การวิจัยเรื่องสถานะและปัญหาทางเศรษฐกิจของทายาทรุ่นที่ 2 ของผู้ย้ายถิ่นประเทศพม่าภายใต้ชุดโครงการสถานะและปัญหาของทายาทรุ่นที่ 2 ของผู้ย้ายถิ่นจากประเทศพม่า โดยได้รับการสนับสนุนจากสำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย มีวัตถุประสงค์ดังนี้คือ 1. เพื่อศึกษาสภาพชีวิตความเป็นอยู่ทางเศรษฐกิจของทายาทรุ่นที่ 2 ของผู้ย้ายถิ่นจากประเทศพม่าที่อาศัยอยู่ในประเทศไทย ในด้านการประกอบอาชีพ รายได้ รายจ่าย สภาพความเป็นอยู่ รวมทั้งปัญหาทางเศรษฐกิจที่เกิดขึ้นของทายาทรุ่นที่ 2 ฯ ดังกล่าว 2. เพื่อศึกษาปัญหาทางเศรษฐกิจทางด้านการจ้างงานที่เกิดจากกลุ่มทายาทรุ่นที่ 2 ของผู้ย้ายถิ่นจากประเทศพม่าที่มีผลต่อสังคมไทย และศึกษาหาแนวทางในการแก้ไขปัญหาดังกล่าว 3. เพื่อพัฒนาและนำเสนอข้อเสนอแนะเชิงนโยบายที่เหมาะสมกับทายาทรุ่นที่ 2 ของผู้ย้ายถิ่นจากประเทศพม่าแก่หน่วยงานที่เกี่ยวข้อง ทายาทรุ่นที่ 2 ของผู้ย้ายถิ่นจากประเทศพม่าที่ใช้ในการศึกษานี้หมายความรวมถึงรุ่นที่ 1.5 และรุ่นที่ 2 ที่มีทั้งพ่อและแม่เป็นคนพม่า โดยรุ่นที่ 1.5 นั้น จะต้องเป็นเด็กที่อพยพตามพ่อหรือแม่เข้ามาอาศัยในประเทศไทยก่อนอายุ 15 ปี ส่วนรุ่นที่ 2 คือเด็กที่เกิดในประเทศไทย แรงงานทายาทรุ่นที่ 2 ของผู้ย้ายถิ่นจากประเทศพม่า หมายความถึงทายาทรุ่นที่ 2 ของผู้ย้ายถิ่นจากประเทศพม่า ที่มีงานทำและมีอายุ 15 ปีขึ้นไป การวิจัยนี้เป็นการวิจัยแบบบูรณาการทั้งเชิงปริมาณ และเชิงคุณภาพ ในพื้นที่จังหวัดเชียงใหม่ ตาก สมุทรสาคร และระนอง โดยศึกษาข้อมูลจากการสัมภาษณ์แรงงานทายาทรุ่นที่ 2 ของผู้ย้ายถิ่นจากประเทศพม่า จำนวน 400 ตัวอย่าง และจากเจ้าของสถานประกอบการจำนวน 100 ตัวอย่าง ในกิจการต่างๆ คือ ธุรกิจบริการ การเกษตรและปศุสัตว์ ก่อสร้าง รับใช้ในบ้าน ประมงและ ต่อเนื่องประมงทะเล ผลการศึกษาสภาพความเป็นอยู่ทางเศรษฐกิจพบว่า ลักษณะการพักอาศัยของแรงงานต่างด้าวทายาทรุ่นที่ 2 จะแตกต่างจากทายาทรุ่นที่ 1 ที่ส่วนใหญ่ไม่ต้องจัดหาและไม่ต้องเสียค่าที่พักอาศัย เช่น อาศัยอยู่กับนายจ้าง/อาศัยอยู่ไซต์งาน ในขณะที่แรงงานต่างด้าวทายาทรุ่นที่ 2 ส่วนใหญ่ต้องจัดหาที่พักอาศัยเอง หรืออาจะพักอาศัยอยู่กับพ่อแม่ อยู่ในชุมชนของแรงงานต่างด้าว ในด้านการศึกษา พบว่า แรงงานต่างด้าวทายาทรุ่นที่ 2 ได้มีโอกาสเข้าเรียนในระดับประถมศึกษา และมีส่วนน้อยที่ได้รับการศึกษาสูงกว่านั้น การทำงานของแรงงานต่างด้าวทายาทรุ่นที่ 2 จะทำงานต่อเดือนมากกว่า 26 วัน และในแต่ละวันจะทำงานมากกว่า 8 ชั่วโมง สวัสดิการที่ได้รับจากนายจ้างคือ ที่พัก อาหาร การรักษาพยาบาลและการเดินทาง ส่วนสวัสดิการที่ไม่ได้รับเลยคือค่าเล่าเรียนบุตรหรือค่าใช้จ่ายบุตร ในด้านการ เปลี่ยนการทำงาน พบว่า แรงงานส่วนใหญ่เมื่อได้ทำงานแล้วจะไม่เปลี่ยนงาน อัตราค่าจ้างเฉลี่ยต่อวันเท่ากับ 176.28 บาท จะสูงกว่าแรงงานต่างด้าวรุ่นที่ 1 ซึ่งได้เท่ากับ 159.70 บาท แต่ไม่ได้สูงกว่ามากนัก ด้วยเหตุผลหลัก ผู้ประกอบการไม่ได้คำนึงถึงประเภทของแรงงานต่างด้าวว่าเป็นรุ่นใดแรงงานต่างด้าวทายาทรุ่นที่ 2 มีรายได้เฉลี่ยต่อคนต่อเดือน 4,382 บาท รายได้ต่ำสุดคือ 1,200 บาทต่อเดือน สูงสุด 20,000 บาทต่อเดือน มีรายได้ครอบครัวเฉลี่ยต่อเดือน 12,000 บาท มีรายจ่ายเฉลี่ยต่อคนต่อเดือน 2,544 บาท และมีเงินออมเหลือเก็บ ซึ่งแสดงว่ามีฐานะความเป็นอยู่ทัดเทียมกับแรงงานไทยที่อาศัยในชุมชนผู้มีรายได้น้อยในเมืองทั่วประเทศไทย และคนจนเฉลี่ยรวมของ ประชากรไทยทั้งประเทศ แรงงานต่างด้าวทายาทรุ่นที่ 2 มีการส่งเงินกลับภูมิลำเนาเดิมสัดส่วนน้อยซึ่งจะเป็นผลดีต่อระบบเศรษฐกิจไทยเพราะรายได้ที่แรงงานต่างด้าวทายาทรุ่นที่ 2 หามาได้ จะหมุนเวียนในประเทศช่วยสร้างงานสร้างรายได้ให้กับคนไทยและประเทศไทย ผลการศึกษาสถานประกอบการ พบว่า กิจการประมงต่อเนื่องมีความต้องการแรงงานต่างด้าวในจำนวนที่มากกว่าสถานประกอบการประเภทอื่น ตำแหน่งงานที่สถานประกอบการให้แรงงานต่างด้าวทำ ส่วนใหญ่ คือ ตำแหน่งลูกน้อง หรือรับจ้าง ที่ทำงานในตำแหน่งหัวหน้า ได้แก่หัวหน้าคุมคนงาน ซึ่งเป็นแรงงานที่มีประสบการณ์ ทำงานกับนายจ้างมานาน มีความซื่อสัตย์ เป็นที่ไว้ใจของนายจ้าง และสามารถสื่อสารกับลูกจ้างต่างด้าวได้ สถานประกอบการส่วนใหญ่มีให้สวัสดิการแก่แรงงานต่างด้าว ในรูปแบบ สวัสดิการรักษาพยาบาล อาหาร ที่พัก และอื่นๆ เช่น ชุดทำงาน การตรวจร่างกายประจำปีฟรี การได้รับค่าเดินทาง และโบนัส เป็นต้น สถานประกอบการส่วนใหญ่ขึ้นทะเบียนให้แรงงานต่างด้าวเนื่องจากต้องการทำให้ถูกกฎหมาย ต้องการให้แรงงานมีบัตรที่ถูกต้อง เพื่อไม่ให้มีปัญหากับตำรวจ ป้องกันการตรวจสอบ เป็นต้น สถานประกอบการที่จ่ายค่าจ้างรายวันเฉลี่ยสูงที่สุดคือ สถานประกอบการประเภทประมงต่อเนื่อง จ่ายค่าจ้างรายวันเฉลี่ย 221.00 บาทต่อวัน รองลงมาคือ ก่อสร้าง และรับใช้ในบ้าน จ่ายค่าจ้างรายวันเฉลี่ย 191.50 บาทต่อวัน และ 172.00 บาทต่อวัน ตามลำดับ ในพื้นที่จังหวัดเชียงใหม่ และจังหวัดตาก ค่าจ้างรายวันเฉลี่ยของแรงงานต่างด้าว ต่ำกว่าอัตราค่าแรงขั้นต่ำตามประกาศของกระทรวงแรงงาน ในปี พ.ศ.2553 ในขณะที่พื้นที่จังหวัดระนองและสมุทรสาคร แรงงานต่างด้าวได้รับค่าจ้างรายวันเฉลี่ยในอัตราที่สูงกว่าอัตราค่าแรงขั้นต่ำตามประกาศของกระทรวงแรงงาน ในปี พ.ศ.2553 สถานประกอบการส่วนใหญ่มีความต้องการใช้แรงงานต่างด้าวในอนาคต เหตุผลเพราะต้องการให้แรงงานต่างด้าวทำงานในลักษณะของงานที่หนัก งานสกปรก งานที่คนไทยไม่ทำโดยเฉพาะในงานประมงต่อเนื่อง การจ้างแรงงานต่างด้าวมีค่าแรงที่ถูกกว่าการจ้างแรงงานไทย ช่วยลดต้นทุนการผลิตของสถานประกอบการได้ แต่ปัญหาจากการจ้างแรงงานต่างด้าว ส่วนใหญ่มีปัญหาในเรื่องของการทำงานไม่มีประสิทธิภาพของแรงงานต่างด้าว ปัญหาทางด้านนิสัยส่วนตัวที่ไม่ดี เช่น ขโมยของ ปัญหาชู้สาว ไม่ซื่อตรง หนีเที่ยว เป็นต้น ส่วนปัญหาอื่นๆ เช่น การชอบเปลี่ยนงาน ปัญหาในการต้องจัดสวัสดิการให้ ปัญหาสุขภาพ เช่น ติดโรคร้ายและแพร่สู่ผู้อื่น ติดสุรา ปัญหาทางเศรษฐกิจทางด้านการจ้างงานที่เกิดจากกลุ่มทายาทรุ่นที่ 2 ของผู้ย้ายถิ่นจากประเทศพม่าที่มีผลต่อสังคมไทย พบว่าปัญหาที่แรงงานต่างด้าวยังต้องประสบต่อไป จะเป็นปัญหาการถูกเอารัดเอาเปรียบจากนายจ้าง ปัญหาค่าแรงที่ได้รับ ปัญหาสวัสดิการที่ควรจะได้รับ ปัญหาด้านสิทธิมนุษยชน ปัญหาความเป็นอยู่ ปัญหาด้านการศึกษา ปัญหาด้านสุขภาพและสาธารณสุขทั้งนี้เพราะคนในสังคมยังมีความรู้สึกว่าแรงงานต่างด้าวไม่ว่าจะเป็นรุ่นใด ก็ถือว่า เป็นแรงงานต่างด้าวที่เข้ามาอาศัย ทำงาน หรือหลบภัยจากในประเทศของตนเอง ยังไม่ได้เกิดความรู้สึกที่แยกชัดเจนว่า แรงงานใดจัดเป็นแรงงานต่างด้าวทายาทรุ่นที่ 2 อย่างแท้จริง ทั้งนี้อาจจะมาจากมีสาเหตุต่างๆ หลากหลายประการในการมองว่าแรงงานต่างด้าวไม่ว่ารุ่นใดก็ยังเป็นแรงงานต่างด้าว เช่น การไม่มีฐานข้อมูลแรงงานต่างด้าว นโยบาย การแก้ปัญหา การให้ความช่วยเหลือ และการพัฒนายังคงมองในภาพรวมของแรงงานต่างด้าว ไม่ได้แยกประเภทหรือรุ่นของแรงงานต่างด้าว นอกจากนั้นแล้วจากการที่ แรงงานต่างด้าวทายาทรุ่นที่ 2 ที่ไม่มีหลักฐาน ไม่มีการลงทะเบียน ไม่มีบัตรแสดงตนที่ถูกต้อง และไม่มีถิ่นกำเนิดที่ชัดเจน จะส่งผลต่อโอกาสทางการศึกษา การทำงาน การได้รับการดูแลและสภาพความเป็นอยู่ ซึ่งจะเห็นว่าแรงงานทายาทรุ่นที่ 2 นี้มีรายได้ใกล้เคียงหรือมากกว่าพ่อแม่ญาติพี่น้องและแรงงานต่างด้าวรุ่นอื่นๆ และได้รับสวัสดิการเหมือนแรงงานต่างด้าวทั่วไปได้รับ ถึงแม้ว่าจะมีปัญหาในด้านต่างๆ แต่จากการศึกวิจัยครั้งนี้ พบว่า แรงงานต่างด้าวทายาทรุ่นที่2 กลับมองปัญหาดังกล่าวว่าไม่เป็นปัญหา และมีความพึงพอใจในการดำเนินชีวิตในประเทศไทยและทางด้านผู้ประกอบการยังมีความต้องการใช้แรงงานต่างด้าว นอกจากนั้นแล้วเป็นที่คาดหมายว่าระบบเศรษฐกิจไทยจะมีความต้องการแรงงานในภาคการผลิตต่างๆ เพิ่มขึ้นและจะมีความขาดแคลนแรงงานไทยในอนาคต ดังนั้นจำเป็นที่จะต้องใช้แรงงานต่างด้าวต่อไปเพื่อเพิ่มกำลังการผลิตแรงงานต่างด้าวทายาทรุ่นที่ 2 นับได้ว่าเป็นกลุ่มที่มีโอกาสในการทำงานในประเทศไทยมากกว่าแรงงานใหม่ที่เคลื่อนย้ายเข้ามา ดังนั้นจึงมีข้อเสนอแนะทางภาครัฐบาลให้มีการจัดทำฐานข้อมูลของแรงงานต่างด้าวรุ่นที่ 2 เพื่อทำให้สถานภาพของแรงงานต่างด้าวทายาทรุ่นที่ 2 ที่ประสงค์จะเป็นพลเมืองไทยมีความถูกต้องชัดเจน มีการกำหนดกฎระเบียบเกี่ยวกับการทำงานและความเป็นอยู่ควรส่งเสริมให้มีการยกระดับฝีมือแรงงานต่างด้าวทายาทรุ่นที่ 2 ให้ได้มาตรฐานสูงขึ้น เปิดโอกาสทางการศึกษาให้มากขึ้น รัฐควรมีการจัดระบบประกันสังคม สุขภาพ และชีวิต รัฐบาลควรสร้างแรงจูงใจให้ผู้ประกอบการมีการจ้างแรงงานต่างด้าวทายาทรุ่นที่ 2 เช่น ส่วนลดทางภาษี การรับการสนับสนุนทางการเงิน รัฐบาลควรส่งเสริมให้มีเขตเศรษฐกิจพิเศษเพื่อผู้ประกอบการลงทุนในอุตสาหกรรมที่ใช้แรงงานในระดับกรรมกรมากเพื่อรองรับแรงงานต่างด้าวทายาทรุ่นที่ 2 ทางด้านผู้ประกอบการควรให้ความสำคัญกับการใช้แรงงานรุ่นที่ 2 เนื่องจากแรงงานรุ่นที่ 2 มีคุณภาพและความสามารถที่ดีกว่าแรงงานรุ่นที่ 1 ทางด้านองค์กรเอกชน (NGOs) และ/หรือมูลนิธิ ควรเพิ่มบทบาทในการขับเคลื่อนและกระตุ้นในการให้ความสำคัญกับแรงงานต่างด้าวทายาทรุ่นที่ 2 ให้มากขึ้น ในส่วนของแรงงานต่างด้าวทายาทรุ่นที่ 2 ควรจะให้ความร่วมมือในการให้ข้อมูลส่วนตัว การทำงานที่ถูกต้องเป็นจริง ควรทำการศึกษาและเรียกร้องเกี่ยวกับสิทธิที่ควรได้รับจากการที่มีสถานะเป็นแรงงานต่างด้าวทายาทรุ่นที่ 2 จากรัฐบาลและผู้ประกอบการ และควรเข้ารับการศึกษาและพัฒนาทักษะ ความรู้ ความสามารถของตนเองเพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการทำงาน