การวิเคราะห์อำนาจทางการตลาดของพ่อค้าคนกลางในตลาดยางพารา กรณีศึกษา ตลาดยางพารา จังหวัดอุดรธานี และจังหวัด หนองคาย มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาอำนาจทางการตลาดของพ่อค้าคนกลางในตลาดยางพารา และเพื่อวิเคราะห์หากลยุทธ์ทางการตลาดที่เหมาะสมให้กับเกษตรกร เพื่อที่จะลดความเสียเปรียบในการขายยางพาราให้กับพ่อค้าคนกลาง ซึ่งในการศึกษาอำนาจทางการตลาดของพ่อค้าคนกลางจะใช้วิธีวัดอำนาจทางการตลาด โดยใช้สูตรการคำนวณคือ M=H/|n| โดย H = ดัชนีเฮอร์ฟินดาล |n| = ค่าความยืดหยุ่นของอุปสงค์ต่อราคาขายของพ่อค้าคนกลาง สำหรับรายละเอียดของการวิเคราะห์ จะวิเคราะห์ตลาดยาง 2 ประเภท ได้แก่ ตลาดเศษยาง (ยางก้อน) และตลาดยางแผ่น เนื่องจากเป็นประเภทของยางที่เกษตรกร จ.หนองคาย และ จ.อุดรธานี ปลูกมากที่สุด ถึงร้อยละ 93.49 และร้อยละ 60.87 ตามลำดับ โดยพื้นที่ จ.หนองคาย จะศึกษาตลาดเศษยางเนื่องจากพ่อค้าคนกลางในพื้นที่จะรับซื้อยางประเภทเศษยางเป็นหลัก ส่วนในพื้นที่ จ.อุดรธานีจะศึกษาตลาดยางแผ่นเนื่องจากพ่อค้าคนกลางในพื้นที่จะรับซื้อยางประเภทยางแผ่นเป็นหลัก และการวิเคราะห์ลักษณะแข่งขันระหว่างเกษตรกร และพ่อค้าคนกลางเพื่อศึกษากลยุทธ์ของแต่ละฝ่ายจะใช้ทฤษฎีเกม สำหรับอำนาจทางการตลาดของพ่อค้าคนกลางตลาดเศษยาง (ยางก้อน) และตลาดยางแผ่น จ.หนองคาย และจังหวัดอุดรธานี ปี2550 สามารถกล่าวได้ว่าอำนาจทางการตลาดของพ่อค้าคนกลางเท่ากับ 0.0358 และเท่ากับ 0.1834 ตามลำดับ ซึ่งมีค่าเข้าใกล้ศูนย์ แสดงว่าพ่อค้าคนกลางมีการแข่งขันกันอย่างรุนแรงโดยไม่คำนึงถึงผลได้มากนักแต่ต้องการครอบครองจำนวนยางพาราให้ได้มากที่สุด หรือเรียกอีกอย่างหนึ่งว่าเป็นการแข่งขันด้านปริมาณเพื่อส่งออกให้ได้ตามโควตาไปยังคู่ค้า ทำให้พ่อค้าคนกลางแต่ละรายมีอำนาจในการกำหนดราคา/ปริมาณน้อยมาก ซึ่งสอดคล้องกับการบริโภคยางพาราในตลาดโลก ปี 2550 พบว่า เกิดอุปสงค์ส่วนเกินในช่วงไตรมาสที่ 3 ถึง 345 เมตริกตัน และในช่วงไตรมาสที่ 1 ของปี 2551 จำนวน 77 เมตริกตัน ทำให้ราคารยางพาราสูงขึ้นเรื่อย ๆ อีกทั้งจำนวนสินค้าคงคลังของตลาดโลกมีลักษณะสม่ำเสมอ แสดงว่าไม่มีการกักตุนสินค้าในปี 2550 และเมื่อเปรียบเทียบอำนาจทางการตลาดระหว่างตลาดเศษยาง และตลาดยางแผ่นพบว่า ตลาดยางแผ่นที่มีจำนวนพ่อค้าคนกลางรายใหญ่จำนวน 2 รายมีอำนาจทางการตลาดสูงกว่าตลาดเศษยางที่มีพ่อค้าคนกลางรายใหญ่จำนวน 4 ราย แสดงให้เห็นจำนวนพ่อค้าคนกลางในตลาดจะมีผลต่อค่าอำนาจทางการตลาด และถ้ามีการเข้ามาในตลาดของพ่อค้าคนกลางเพิ่มขึ้นจะทำให้อำนาจทางการตลาดของพ่อค้าคนกลางลดลง กลยุทธ์ทางการตลาดของตลาดยางแผ่นของเกษตรกร จ.อุดรธานี การแข่งขันในตลาดพบว่ากลยุทธ์ที่เกษตรกรนิยมใช้มากที่สุดในกรณีเป็นสมาชิกของสหกรณ์และนำยางแผ่นไปขายในตลาดที่สหกรณ์เป็นผู้จัดการประมูล เกษตรกรจะตัดสินใจขายยางแผ่นให้กับพ่อค้าคนกลางมาประมูลในวันนั้น และรับซื้อยางในวันนั้นเลยคิดเป็นร้อยละ 60.0 ส่วนเกษตรกรที่ไม่ได้ขายในสหกรณ์ที่ตนเองเป็นสมาชิกอยู่แต่นำไปขายในตลาดทั่วไปจะใช้กลยุทธ์ติดต่อขายผลผลิตให้ผู้รับซื้อด้วยตนเอง โดยติดตามข่าวสารราคาตลาดกลางเพื่อต่อรองราคาให้ได้ใกล้เคียงราคาตลาดกลางมากที่สุด เมื่อได้ราคาที่พอใจแล้ว จึงติดต่อไปที่ผู้รับซื้อโดยตรง โดยจะขายให้กับพ่อค้าคนกลางที่จ่ายเงินมัดจำสินค้าล่วงหน้า คิดเป็นร้อยละ 87 และกลยุทธ์ทางการตลาดของตลาดเศษยางของเกษตรกร จ. หนองคาย พบว่ากลยุทธ์ที่เกษตรกรนิยมใช้มากที่สุดในกรณีเป็นสมาชิกของสหกรณ์และนำเศษยางไปขายในตลาดที่สหกรณ์เป็นผู้จัดการประมูล เกษตรกรจะตัดสินใจขายเศษยางให้กับพ่อค้าคนกลางที่มาประมูลในวันนั้น และรับซื้อยางในวันนั้นเลยคิดเป็นร้อยละ 58.0 ส่วนเกษตรกรที่ไม่ได้ขายในสหกรณ์ที่ตนเองเป็นสมาชิกอยู่แต่นำไปขายในตลาดทั่วไปจะใช้ตัดสินใจขายเศษยางให้กับพ่อค้าคนกลางที่มาประมูลราคาในวันนั้น และรับซื้อยางในวันนั้นเลยคิดเป็นร้อยละ 44.40 จากการวิเคราะห์แผนการแข่งขันระหว่างเกษตรกร และพ่อค้าคนกลางกล่าวได้ว่า เป็นประเภทกลยุทธ์ผสม แสดงว่าในการแข่งขันระหว่างเกษตรกร และพ่อค้าคนกลางแต่ละฝ่ายไม่มีกลยุทธ์ที่ดีที่สุด ทำให้ในการแข่งขันจะต้องมีการผสมผสานกลยุทธ์ที่มีในสัดส่วนต่าง ๆ เพื่อให้แต่ละฝ่ายได้ผลประโยชน์มากที่สุดและเสียผลประโยชน์น้อยที่สุด โดยมีค่าของเกมของการแข่งขันในตลาดเศษยางเท่ากับ 25.86% และค่าของเกมของการแข่งขันในตลาดยางแผ่นเท่ากับ 38.7% ค่าของเกมมีค่าเป็นบวกแสดงว่าในปี 2550 การแข่งขันระหว่างเกษตรกรและพ่อค้าคนกลาง ฝ่ายที่เป็นฝ่ายได้คือเกษตรกรมีอำนาจต่อรองในการขายยางพาราสูงกว่าพ่อค้าคนกลาง ของการซื้อขายยางพาราในปี 2550