การศึกษาเกี่ยวกับกลไกการแก้ไขปัญหาการบุกรุกที่ดินของรัฐ มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาสภาพปัญหา ข้อเท็จจริง ข้อกฎหมาย และแนวนโยบายของรัฐที่เกี่ยวกับการแก้ไขปัญหาการบุกรุกที่ดินของรัฐ ศึกษาความต้องการของภาคประชาชน กลไกและข้อจำกัดของทางราชการความคิดเห็นของฝ่ายต่าง ๆ และผลดี ผลเสีย ผลกระทบที่อาจเกิดขึ้นจากการเปลี่ยนแปลงกลไกการแก้ไขปัญหาการบุกรุกที่ดินของรัฐและเพื่อเสนอแนะแนวทางและกลไกในการแก้ไขปัญหาการบุกรุกที่ดินของรัฐที่เหมาะสม การบุกรุกที่ดินของรัฐมีสาเหตุมาจากการเพิ่มจำนวนประชากรอย่างรวดเร็ว ประกอบกับการเปลี่ยนแปลงโครงสร้างด้านเกษตรกรรมโดย ความต้องการที่ดินทำกินจึงเพิ่มขึ้นทำให้ราษฎรบุกรุกเข้าทำกินในที่ดินของรัฐโดยเฉพาะที่ดินป่าไม้ ปัจจัยที่ส่งผลต่อการบุกรุกที่ดินของรัฐส่วนหนึ่งคือนโยบายของรัฐซึ่งส่งผลกระทบต่อสิทธิในที่ดินของประชาชน กลไกที่สำคัญในการแก้ไขปัญหาการบุกรุกที่ดินของรัฐ คือ ระเบียบสำนักนายกรัฐมนตรีว่าด้วยการแก้ไขปัญหาการบุกรุกที่ดินของรัฐ พ.ศ. 2545 และระเบียบฯ แก้ไขเพิ่มเติม พ.ศ.2547 ซึ่งจัดตั้งคณะกรรมการแก้ไขปัญหาการบุกรุกที่ดินของรัฐ (กบร.) และให้สำนักแก้ไขปัญหาการบุกรุกที่ดินของรัฐ (สบร.) เป็นฝ่ายเลขานุการของ กบร. ผลการศึกษาพบว่าการมี กบร. เป็นทางเลือกที่สามารถหาข้อยุติได้ด้วยพยานหลักฐานและการบริหารจัดการในทางปกครองจึงมีผลดีมากกว่า แต่ควรปรับปรุงองค์ประกอบของ กบร.และ กบร. จังหวัด ให้มีสัดส่วนของภาครัฐลดลงเท่าที่จำเป็น และมีองค์ประกอบของภาคประชาชนและภาควิชาการที่เหมาะสม ปรับปรุงมาตรการของการอ่านภาพถ่ายทางอากาศ และการพิสูจน์สิทธิโดยการลดขั้นตอนที่ไม่จำเป็น กำหนดระยะเวลาการดำเนินการในแต่ละขั้นตอนที่ชัดเจน การอ่านแปลภาพถ่ายทางอากาศดำเนินการเป็นพื้นที่/ชุมชน/หรือเป็นรายระวาง และในกรณีที่ที่ดินแปลงใดไม่เป็นที่สงวนหวงห้าม จะต้องไม่สร้างเงื่อนไขหรือขั้นตอนให้เป็นภาระเพิ่มขึ้นในการที่จะออกเอกสารสิทธิในที่ดิน เป็นต้น จัดทำแผนงานในการเพิ่มจำนวนของผู้ชำนาญการในการอ่านภาพถ่ายทางอากาศให้เพียงพอและทั่วถึงอย่างเร่งด่วน ควรมีแรงจูงใจโดยอาจกำหนดให้การแก้ไขปัญหาการบุกรุกที่ดินของรัฐเป็นตัวชี้วัดในการประเมินผลงาน ควรเร่งรัดร่างพระราชบัญญัติคณะกรรมการนโยบายที่ดินแห่งชาติ พ.ศ. .... ให้มีผลใช้บังคับเป็นกฎหมายโดยเร็ว ควรแบ่งส่วนราชการใหม่ให้ สบร. ย้ายไปสังกัดสำนักนายกรัฐมนตรีหรือสนับสนุนการปฏิบัติงานของ สบร. โดยทบทวนมาตรการของการอ่านภาพถ่ายทางอากาศและการพิสูจน์สิทธิ การปรับอัตรากำลังของ สบร. ให้เหมาะสมกับภารกิจรวมทั้งการเพิ่มจำนวนของผู้ชำนาญการในการอ่านภาพถ่ายทางอากาศ และเร่งรัดการแก้ไขปัญหาการบุกรุกที่ดินของรัฐเพื่อลดปัญหาความขัดแย้งระหว่างรัฐและประชาชน สร้างความเป็นธรรมและความปรองดองในสังคมโดยให้ถือเป็นภารกิจเร่งด่วน