จังหวัดยโสธร ดำเนินงานตามกิจกรรมในโครงการความร่วมมือเพื่อแก้ปัญหาความยากจน การพัฒนาสังคมและสุขภาวะ ระยะที่ 2 ระหว่าง วันที่ 1 มีนาคม 2551 ถึง 30 กันยายน 2553 ดำเนินงานครอบคลุม 19 ตำบลใน 9 อำเภอ เป็นการดำเนินงานเพื่อก่อให้เกิดความร่วมมือทั้งพื้นที่ Area Based Collaboration research (ABC) เกิดการจัดการคน จัดการข้อมูลและจัดการความสัมพันธ์ โดยใช้กิจกรรมการบันทึกบัญชีครัวเรือน การจัดกระบวนการเรียนรู้แบบมีส่วนร่วม การถอดองค์ความรู้และการประเมินผลแบบเสริมพลัง มาช่วยสนับสนุนภาคีหุ้นส่วนสร้างตำบลเข้มแข็ง 19 ตำบล มีเป้าหมายให้ชุมชนรู้จักตนเอง คิดวิเคราะห์ปัญหาเป็น โดยใช้กระบวนการเรียนรู้ระหว่างการทำงานของท้องถิ่นและท้องที่ เกิดการประสานความร่วมมือ จนเกิดรูปธรรมแก้ปัญหาตามบริบทชุมชนแต่ละแห่ง และพัฒนาสังคมของตนให้เกิดสุขภาวะอันเหมาะสมได้ ผลการดำเนินงานวิจัยสรุปได้วา่ ครัวเรือนอาสาหมู่ละ 10 ครัวเรือนใน 170 หมู่บ้าน จากพื้นที่เป้าหมาย212 หมู่บ้าน สามารถบันทึกบัญชีรับจ่ายครัวเรือน ต่อเนื่อง 3-4 เดือน จำนวน 1,600 ครัวเรือนจากเป้าหมาย 2120 ครัวเรือน คิดเป็นร้อยละ 75.47 สามารถนำข้อมูลมาบันทึกลงโปรแกรมและนำไปสู่การวิเคราะห์ข้อมูลบัญชีรับจ่ายเพื่อเป็นประโยชน์ต่อการทำแผนชุมชนการเสริมสร้างและพัฒนากิจกรรมในวิถีพอเพียง ได้ดำเนินการในรูปแบบการประเมินผลแบบเสริมพลัง รวม 18 เรื่อง แยกเป็น 4 ประเภท ได้แก่กลุ่มวิสาหกิจชุมชน กลุ่มสังคมและสวัสดิการ กลุ่มลดรายจ่าย และกลุ่มส่งเสริมอาชีพซึ่งมีมากที่สุดคือ 13 เรื่องคิดเป็นร้อยละ 72.22 กระบวนการทำงานได้พัฒนาบทบาทของผู้ประเมิน ได้สร้างสรรค์ปฏิสัมพันธ์ในแนวราบกลุ่มสามารถประเมินตนเองและกำหนดทิศทางที่เป็น “กลยุทธ์การทำงาน” ช่วยเพิ่มความเป็นไปได้ที่งานจะบรรลุเป้าหมาย ในพื้นที่ 9 ตำบล คิดเป็นร้อยละ 100 สำหรับกิจกรรมถอดองค์ความรู้ในชุมชนตำบลเข้มแข็ง 9 ตำบล(พื้นที่ทั้งโครงการ 19 ตำบล) ได้ถอดองค์ความรู้และพัฒนาเป็นเอกสารชุดความรู้โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อเผยแพร่องค์ความรู้จากประสบการณ์และเพื่อเป็นฐานข้อมูลสำหรับวางแผนปฏิบัติงานโครงการหรือนวัตกรรมการทำงาน โดยการสื่อสารผลการถอดบทเรียนทำได้ 2 รูปแบบคือ การบันทึกบทเรียนและการพัฒนาชุดความรู้ ทั้งรายกลุ่มและรายบุคคล รวม 27 เรื่องและถอดประสบการณ์ผู้ที่สามารถลด ปลดหนี้ในครัวเรือนได้กว่า 50 กรณี นอกจากนี้ ผลการดำเนินงานวิจัย ยังพบอีกว่า “ข้อมูล” เป็นส่วนสำคัญต่อการทำแผนชุมชน โดยเฉพาะ “ข้อมูลบัญชีรับ-จ่ายครัวเรือน” หากมีการกระตุ้น สนับสนุน ส่งเสริมให้ชาวบ้านบันทึกบัญชีรับ-จ่ายในครัวเรือนของตน ในเบื้องต้นจะทำให้ได้คิดพิจารณา สามารถบ่งชี้ความขาด ความเกินของตนและครอบครัว นำไปสู่การตัดสินใจปรับเปลี่ยนพฤติกรรมบางอย่างในทาง สร้างสรรค์ได้และหากนำข้อมูลมาร่วมกันพิจารณาในภาพชุมชน จะเกิดผลดีต่อการแก้ไขปัญหาที่ตรงกับความต้องการอย่างแท้จริง ประเด็นสำคัญอีกประการหนึ่ง อยู่ที่การได้นำเอาข้อมูลครัวเรือนมาสรุป แลกเปลี่ยนชวนคิดชวนคุยโดยทีมคณะทำงานทุกระดับ แล้วนำข้อมูลที่วิเคราะห์ได้กลับลงสู่เวทีแผนในระดับตำบล เป็นต้น จากการดำเนินงาน ก่อให้เกิดองค์ความรู้ในด้านความหมาย ความสำคัญ กระบวกการและประโยชน์ในเรื่องบัญชีครัวเรือน เรื่องความยากจน เรื่องการวางแผน เรื่องการจัดการชุมชนทั้งระบบ เรื่องตำบลเข้มแข็ง เรื่องการแก้ไขปัญหาความยากจนโดยชุมชนและความรู้ที่เกิดขึ้นในระดับจังหวัดเช่นความรู้ด้านเกษตรอินทรีย์ เศรษฐกิจพอเพียงและเกษตรทฤษฎีใหม่ เป็นต้น ข้อเสนอแนะจากการดำเนินงานในครั้งนี้ มีข้อเสนอแนะเกี่ยวกับแนวทางการการจัดการด้านข้อมูลระดับท้องถิ่นเพื่อความยั่งยืนว่า ควรรวบรวมและแต่งตั้งคณะทำงานเครือข่ายแกนนำบัญชีครัวเรือนระดับหมู่บ้านตำบลขึ้น นำเสนอข้อมูลบัญชีครัวเรือนในเวทีแผนหมู่บ้าน ตำบลท้องถิ่นรับแผนชุมชนของชาวบ้านไปบรรจุในแผนท้องถิ่นหรือข้อบัญญัติและให้นำไปสู่การปฏิบัติ ส่วนการดำเนินงานในระดับหมู่บ้าน ให้ท้องถิ่นช่วยหนุนเสริมขยายให้ครบทุกหมู่บ้านในตำบล แล้วทำหนังสือประสานงานไปยังหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง เพื่อให้เกิดการหนุนเสริมและทำงานร่วมกันในพื้นที่และตั้งคณะอนุกรรมการร่วมจากทุกองค์กรในพื้นที่เพื่อให้เกิดการทำงานร่วมกันอย่างจริงจัง พัฒนากรรมการหมู่บ้านอย่างต่อเนื่ององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นหนุนเสริมให้เกิดเวทีระดับหมู่บ้าน พร้อมกับรับแผนชุมชนบรรจุในแผนท้องถิ่น และแปลงแผนไปสู่การปฏิบัติ ส่วนข้อเสนอแนะด้านความร่วมมือในการแก้ปัญหาความยากจน ชุมชนควรมีนโยบายลดความยากจน โดยอาศัยความร่วมมือทุกภาคส่วน หาประชามติเรื่องความหมายและลักษณะของความยากจน หรือความไม่เท่าเทียมกันในชุมชน ส่งเสริมการมีส่วนร่วมของทุกฝ่ายที่มีส่วนได้ส่วนเสียอันได้แก่ภาครัฐภาคเอกชนและภาคประชาชน ให้ได้มีส่วนร่วมในการคิดและวางยุทธศาสตร์ลดความยากจนที่มีประสิทธิภาพร่วมกันเผยแพร่ยุทธศาสตร์ลดความยากจนเชิญชวนให้ประชาชนกลุ่ม/องค์กร ต่างๆเข้ามามีส่วนร่วมในโครงการและให้คำเสนอแนะแก่อปท.ในด้านนโยบายเชื่อมโยงและประสานงานกับหน่วยงานทั้งภาครัฐและเอกชนที่เกี่ยวข้องกับการลดความยากจน โดยตั้งคณะทำงานแต่ละพื้นที่ศึกษาวิจัยเพื่อเพิ่มความรู้ความเข้าใจเรื่องความยากจน กระตุ้นให้ทุกฝ่ายมีส่วนร่วมในการกำหนดนโยบาย ประชาสัมพันธ์ ด้วยการจัดประชุม หารือร่วมกัน และการเผยแพร่ผ่านสื่อต่างๆ สำหรับแนวทางการเคลื่อนงานต่อยอดโครงการความร่วมมือฯ จังหวัดยโสธร ให้ยึดเอาประเด็นที่พื้นที่ให้ความสนใจ 4 ประเด็นได้แก่ ประเด็นข้าวอินทรีย์ เมล็ดพันธุ์ วิสาหกิจชุมชนและ ประเด็นพลังงานทางเลือกมาพัฒนาต่อยอด โดยการดำเนินงานในระดับพื้นที่ควรรวบรวมข้อมูลและจัดกลุ่มพื้นที่ในแต่ละประเด็นไว้ แล้วคัดเลือกพื้นที่ต้นแบบเพื่อเป็นศูนย์เรียนรู้ จัดเวทีเรียนรู้ในเครือข่ายแต่ละประเด็น และเรียนรู้นอกเครือข่ายที่สนใจ สรุปแผนการพัฒนาและเสนอในเวทีแผนชุมชนแต่ละพื้นที่ ประสานท้องถิ่นเพื่อกำหนดเป็นนโยบายพัฒนาในพื้นที่ต่อไป ส่วนการประสานงานในระดับนโยบาย ควรรวบรวมข้อมูลด้านพื้นที่ตำบล,กลุ่ม/องค์กร,รายชื่อแกนนำ ครู ก และครู ข แต่ละตำบลหรือบุคคล/กลุ่มบุคคลที่มีกระบวนการทำงานอยู่แล้วในพื้นที่ เสนอผ่านองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น อำเภอและจังหวัด เพื่อประกอบการพัฒนาโครงการในระดับจังหวัด และจัดทำแผนการพัฒนาแยกประเด็นข้าวอินทรีย์ ประเด็นเมล็ดพันธุ์ ประเด็นวิสาหกิจชุมชน และประเด็นพลังงานทางเลือก เสนอ สกว.เพื่อร่วมเป็นพื้นที่วิจัยต่อยอด ต่อไป