การศึกษาความเป็นประโยชน์และศักยภาพการทดแทนปุ๋ย (ปุ๋ยเคมี ปุ๋ยอินทรีย์) ของกากตะกอนน้ำเสียและกากขี้แป้งเพื่อการเพาะชำยางชำถุง (ต้นกล้ายาง และต้นยางชำถุง) วางแผนการทดลองแบบ Randomized Complete Block Design (RCBD) การศึกษาต้นกล้ายาง มี 7 ตำรับทดลอง ทำ 3 ซ้ำ (replication) หนึ่งหน่วยทดลองคือ แปลงทดลองขนาด 2×5 เมตร ส่วนการศึกษาต้นยางชำถุง มี 9 ตำรับทดลอง ทำ 5 ซ้ำ หนึ่งหน่วยทดลองคือ ถุงเพาะชำขนาด 11.5×35 เซนติเมตร สิ่งทดลองประกอบด้วยกากตะกอนน้ำเสีย กากขี้แป้ง ปุ๋ยอินทรีย์ และปุ๋ยเคมี วัสดุปลูกคือ เมล็ดงอก และต้นตอตายางพันธุ์ RRIM 600 ดำเนินการศึกษาวิจัย ณ ตำบลไทรขึง อำเภอพระแสง จังหวัดสุราษฎร์ธานี ผลการศึกษา พบว่า กากตะกอนน้ำเสียและกากขี้แป้งสามารถใช้ประโยชน์เป็นแหล่งอินทรียวัตถุธาตุอาหารหลัก (ไนโตรเจน ฟอสฟอรัส โพแทสเซียม) และธาตุแมกนีเซียม ในการปลูกและการเติบโตของต้นกล้ายางและต้นยางชำถุง ได้อย่างปลอดภัยจากโลหะหนักที่เป็นธาตุพิษ (แคดเมียม นิกเกิล ตะกั่ว) และได้ประโยชน์จากโลหะหนักที่เป็นจุลธาตุอาหาร (ทองแดง แมงกานีส เหล็ก สังกะสี) ซึ่งเป็น ธาตุที่จำเป็นสำหรับการเติบโต ส่วนการทดแทนปุ๋ย (ปุ๋ยเคมี ปุ๋ยอินทรีย์) ในการเพาะชำยางชำถุง (ต้นกล้ายาง และต้นยางชำถุง) พบว่า กากตะกอนน้ำเสียและกากขี้แป้งมีศักยภาพในการปลูกและการเติบโตได้อย่างทัดเทียมหรือดีกว่าอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ อีกทั้งส่งผลให้ดินปลูกต้นกล้ายางและดินในถุงเพาะชำต้นยางชำถุงมีปริมาณอินทรียวัตถุ ธาตุอาหารหลัก และธาตุแมกนีเซียม อย่างเพียงพอต่อการปลูกและการเติบโตของต้นกล้ายางในฤดูปลูกถัดไป รวมทั้งไม่ต้องใส่ปุ๋ยหินฟอสเฟตรองก้นหลุมเมื่อย้ายต้นยางชำถุงลงหลุมปลูก ในภาพรวมการใช้กากตะกอนน้ำเสียและกากขี้แป้งในการเพาะชำยางชำถุงมีต้นทุนต่ำกว่าการใช้ปุ๋ย (ปุ๋ยเคมี ปุ๋ยอินทรีย์) ประมาณ 3-8 เท่า กล่าวโดยสรุป กากตะกอนน้ำเสียและกากขี้แป้งเป็นประโยชน์ในการปลูกและการเติบโตของต้นกล้ายางและต้นยางชำถุง อีกทั้งมีศักยภาพทดแทนปุ๋ย (ปุ๋ยเคมี ปุ๋ยอินทรีย์) ในการเพาะชำยางชำถุง จึงเป็นทางเลือกหนึ่งให้กับเกษตรกรในการเพิ่มปริมาณอินทรียวัตถุและแหล่งธาตุอาหารเพื่อการปลูกสร้างสวนยางพารา ซึ่งโดยทั่วไปมีค่าใช้จ่ายประมาณ 40% เป็นค่าปุ๋ย และเป็นแนวทางหนึ่งในการพัฒนาชุมชนอย่างยั่งยืน โดยลดค่าใช้จ่ายในการกำจัดของทิ้ง เพิ่มมูลค่าของทิ้งให้มีประโยชน์ขึ้นมาใหม่