โครงการความร่วมมือเพื่อแก้ไขปัญหาความยากจนตามแนวเศรษฐกิจพอเพียง จังหวัดนครราชสีมา (โครงการระยะที่ 1) ระยะเวลาการดำเนินโครงการตั้งแต่ 1 พฤษภาคม พ.ศ. 2550 ถึง30 ตุลาคม พ.ศ. 2551 ครอบคลุมพื้นที่การดำเนินโครงการ 25 ตำบล 25 อำเภอ ของจังหวัดนครราชสีมา โครงการนี้เป็นโครงการวิจัยเพื่อการนำร่อง ได้รับงบประมาณการดำเนินโครงการจากสำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย(สกว.) ดำเนินโครงการโดยใช้แนวทางการดำเนินโครงการความร่วมมือเพื่อก้ไขปัญหาความยากจน พัฒนาสังคมและสุขภาวะ และแนวทาง โครงการระบบบริหารงานวิจัยเพื่อพัฒนาทั้งพื้นที่(Area-based Collaborative Research หรือ ABC) เป็นแนวทางการดำเนินโครงการ โครงการความร่วมมือเพื่อแก้ไขปัญหาความยากจนตามแนวเศรษฐกิจพอเพียง จังหวัดนครราชสีมา มุ่งหาแนวทางในการพัฒนาชุมชนที่สอดคล้องกับสถานการณ์ปัจจุบันของท้องถิ่นดังมีวัตถุประสงค์โครงการ คือ 1.) เพื่อพัฒนากลไกการทำงานร่วมกันระหว่าง ภาคประชาชน ภาควิชาการ ราชการ และเอกชน ในการแก้ไขปัญหาความยากจนแบบบูรณาการ และเพื่อสร้างความเข้มแข็งของชุมชน 2.) เพื่อสร้างกระบวนการจัดทำระบบข้อมูลชุมชน เพื่อการวิเคราะห์และการวางแผนแก้ปัญหาความยากจนของชุมชน ทั้งในระดับครัวเรือน หมู่บ้าน ชุมชน และตำบล 3.) เพื่อให้แผนชุมชนที่เกิดจากการคิดวิเคราะห์บนฐานข้อมูล สามารถนำไปปฏิบัติตามหลักปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงได้ และบูรณาการเป็นของกลุ่มตำบล อำเภอ ลุ่มน้ำย่อย และจังหวัดลักษณะเชิงพื้นที่ และ/หรือเชิงประเด็น การศึกษาวิจัยครั้งนี้ใช้วิธีการสำรวจข้อมูลทั้งเชิงปริมาณและคุณภาพ ใช้เครื่องมือแบบสำรวจ บัญชีรับจ่ายครัวเรือน และสำรวจเชิงคุณภาพเพิ่มเติม การดำเนินโครงการเน้นการหาแนวทางพัฒนาสังคมและชุมชนให้เข้มแข็ง เพื่อนำไปสู่การแก้ไขปัญหาสังคมและชุมชนระยะยาวโดยอาศัยกลไกเครือข่ายการทำงาน ผลการศึกษาทำให้ทราบกลไกการประสานงาน เห็นรูปแบบความร่วมมือด้านต่างๆ เห็นการต่อยอดกิจกรรมที่เป็นประโยชน์ เห็นการพึ่งตนเองของประชาชนในพื้นที่ จากผลการดำเนินโครงการสรุปได้ดังนี้ 1.) การพัฒนากลไกการทำงาน มีข่ายงานการติดต่อทั้ง 25 ตำบล จากพื้นที่ 25 อำเภอ ของพื้นที่จังหวัดนครราชสีมา และมีสำนักงานศูนย์ประสานงานโครงการอยู่ที่จังหวัด และเป็นหน่วยงานที่มีหน้าที่บริหารจัดการ ประสานงาน ควบคุมกำกับและเป็นหน่วยขับเคลื่อนการดำเนินงานโครงการ เพื่อให้โครงการดำเนินงานตามแผนปฏิบัติงาน และบรรลุวัตถุประสงค์โครงการ โดยมีการพัฒนากลไกการทำงาน ตามขั้นตอนคือ ขั้นตอนที่ 1 การจัดรูปแบบโครงสร้างทีมงานและพัฒนากลไกภายใน ขั้นตอนที่ 2 การประสานและพัฒนากลไกการทำงานโครงการ ขั้นตอนที่ 3 การพัฒนาศักยภาพของคณะทำงานโครงการ 2.)การจัดทำระบบข้อมูลชุมชน ประกอบด้วยกระบวนการจัดระบบฐานข้อมูล เริ่มด้วยการจัดฝึกอบรมเชิงปฏิบัติการ วิทยากรกระบวนการ การจัดเก็บข้อมูลให้กับแกนนำตำบล(ครู ก.) และขยายผลลงสู่แกนนำหมู่บ้าน(ครู ข.) อบรมการบันทึกข้อมูลลงระบบ การประมวลผลข้อมูล การวิเคราะห์ข้อมูลให้แก่เจ้าหน้าที่องค์การบริหารส่วนตำบล(อบต.)/เทศบาลตำบล ทั้งนี้โดยแกนนำหมู่บ้าน(ครู ข.) จะเป็นผู้เก็บข้อมูลแต่ละบ้านโดยมีแกนนำตำบล(ครู ก.)เป็นผู้ประสานรวบรวมข้อมูล มาส่งเจ้าหน้าที่(อบต.)/เทศบาลตำบลเพื่อบันทึกข้อมูลลงระบบตามโปรแกรมของมหาวิทยาลัยมหิดล รวมทั้งทำการประมวลผลและวิเคราะห์ข้อมูลชุมชน ขณะเดียวกันในระดับหมู่บ้านมีเวทีคืนข้อมูลชุมชนและการจัดทำแผนชุมชนกระบวนการจัดการข้อมูลเพื่อสร้างการเรียนรู้ ซึ่งได้ “ผลผลิต” ที่เป็นรูปธรรมที่เป็น “ข้อมูล” แล้ว แม้ในปริมาณข้อมูลที่มีจำนวนน้อย แต่ก็ได้เห็นข้อมูลเชิงคุณภาพคือ “กระบวนการเรียนรู้” ที่จะนำไปสู่การเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมทั้งระยะสั้นและระยะยาว ของกลไกการทำงานโครงการและเครือข่าย เช่น 1.) ระดับครัวเรือนผู้บันทึกบัญชีครัวเรือน ได้รู้ถึงรายรับและรายจ่ายของครัวเรือนตนเองจะเริ่มมีการพูดคุยภายในครัวเรือนและเกิดการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมเพื่อแก้ไขปัญหาเช่น ลดรายจ่ายการซื้อหวย-สุรา ลดการใช้ปุ๋ยเคมี/ยาปราบศัตรูพืช หันไปใช้ปุ๋ยอินทรีย์/สมุนไพร ลดการจ้างมาทำด้วยตัวเองมากขึ้น และเริ่มมีประเด็นพูดคุยปรึกษากัน เมื่อเห็นประเด็นปัญหาจากการจดบันทึกบัญชีครัวเรือน 2.) ระดับแกนนำตำบล(ครู ก.) และแกนนำหมู่บ้าน(ครู ข.) เริ่มมีการนำข้อมูลที่ได้จาก การบันทึกบัญชีครัวเรือน ข้อมูลครัวเรือน ข้อมูลชุมชน เป็น “ฐานข้อมูล” ในการวางแผนชุมชน ทั้งนี้โดยจากการจัดทำเวทีคืนข้อมูล จากกระบวนการ ประมวลผลข้อมูล และ 3.)การบูรณาการจัดทำแผนชุมชน ผลจากการดำเนินโครงการ มีองค์การบริหารส่วนตำบล 8 ตำบล ได้ให้การสนับสนุนงบประมาณเพื่อดำเนินโครงการ ตามแผนชุมชน จำนวน 8 แผนงาน แผนชุมชนตามประเด็นปัญหา จำนวน 6 ตำบล ได้รับงบสนับสนุนงบประมาณโครงการตำบลสุขภาวะจากสำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ(สสส.) จังหวัดนครราชสีมาและองค์การบริหารส่วนจังหวัดนครราชสีมา ได้นำแนวทาง “กระบวนการทำแผนชุมชน” ตามแนวทางของโครงการฯไปกำหนดเป็นนโยบายการจัดทำแผนชุมชนของจังหวัด ประจำปี พ.ศ. 2552-2554 ทั้งนี้ผลจากการดำเนินโครงการระยะที่ 1 นี้ คณะทำงานโครงการ ได้มีข้อตกลงร่วมกัน และวางเกณฑ์การพิจารณาคัดเลือกตำบล ดำเนินโครงการต่อในระยะที่ 2 โดยมี 13 ตำบล ที่ได้รับพิจารณา ดำเนินโครงการต่อเนื่องระยะที่ 2 คณะกรรมการโครงการ คณะทำงานจังหวัด และแกนนำทุกระดับ ได้เรียนรู้การดำเนินโครงการร่วมกัน มีการประชุมสรุปการดำเนินโครงการระยะที่ 1 ร่วมกัน กลไกโครงการและเครือข่าย มีส่วนร่วมในการออกแบบและปรับปรุงโครงการระยะที่ 2 ให้สอดคล้องกับสถานการณ์พื้นที่ และการเรียนรู้การดำเนินโครงการ อนึ่งโครงการระยะที่ 2 ได้ปรับให้แกนนำตำบลขึ้นมาเป็นคณะทำงานจังหวัด เพื่อให้การสื่อสารรวดเร็วขึ้น รวมทั้งเป็นคณะกรรมการโครงการ เพิ่มการจัดทำสัญญาข้อตกลงโครงการกับ 13 ตำบลที่เข้าร่วมโครงการ ทั้งนี้เพื่อการพัฒนาและดำเนินโครงการความร่วมมือเพื่อแก้ไขปัญหาความยากจนตามแนวเศรษฐกิจพอเพียง จังหวัดนครราชสีมา ต่อไป