การเลี้ยงปูม้าในคอกแบบชุมชนมีส่วนร่วมในอำเภอไชยา จังหวัดสุราษฎร์ธานี มีวัตถุประสงค์ เพื่อพัฒนาเทคนิคการเลี้ยงปูม้าในคอกแบบชุมชนมีส่วนร่วมที่เหมาะสม ในบริเวณอ่าวบ้านดอน อำเภอ ไชยา จังหวัดสุราษฎร์ธานี ศึกษาคุณภาพของปูม้าที่ได้จากการเลี้ยง พัฒนาอาชีพทางเลือกใหม่ให้แก่ ชาวประมงพื้นบ้านแบบยั่งยืน และเพื่อพัฒนาการเรียนรู้ร่วมกันระหว่างชุมชนและนักวิจัย ดำเนินการ ระหว่างเดือนเมษายน 2550 ถึงเดือนพฤษภาคม 2551 สร้างคอกที่บริเวณเกาะเสร็จ ตำบลพุมเรียง มีสมาชิกในชุมชนเข้าร่วมโครงการจำนวน 18 คน สร้างคอกขนาด 1,600 ตารางเมตร จำนวน 2 คอกและ ร่วมกิจกรรมการเลี้ยงปูม้า จากการศึกษาเบื้องต้นในคอกที่ 1 โดยปล่อยปูจำนวน 6,000 ตัว เลี้ยงแบบ ให้อาหารซึ่งเป็นปลาเป็ดและหอยกะพง คอกที่ 2 ปล่อยให้ปูเข้ามาในคอกเองและกินอาหารตาม ธรรมชาติ หลังทดลองนาน 13 สัปดาห์ พบว่าปูที่มีน้ำหนักเริ่มต้น 27.60?8.47กรัม ความกว้างกระดอง 7.49?0.82 เซนติเมตร ปูม้ามีการเจริญเติบโตเพิ่มขึ้นทั้งในคอกเลี้ยงและคอกตามธรรมชาติมีน้ำหนัก เฉลี่ยเป็น 108.20?32.24 กรัม และ 79.00?17.04 กรัม ตามลำดับ ส่วนความกว้างกระดองมีขนาด 10.96?1.02 และ 10.54?0.87 เซนติเมตร ตามลำดับ เมื่อเปรียบเทียบอัตราการเจริญเติบโตพบว่าน้ำหนัก และความกว้างกระดองปูจากการเลี้ยงโดยให้อาหารและปูที่กินอาหารเองตามธรรมชาติไม่มีความ แตกต่างกัน(p>0.05) รูปแบบการเลี้ยงปูม้าในคอกที่เหมาะสมในครั้งนี้คือการทยอยปล่อยปูลงเลี้ยงใน คอกและมีการเก็บเกี่ยวผลผลิตโดยทยอยจับ ซึ่งสามารถเริ่มเก็บเกี่ยวผลผลิตได้หลังจากการเลี้ยง 3 สัปดาห์ จากปูขนาดเล็กหากนำไปขายแพจะได้ราคากิโลกรัมละประมาณ 80 บาท นำมาเลี้ยงในคอก 3 สัปดาห์ เริ่มทยอยจับปูตัวโตนำไปขายให้แพชุมชนในราคากิโลกรัมละ 130 บาท นอกจากนี้การทำ ประมงโดยใช้พื้นลอบที่ทำด้วยอวนตาห่างขนาดตา 2.5 นิ้ว สามารถจับปูที่มีขนาดใหญ่ได้มากกว่าการ ใช้พื้นลอบที่ทำด้วยอวนตาห่างขนาดตา 1.5 เซนติเมตร เมื่อเปรียบเทียบขนาดความกว้างกระดองเฉลี่ย และน้ำหนักเฉลี่ยของปูม้าที่จับด้วยลอบที่ใช้พื้นท้องลอบเป็นอวนตาห่างและอวนตาถี่มีความแตกต่าง กันทางสถิติ (p < 0.05) ในระหว่างการเลี้ยงปูม้าได้ศึกษาสภาพแวดล้อมโดยตรวจสอบคุณภาพน้ำ สัตว์หน้าดินและ ชนิดสาหร่ายที่บริเวณคอกเลี้ยงปู ผลการตรวจสอบคุณภาพน้ำ 13 พารามิเตอร์ดังนี้ อุณหภูมิน้ำ 26.0-39.0๐C ความเค็ม 9.67-30.0 ppt ค่า pH 7.83-8.30 ค่า Turbidity 1.00-17.67 FTU ค่า Conductivity 17.81-45.6 ?s / cm2 ค่า TDS 8.76-22.9 g / l ค่า Total phosphate 0.00-0.29 g/l ค่า Nitrate-N 0.00-0.83 mg/l NO3 -N ค่า NH3-N 0.10-4.67 mg/l NH3-N ค่า DO 5.44-7.68 mg/l ค่า BOD5 0.06-1.48 mg/l ค่า Total Alkalinity 80.33-140.00 mg/l CaCO3 และค่า Total Hardness 42816.15-7374.03 mg/l ในคอกปู พบสาหร่ายขนาดใหญ่ 1 ชนิดคือสาหร่ายไส้ไก่ สัตว์หน้าดินที่พบจำแนกได้เป็น 13 กลุ่ม คือ เพรียง แฟมิลี Nereidae ไส้เดือนทะเลในแฟมิลี Glyceridae, Ophelidae, Terebellidae, Alciopidae, Mandanidae, ดาวทะเล ดาวเปราะ หนอนตัวแบน กุ้งตะกาด หอยกะพง หอยแมลงภู่ และหอยตลับ ผลการตรวจสอบ ปรสิตในปูม้าในคอกเลี้ยงให้อาหารเปรียบเทียบกับแหล่งประมงในธรรมชาติ ในเดือนสิงหาคมถึง กันยายน 2550 พบว่าการติดเชื้อปรสิตในแหล่งประมงธรรมชาติและในคอกเลี้ยงไม่ให้อาหารมีค่าความ ชุกเป็นร้อยละ 93.33 ส่วนในคอกเลี้ยงให้อาหารมีค่าความชุกเป็นร้อยละ 86.67 ในเดือนเมษายน 2551 ในแหล่งประมงธรรมชาติมีการติดเชื้อปรสิตมีค่าความชุกเป็นร้อยละ 83.33 ส่วนในคอกเลี้ยงให้อาหาร มีค่าความชุกเป็นร้อยละ 70.00 ปรสิตทั้งหมด 5 ชนิดประกอบด้วย Epistylis sp., Zoothamnium sp. หนอนริบบิ้น เพรียงถั่วงอก และโคพีพอด ตำแหน่งที่มีการติดเชื้อปรสิตมากที่สุดคือเหงือกปู ด้านความ ปลอดภัยทางด้านจุลชีววิทยาผลการวิเคราะห์ปริมาณการปนเปื้อนเชื้อแบคทีเรีย ในเดือนสิงหาคม 2550 พบว่าในเนื้อปูสดทั้งตัว ตัวอย่างปูม้าจากแหล่งประมงธรรมชาติ มีปริมาณการปนเปื้อนเชื้อที่สูงกว่า เกณฑ์คือ total bacteria 5.30 x 1011 CFU/ กรัม total Vibrio spp. 2.10 x 105 CFU/กรัม ส่วนปริมาณ เชื้อในปูม้าจากคอกเลี้ยงอยู่ในปริมาณต่ำมากไม่สามารถตรวจวัดค่าได้ สำหรับตัวอย่างเนื้อปูแกะจาก ชาวประมงมีปริมาณจุลินทรีย์รวมเกินมาตรฐาน 2.10 x 107 CFU/กรัม และ total Vibrio spp. 3.4 x 104/ กรัม ส่วนเนื้อปูแกะจากแพเอกชนแห่งหนึ่งในตลาดพุมเรียงมีปริมาณ จุลินทรีย์รวมเกินมาตรฐาน 2.49 x 1010 CFU/กรัม ในช่วงเดือนเมษายน 2551 พบว่าตัวอย่างปูม้าจากแหล่งประมงธรรมชาติ มีปริมาณ การปนเปื้อนเชื้อที่สูงกว่าเกณฑ์มาตรฐานคือ coliform 240 MPN/ กรัม และ Esherichia coli 93 MPN/ กรัม ส่วนปริมาณเชื้อที่ตรวจสอบในปูม้าจากคอกเลี้ยงอยู่ในปริมาณต่ำไม่เกินมาตรฐาน สำหรับตัวอย่าง เนื้อปูแกะจากชาวประมงมีปริมาณ coliform เกินมาตรฐาน 240 MPN/กรัม ส่วนเนื้อปูแกะจากแพ เอกชนมีปริมาณเชื้อที่เกินมาตรฐานคือจุลินทรีย์รวม 1.3 x 106 CFU/กรัม coliform 240 MPN/ กรัม และ Staphylococcus aureus 460 CFU / กรัม การพัฒนาการเรียนรู้ร่วมกันระหว่างชุมชนและนักวิจัยในพื้นที่ได้ศึกษาข้อมูลพื้นฐานของ ชุมชนเพื่อนำมาปรับใช้วางแผนการทำงานร่วมกัน โดยการวิจัยแบบชุมชนมีส่วนร่วมต้องมีแนวทาง ปฏิบัติให้สอดคล้องกับพื้นฐานด้านการศึกษาเศรษฐกิจสังคม และวิถีชีวิตของชุมชน มีการปรับเปลี่ยน พฤติกรรมการทำงานร่วมกัน เพื่อพัฒนาอาชีพทางเลือกในพื้นที่ให้กับชุมชน The pen culture of blue swimming crab by community participitation project was conducted in Bandon Bay, Chai Ya District, Surat Thani Province. It aimed to develop techniques for pen culture of the blue swimming crab and to study qualities of the crabs. It developed not only the culture techniques but also an alternative occupation for local fishermen as well as the learning between the community and the local researchers. This study was performed during April 2007 to May 2008. Eighteen local people constructed two 1,600 m2 crab pens on Sej Island, Phumriang Subdistrict. Two feeding methods were studied. The first experimental pen was cultured 6,000 crabs feeding with small fish and horse mussel while another pen let the crabs come into the pen and survive naturally. After 13 weeks, the average body weight of the crabs was increased from 27.60?8.47 grams to 108.20?32.24 grams and 79.00?17.04 grams and the average of carapace width was increased from 7.49?0.82 centimeters to 10.96?1.02 and 10.54?0.87 centimeters for the fed and unfed crabs, respectively. However, there were no significant differences in both weight and carapace width (p> 0.05). The study showed an appropriate model for pen culture of the blue swimming crab. The local fishermen can release the crabs in the pen and continuously harvest the large crabs. After 3 weeks, the large crabs can be caught at the price of 130 baht/kilogram after selling small crabs at the price of 80 baht/kilogram. In addition, crab fishing by using larger mesh size of net at 2.5 inches on the bottom side of crab trap can collect the large crabs, and the small crabs can be escaped in to the fishery source. As compared to the width of the crab’s carapace from the smaller net at the size of 1.5 centimeter (p< 0.05), the width of the crab’s carapace which were caught by the larger net is wider. Accordingly, the mean weight of the crabs which were caught by larger mesh size net was heavier than the mean weight of those from the smaller mesh size net (p< 0.05). The ecological study also determined the water quality, macro-algae, and the benthic fauna. Thirteen parameters indicated water quality was recorded as follow; temperature 26.0-39.0๐C, salinity 9.67-30.0 ppt, pH 7.83-8.30, turbidity 1.00-17.67 FTU, conductivity 17.81-45.6 ?s/cm2, TDS 8.76- 22.9g/l, total phosphate 0.00-0.29 g/l, nitrate-N 0.00-0.83 mg/l, NO3 -N , NH3-N 0.10-4.67 mg/l NH3- N, DO 5.44-7.68 mg/l, BOD5 0.06-1.48 mg/l, total alkalinity 80.33-140.00 mg/l CaCO3, and total hardness 42816.15-7374.03 mg/l. The Enteromorpha sp. was the only macro-algae found in the pens. The benthic fauna in the pens were classified into thirteen groups i.e. Nereidae, Glyceridae, Ophelidae, Terebellidae, Alciopidae, Mandanidae, Asteriidae, Ophiuroidae, an unidentified flat worm, a greasy-back shrimp, a horse mussel, a green mussel, and a hard clam. Parasites in blue swimming crabs were examined in natural fishery sources caught by local fishermen compared with pen cultured crabs. In August to September 2007, the prevalence of infection in natural fishery sources and pen culture without feeding showed parasitism at 93.33% while cultured crabs in the pen with feeding was 86.67%. In April 2008, the infection rate in natural fishery sources and pen culture was 83.33% and 70.00% respectively. Five species of parasites were found including Epistylis sp., Zoothamnium sp., Carcinonemertes sp., Octolasmis sp. and one unidentified copepod. The most parasite infection was found in the gills. A microbiological study in the blue swimming crab was examined in the living crabs and crab meat. Quantitative of bacteria contamination in crabs was analyzed. In August 2007, living crabs were collected from the pen and natural fishery source. The cultured crabs had very low contamination which could not be detected. Meanwhile samples from natural fishery sources were highly contaminated with total bacteria 5.30 x 1011 CFU /g, total Vibrio spp. 2.10 x 105 CFU/g. In September 2007, crab meat samples from a local fisherman were highly contaminated with total bacteria 2.10 x 107 CFU/g and total Vibrio spp. 3.4 x 104 CFU/g. While crab meat samples from a commercial industry in Pumriang market were highly contaminated with total bacteria 2.49 x 1010 CFU/g. In April 2008, cultured crabs were very low contaminated whose value was not higher than the standard value. The natural fishery crabs were higher contaminated with coliform 240 MPN/ g and Esherichia coli 93 MPN/ g. Crab meat samples from a local fisherman were high contaminated with coliform 240 MPN/g. Meanwhile crab meat samples from a commercial industry in Phumriang market were highly contaminated with total bacteria 1.3 x 106 CFU/g, coliform 240 MPN/ g and Staphylococcus aureus 460 CFU/g. These samples showed microbial contaminate higher than the standard for food safety. The learning between the community and the local researchers was developed by studying from the base information of the community to planning work together. The research by community participation was based on the education, economic, social and the community life style to develop an alternative occupation in their native place.