัฒนธรรมประเพณีของชาติพันธุ์ผสมกลมกลืนระหว่างกันด้วย พิธีกรรมทางสังคมที่สามารถหลอมรวมการอยู่ร่วมกันได้มากที่สุดคือ พิธีกรรม “แซนโดนตา” ของกลุ่มชาติพันธุ์เขมร กลายเป็นพิธีกรรมที่กลุ่มลาวและส่วยในฐานะเขยหรือสะใภ้ชาวเขมรต้องกระทำด้วย จนกลายเป็นอันหนึ่งอันเดียวกันในที่สุด การดำเนินการระยะที่ 2 กระทำภายใต้กรอบระยะเวลา 6 เดือน (1 มีนาคม – 31 สิงหาคม 2551) เป็นการวิจัยเชิงปฏิบัติการโดยมีจุดมุ่งหมายคือสร้างความเข้มแข็งของชุมชนด้วยการพัฒนาบนฐานวัฒนธรรม/พิธีกรรมท้องถิ่นและกระบวนการเรียนรู้โดยคนในชุมชน ดำเนินการใน 3 ด้าน คือ 1.)พัฒนาพิธีกรรมเซ่นไหว้ศาลปู่ตา(เดือน 3 และ เดือน 6)โดยเพิ่มกิจกรรมพัฒนาสภาพแวดล้อม/ปรับปรุงแหล่งน้ำ/ปล่อยนก ปลาและเต่า/ปรับปรุงทัศนียภาพให้สะอาดสวยงามเป็นแหล่งเรียนรู้ชุมชน 2.)พัฒนาพื้นที่ศักดิ์สิทธิ์สิมมาน้อยเป็นศูนย์รวมความศรัทธาและแหล่งเรียนรู้ในรูปแบบพิพิธภัณฑ์ชุมชน และ 3.) จัดกระบวนการเรียนรู้ภูมิปัญญา วัฒนธรรมประเพณีเขมร ลาว และส่วย ชุมชนไพรขลาแก่นักเรียนเรียนรู้จากแหล่งเรียนรู้และจัดทำเป็นสาระการเรียนรู้ท้องถิ่นชุมชนไพรขลา ผลการดำเนินการระยะที่ 2 ก่อเกิดกิจกรรมรูปธรรม อย่างน้อย 3 อย่าง คือ 1.)ทัศนียภาพบริเวณศาลปู่ตาได้รับการปรับปรุงให้สะอาดสวยงาม แหล่งน้ำหนองช้างตายข้างศาลได้รับการลอกรื้อวัชพืชน้ำจะหมดสามารถนำน้ำใช้บริโภคในชุมชนได้และยังมีสัตว์น้ำจำพวกปลาเต่าได้รับการปล่อยลงสู่แม่น้ำสร้างความหลากหลายทางชีวภาพแหล่งน้ำอีกด้วย 2.)พื้นที่ศักดิ์สิทธิ์สิมมาน้อยได้รับการปรับปรุงทัศนียภาพให้เป็นที่น่าเคารพยิ่งขึ้น มีการสร้างพิพิธภัณฑ์ชุมชนอยู่ภายในบริเวณโดยชุมชนระดมทุนแบบกองผ้าป่าร่วมกับ วัดบ้านไพรขลา อบต. ไพรขลา โรงเรียน องค์การบริหารส่วนจังหวัดสุรินทร์ มูลนิธิประสานความร่วมมือพัฒนาทุ่งกุลาร้องไห้ และมหาวิทยาลัยมหาสารคาม ปัจจุบันกำลังดำเนินการก่อสร้าง และ 3.)ชุดความรู้จากการวิจัยระยะที่ 1 และ 2 ถูกนำไปจัดกระบวนการเรียนรู้ในรูปแบบสาระการเรียนรู้ประวัติศาสตร์ท้องถิ่นชุมชนไพรขลาแก่นักเรียนในโรงเรียนชุมชนไพรขลา กระบวนการเรียนรู้การหลอมรวมทางวัฒนธรรมท่ามกลางความหลากหลายกลุ่มชาติพันธุ์ เขมรลาว และส่วย สามารถนำไปสู่การอยู่ร่วมกันได้อย่างสันติสุขในชุมชนไพรขลา และขยายผลชุดความรู้ /กระบวนการเรียนรู้ออกไปสู่ชุมชนเครือข่ายทางวัฒนธรรมทุ่งกุลาร้องไห้ได้อย่างมีศักดิ์ศรี