โครงการท่องเที่ยวเชิงนิเวศบ้านถ้ำ - หนองเบี้ย ได้รับการสนับสนุนจากกองทุนสนับสนุนการวิจัย (สกว. ภาคเหนือ) เริ่มดำเนินการตั้งแต่เดือนเมษายน 2544 ได้รับการอนุมัติให้ดำเนินการ เมื่อวันที่ 1 ธันวาคม 2544 จนสิ้นสุดสัญญา 1 ปี 6 เดือน ตลอดเวลาของงานวิจัย ได้ใช้หลักคิดตามปรัชญาของงานวิจัยเพื่อท้องถิ่น เน้นการ คิดร่วม ทำร่วม เพื่อสร้าง ประโยชน์ร่วม การขับเคลื่อนกิจกรรมตั้งแต่การระดมความคิด ไปจนถึงแสวงความร่วมมือของจากชาวบ้าน ทั้งจากหน่วยเล็กๆ ที่เป็นคณะวิจัย หรือการเปิดเวที เปิดโอกาสให้ชาวบ้านทั้งหมู่บ้านได้ร่วมแสดงความคิดเห็น ได้ร่วมปฏิบัติ ล้วนตั้งอยู่บนพื้นฐานการสร้างความเข้าใจต่องานวิจัยท่องเทียวเชิงนิเวศของชุมชน ตามแนวทางวิจัยแบบมีส่วนร่วม (Participatory Research) เช่นเดียวกับ การรังสรรค์ตลอดกิจกรรมงานวิจัยได้หยิบยกนำเอาประเพณีวัฒนธรรมความจัดเจนของชาวบ้านที่มีอยู่ประสานกำหนดเป็นแผนกิจกรรมมาสร้างองค์ความรู้แก่ทีมวิจัยในแต่ละขั้นตอน (Plan Action Research) รวมทั้งการเก็บข้อมูลเชิงประจักษ์ ใช้วิธีสังเกตโดยตรง (Direct observation) หรือการสังเกตแบบไม่มีส่วนร่วม (Non-participatory observation) และการสังเกตแบบมีส่วนร่วม (Participant observation) จนสังเคราะห์เป็นกระบวนทัศน์ของชุมชนที่สุกงอมพอจะร่วมกันงัด ก้อนหินแห่งอวิชชา ที่กดทับมานานออกไป (นพ.ประเวศ วะสี – สามเหลี่ยมเขยื้อนภูเขา ) ให้ต้นหญ้า องค์ความรู้ภูมิปัญญา ของคนบ้านถ้ำ-หนองเบี้ย ได้พัฒนาเจริญงอกงาม