โครงการวิจัยเรื่องแนวทางการประกอบอาชีพเสริมที่เหมาะสมและก่อให้เกิดรายได้ของสมาชิกเครือข่ายสถาบันการเงินชุมชน ตำบลหินกอง อำเภอสุวรรณภูมิ จังหวัดร้อยเอ็ด ที่มีประเด็นในการศึกษาสถานการณ์ปัญหาการประกอบอาชีพเสริมของสมาชิกเครือข่าย และหาแนวทางวิธีการส่งเสริมอาชีพที่เหมาะสมและสร้างรายได้อย่างต่อเนื่อง เพื่อลดปัญหาการเป็นหนี้สินหมุนเวียนของสมาชิก เครือข่ายสถาบันการเงินชุมชน ด้วยชุมชนตำบลหินกองเป็นชุมชนที่ตั้งอยู่ในพื้นที่ทุ่งกุลาร้องไห้ มีลักษณะสภาพพื้นที่ทุ่งราบลุ่ม มีแม่น้ำเสียวใหญ่ผ่าน ส่วนใหญ่ชาวบ้านจะใช้ประโยชน์จากพื้นที่ในการทำนา ปลูกข้าวหอมมะลิ ในบางปีที่น้ำมากพื้นที่นาเหล่านี้จะถูกน้ำท่วมได้รับความเสียหาย ส่วนพื้นที่ที่สูงอยู่ห่างจากแม่น้ำจะเป็นที่โคกดอนดินทราย ซึ่งไม่เหมาะสมาในการทำการเกษตรและเป็นที่ สาธารณะใช้ประโยชน์ร่วมกันของคนในชุมชน จากสภาพพื้นที่ดังกล่าว ชาวบ้านตำบลหินกองจึงมีอาชีพหลัก คือ การทำนา ควบคู่กับการเลี้ยงวัว-ควาย เมื่อว่างเว้นจากการทำนาชาวบ้านในชุมชนจะประกอบอาชีพเสริม ได้แก่ การทอผ้าไหมการเลี้ยงปลา การเลี้ยงกบ การปลูกพืชผัก เป็นต้น บางครอบครัวก็อพยพไปทำงานรับจ้างต่างถิ่นเพื่อหาเงินมาจุนเจือครอบครัว ต่อมาได้มีหน่วยงานภาครัฐ เอกชน และองค์กรท้องถิ่นเข้ามาส่งเสริมพัฒนาอาชีพ โดยส่วนมากจะสนับสนุนในรูปแบบของเงินทุนเพื่อนำไปประกอบอาชีพเสริม ในลักษณะกองทุนต่างๆ แต่ชาวบ้านกลับไม่มีความสำเร็จในการนำไปประกอบอาชีพเสริมเพื่อเพิ่มรายได้ แต่เหมือนกับเป็นการส่งเสริมให้ชาวบ้านเป็นหนี้สินเพิ่มมากขึ้น ต่อมา ปี พ.ศ. 2532 ได้มีการรวมกลุ่มจัดตั้งกลุ่มออมทรัพย์ขึ้น และในขณะเดียวกันหมู่บ้านใกล้เคียงก็มีการรวมกลุ่มเช่นเดียวกัน จึงขยายเป็น “ เครือข่ายสถาบันการเงินชุมชนตำบลหินกอง” ในปี พ.ศ .2544 โดยการสร้างความสัมพันธ์เข้าชุมชนและมีการทำกิจกรรมร่วมกัน คือ การออมระดับกลุ่มและเครือข่ายฯ สนับสนุนสมาชิกในการส่งเสริมอาชีพ โดยปล่อยเงินทุนให้สมาชิกกู้ไปลงทุนประกอบอาชีพ แต่การดำเนินงานของเครือข่ายก็ยังไม่ประสบผลสำเร็จอีกเช่นเคย ชาวบ้านมีการประกอบอาชีพเสริมที่ทำตามอย่างกัน เช่น การทอผ้าไหม ในขณะที่การเพาะเห็ด ซึ่งสามารถขายให้กับคนในชุมชนได้กลับไม่ได้รับความสนใจของสมาชิก โดยอ้างว่าได้เงินช้า ถ้าทำรายครอบครัวจะต้องลงทุนค่อนข้างสูงจึงหันไปทำกิจกรรมอื่นแทน การทำอาชีพเสริมของสมาชิกส่วนใหญ่จึงไม่มีความต่อเนื่อง เมื่อถึงเวลาส่งคืนเงินกู้ให้กับกลุ่มหรือเครือข่ายฯ สมาชิกจะต้องไปกู้ยืมเงินจากกลุ่มกองทุนอื่นมาชำระหนี้สินเพื่อจะได้กู้ใหม่ ซึ่งเป็นการหมุนเวียนหนี้สินเหมือนเดิม จากสถานการณ์ปัญหาดังกล่าว ทางเครือข่ายสถาบันการเงินชุมชน ตำบลหินกอง จึงมีแนวความคิดที่จะหาทางออกให้กับสมาชิกและชุมชนให้มีการนำเงินที่กู้ยืมไปสามารถนำไปประกอบอาชีพเสริมที่สร้างรายได้ให้กับตนเองอย่างเป็นรูปธรรม ซึ่งจะนำไปสู่ชีวิตที่ดีขึ้นและหลุดพ้นจากวงจรของหนี้สิน วัตถุประสงค์การศึกษาวิจัย เพื่อศึกษาอาชีพเสริมที่สร้างรายได้ที่มีความเหมาะสมกับศักยภาพและทรัพยากรของชุมชนให้กับสมาชิกเครือข่าย และศึกษาหาแนวทาง วิธีการส่งเสริมอาชีพเสริมที่เหมาะสมที่สร้างรายได้ให้กับสมาชิกเครือข่ายสถาบันการเงินชุมชนตำบลหินกอง กระบวนการและวิธีการศึกษาวิจัยแบบมีส่วนร่วมของสมาชิกเครือข่ายฯ โครงการศึกษาข้อมูลชุมชนและข้อมูลสถานการณ์ประกอบอาชีพของชุมชนตั้งแต่อดีตจนถึงปัจจุบัน และศึกษาสถานการณ์ปัญหาการประกอบอาชีพเสริมที่มีศักยภาพในชุมชน และเป็นที่ต้องการของตลาด โดยการลงพื้นที่สัมภาษณ์ การพูดคุยในวงสนทนากลุ่มย่อยในชุมชน ตลอดจนการใช้แบบสอบถาม แบบบันทึกราย ครัวเรือน เพื่อต้องการข้อมูลรายรับ-รายจ่ายของสมาชิก และนำมาสรุป วางแผนในการศึกษาดูงาน ซึ่งประเด็นการศึกษาดูงานในเรื่อง การแปรรูปปลา และศึกษาเรื่องทำการเกษตรแบบครบวงจร รวมทั้งเรื่องการจัดการกลุ่ม สมาชิก การตลาด ภายหลังจากการศึกษาดูงานได้มีการสรุปวิเคราะห์เพื่อค้นหาอาชีพเสริมที่เหมาะสมที่ก่อให้เกิดรายได้อย่างต่อเนื่อง ซึ่งจะต้องมีการดำเนินการในแต่ละกิจกรรมให้ครบวงจร จึงได้จัดให้มีการอบรมการผลิตอาหารสำหรับเลี้ยงปลา และการผลิตอาหารสำหรับเลี้ยงวัวเพื่อเป็นการลดต้นทุน โดยการผลิตเอง ใช้เอง และได้มีการทดลองประกอบอาชีพเสริมที่สร้างรายได้โดยมีการคัดเลือกสมาชิกเครือข่ายฯ ที่มีความสนใจที่จะสร้างรายได้อย่างต่อเนื่อง เพื่อแก้ไขปัญหาหนี้สินหมุนเวียน เมื่อสิ้นสุดการทดลอง ได้มีการสรุปร่วมกันกับกลุ่มผู้ทดลอง และพบว่าอาชีพเสริมที่เหมาะสมที่สร้างรายได้จะต้องมีการดำเนินการอย่างครบวงจร ตั้งแต่การผลิต ตลอดถึงเรื่องการตลาด ผลของการศึกษาวิจัยในครั้งนี้ สมาชิกเครือข่ายฯ มีอาชีพเสริมที่เหมาะสมที่ก่อให้เกิดรายได้และลดปัญหาการเป็นหนี้สินหมุนเวียนลงได้ แบ่งออกเป็น 2 ประเภท คือ 1. อาชีพเสริมที่เหมาะสมที่สามารถดำเนินการได้อย่างต่อเนื่องตลอดปี 2. อาชีพเสริมที่เหมาะสมดำเนินการได้ในช่วงแต่ละฤดูกาล และจากการศึกษาเครือข่ายสถาบันการเงินชุมชนตำบลหินกอง มีแนวทางและวิธีการส่งเสริมโดย การจัดตั้งกลุ่มอาชีพเสริมแต่ละประเภท ซึ่งบริหารจัดการโดยสมาชิก และในการกู้ยืมเงินของสมาชิกเครือข่ายจะต้องดำเนินการผ่านกลุ่ม ไปเสนอต่อเครือข่ายสถาบันการเงินชุมชนฯ เพื่อขอรับการอนุมัติซึ่งเป็นแนวทางในการส่งเสริม โดยผ่านกลุ่มอาชีพที่มีคณะกรรมการกลุ่มอาชีพควบคุมดูแล ซึ่งเป็นแนวทางในการส่งเสริมที่ก่อให้เกิดประโยชน์กับสมาชิกเครือข่ายฯ ในการประกอบอาชีพเสริมเพิ่มรายได้ให้กับครอบครัว และสามารถแก้ไขปัญหาหนี้สินหมุนเวียนให้ลดลงได้ ซึ่งจะเป็นแบบอย่างที่จะนำไปขยายผลไปสู่ชุมชนอื่นๆได้