โครงการวิจัยนี้ มีวัตถุประสงค์ที่จะรวบรวมองค์ความรู้และประสบการณ์ในระบบการตลาด ข้อตกลงสินค้าสัตว์น้ำของไทย พร้อมกับสรุปรูปแบบที่เหมาะสม ปัญหาและอุปสรรค พบว่าระบบ การตลาดข้อตกลงในสัตว์น้ำจืดส่วนมาก คือระบบการผลิตปลานิล ที่ในระบบประกอบด้วย 3 ขั้นตอน คือ 1)โรงเพาะฟักปลานิลแปลงเพศ (มีมากกว่า 26 แห่ง) 2)ฟาร์มชำปลานิลรุ่น ทั้ง 2 ขั้นตอนนี้ส่วนมากมี การทำสัญญาด้วยวาจาแบบไม่มีลายลักษณ์อักษร ต่อมาคือขั้นตอนที่ 3) การเลี้ยงปลาเนื้อที่มีทั้งในบ่อ และในกระชัง เฉพาะการเลี้ยงปลานิลในกระชังเท่านั้น ที่บริษัท/ตัวแทนเป็นผู้ทำสัญญากับเกษตรกรเป็น รายบุคคลและรายกระชัง ในรูปแบบรวมศูนย์กลางที่มีลายลักษณ์อักษรและในรูปแบบไม่เป็นทางการที่ เป็นสัญญาด้วยวาจาเท่านั้น โดยเกษตรกรมีข้อผูกพันกับบริษัท ตั้งแต่การใช้ลูกพันธุ์ อาหาร ยา&สารเคมี ของบริษัท ส่วนปลาเนื้อต้องขายให้บริษัทตามราคาตลาด ณ เวลานั้น เป็นการประกันปริมาณการขาย ผลผลิตแต่ไม่ประกันราคา ส่วนบริษัทที่ทำการแปรรูปปลานิลเพื่อการส่งออก จะกำหนดราคาและ คุณภาพปลาเนื้อตามขนาดในวันที่ทำสัญญา จึงเป็นการประกันปริมาณและราคาปลาด้วย รูปแบบที่เหมาะสมของระบบการตลาดข้อตกลงปลานิลของไทย ควรประกอบด้วย 5 หน่วยงาน คือ 1)บริษัท ต้องศึกษาความต้องการของตลาดปลานิลอย่างต่อเนื่อง มีการหาตลาดใหม่รองรับปริมาณ อาหารปลาที่ต้องการขายเพิ่มขึ้นทุกปี เพื่อทำให้เกษตรกรมีกำไรในระยะสั้นและระยะยาว ต้องมีส่วนร่วม ในการฝึกอบรมและเวทีเกษตรกร เพื่อร่วมแก้ไขปัญหาที่เกิดขึ้น 2)เกษตรกร ต้องหาความรู้เพิ่มเติมเพื่อ การปรับตัวให้เข้ากับเทคโนโลยีใหม่ๆ ต้องเข้าใจความเสี่ยงในการลงทุนที่เกิดขึ้นจากการเลี้ยงปลานิลใน กระชังและสามารถยอมรับได้ และมีส่วนร่วมในเวทีเกษตรกรด้วย 3)ธกส. เป็นแหล่งสินเชื่อที่ยุติธรรม ของเกษตรกร มีส่วนช่วยส่งเสริมการฝึกอบรมและหาตลาดปลานิลเพิ่มเติม 4)หน่วยงานของรัฐ (อบจ. อบต. กรมประมง และสถาบันการศึกษาในพื้นที่) ต้องร่วมกันแก้ปัญหาและรักษาสิ่งแวดล้อมให้ เหมาะสมกับการเลี้ยงปลานิลในกระชัง จัดสาธารณูปโภคเข้าสู่พื้นที่ที่มีศักยภาพ ควบคุมปริมาณการ เลี้ยงและเก็บภาษีอย่างเป็นธรรม จัดฝึกอบรม สาธิตและส่งเสริมเทคนิคใหม่ๆที่มีประสิทธิภาพ ทำการ วิจัยแก้ปัญหาการเลี้ยงปลาที่เกิดขึ้น หาตลาดปลานิลและช่องทางการตลาดให้หลากหลาย และจัดเวที เกษตรกรเพื่อร่วมแก้ปัญหาอย่างจริงใจ ส่วนหน่วยงานที่ 5 คือ ตัวกลาง ทำหน้าที่เป็นผู้ประสานงานใน กรณีที่หน่วยงานทั้ง 4 แรกไม่ให้ความร่วมมือปฏิบัติหน้าที่ของตนเอง และมีส่วนร่วมวิจัยแก้ปัญหา เพื่อ ทำให้ทุกหน่วยงานอยู่ร่วมกันได้อย่างสมดุล ส่วนระบบการผลิตปลานิลทั้ง 3 ขั้นตอน พบว่ามีปัญหา 1)ขาดความแน่นอนของผลผลิต 2)ขาด มาตรฐานคุณภาพผลผลิต 3)ขาดการควบคุมราคาผลผลิต 4)ขาดเงินลงทุน และ 5)ขาดนโยบายรัฐที่ ชัดเจนเพื่อใช้วางแผนและปฏิบัติงานในทุกขั้นตอน Objectives of the project are to cumulate knowledges and experients of the contract farming of aquatic animals in Thailand, including appropriate models and problems. The main contract farming in freshwater aquatic animals is tilapia production system which included of 3 steps. First is the tilapia sex reversal hatchery (more than 26 hatcheries). Second is the tilapia fingerling farm. In these 2 steps, most of the contract farmings are unformal. Next, is step 3. This is the growing out step, which can be carried either in ponds or in cages. Only the cage culture, the companies will make the contract with the farmer individually either the centralized model (formal) or the informal model. Due to the contract, the farmers have to use fry, feed and medicals & chemicals from the company. For the marketable fish, the farmers have to sell to the company at the market price in that period. This is the quantity guarantee rather than price guarantee. For fish processing company, the fish price is fixed in the contract according to fish size and quality at the signature day. Thus, it is the quantity and price guarantees. For the appropriate tilapia contract farming model in Thailand, included of 5 sectors. The first is the company, must continuously studying tilapia market demand, looking for new tilapia markets to support the increasing feed quantity target in each year to make sure the short term and long term profits for the farmers, be a part of farmer training and forum. The second is the farmer, must increasing knowledge to adopt new technologies, must understanding risk of investment in tilapia cage culture and acceptability and participation in farmer forums. The third is the Baac (Bank for Agriculture and Agricultural Cooperatives) is the source of farmer justice investment, must help farmer training and extension. The forth is the government supports (Provincial and Sub-district organizations, Department of Fisheries and local educational institutes) must keep an eye on the environment to make it suitable for the cage culture, arrange public utilities into potential areas, control amount of culture and fair tax collecting, farmer training, demonstration and extension of new effective technologies, doing research to solve the cage culture problems, looking for new tilapia markets and alternatives and sincerely arrange farmer forums to solve the problems. The fifth, is the key man who works as a coordinator in case of the 4 sectors do not follow their duties and take part in research project for solving the problems in order to make equality in every sector. Problems of the 3 step tilapia production system are: 1) unreliable production, 2) lack of standard quality of the production, 3) lack of price control, 4) lack of capita and 5) lack of clearly government policy for planing and working in every step.