ตะวันออกกลาง (Middle East) คือ พื้นที่ทางภูมิศาสตร์ซึ่งประกอบด้วยดินแดนรอบทะเลเมดิเตอร์เรเนียนทางด้านใต้และตะวันออก ซึ่งเป็นอาณาบริเวณที่ต่อเนื่องจากทะเลเมดิเตอร์เรเนียนตะวันออกไปยังอ่าวเปอร์เซีย ทั้งนี้ ทหารเรืออเมริกันชื่อ อัลเฟร็ด เธเยอร์ มาฮันเป็นคนแรกที่เรียกภูมิภาคนี้เมื่อปี 1902 สามวัฒนธรรมหลักของภูมิภาคนี้ได้แก่ วัฒนธรรมเปอร์เซีย วัฒนธรรมอาหรับ และวัฒนธรรมตุรกี อิทธิพลของวัฒนธรรมทั้งสามได้ก่อให้เกิดเชื้อชาติและภาษาที่แตกต่างกัน 3 กลุ่มหลัก ๆ คือ อาหรับ เปอร์เซีย และตุรกี คำว่า ตะวันออกกลาง เป็นคำจำกัดความภูมิภาคอย่างกว้าง ๆ จึงไม่มีการกำหนดขอบเขตพรมแดนของอาณาบริเวณของภูมิภาคนี้ไว้อย่างเจาะจง แต่ในงานสารานุกรมนี้ ได้ใช้อาณาบริเวณภูมิภาคตะวันออกกลางที่ครอบคลุมพื้นที่ประเทศต่าง ๆ ดังนี้คือ บาห์เรน อียิปต์ อิหร่าน ตุรกี อิรัก อิสราเอล จอร์แดน คูเวต เลบานอน โอมาน กาตาร์ ซาอุดีอาระเบีย ซีเรียสหรัฐอาหรับเอมิเรตส์ เยเมน และดินแดนปาเลสไตน์ (เวสต์แบงก์และฉนวนกาซ่า) นอกจากนั้นยังรวมถึงกลุ่มประเทศมัฆริบ (Maghreb หรือ อัฟริกาตะวันตกเฉียงเหนือ ซึ่งประกอบด้วย แอลจีเรีย ลิเบีย โมร็อกโก และตูนีเซีย) ที่มักถูกเชื่อมโยงเข้าเป็นส่วนหนึ่งของตะวันออกกลางด้วย เนื่องจากมีประวัติศาสตร์และวัฒนธรรมเชื่อมโยงใกล้ชิดกันมาก ซึ่งก็รวมทั้ง ซูดานมอริเตเนีย และโซมาเลีย ด้วยเช่นกัน ขณะที่ตุรกีและไซปรัสนั้น แม้ว่าโดยสภาพทางภูมิศาสตร์แล้วจะตั้งอยู่ภายในภูมิภาค แต่ทั้ง 2 ชาติก็มักจัดให้ประเทศตนเป็นส่วนหนึ่งของยุโรปมากกว่า ภูมิภาคตะวันออกกลางยังมีชื่อเรียกอื่น ๆ อีก เช่น "เอเชียตะวันตก” (West Asia) ซึ่งเป็นคำจำกัดความที่ใช้กันอยู่ในอินเดียทั้งในระดับราชการและสื่อต่าง ๆ "โลกอาหรับ (Arab world)" ซึ่งใช้กันในบางเรื่องนั้นก็ไม่รวมถึงประชาชนที่ไม่ใช่เชื้อสายอาหรับที่อาศัยอยู่ในภูมิภาคเอาไว้ด้วย และ "ตะวันออกกลาง-อัฟริกาเหนือ (Middle East-North Africa หรือ MENA)" ซึ่งบางครั้งใช้เพื่อรวมเขตพื้นที่จากโมร็อกโกไปจนถึงอิหร่าน ซึ่งเป็นคำที่นักการทูตของกลุ่มจี-8 ใช้ในการกล่าวถึง "ดินแดนตะวันออกกลางที่ยิ่งใหญ่” (Greater Middle East) ซึ่งรวมประเทศต่างๆ ทั้งประเทศในกลุ่มสันนิบาตอาหรับ (Arab League) ซึ่งรวมเอาบรรดาชาติสมาชิกจากอัฟริกา ของกลุ่มทั้งหมดไว้ด้วย อย่างไรก็ตาม คำเรียกต่างๆ เหล่านี้ก็ล้วนสื่อความหมายว่า ดินแดนส่วนนี้เป็นส่วนหนึ่งของทวีปเอเชีย ซึ่งตามสภาพทางภูมิศาสตร์แล้ว ก็นับเป็นผืนแผ่นดินที่ต่อเนื่องกันไป คำว่า“ตะวันออก” แสดงว่าในดินแดนแถบนี้มีความแตกต่างทางสังคม วัฒนธรรม และการเมือง ไปจาก “ตะวันตก” ซึ่งที่จริงแล้วก็เป็นพื้นดินที่เชื่อมต่อกันไปโดยไม่มีผืนน้ำมาแบ่งกั้นไว้แบบทวีปอเมริกากับยุโรป ตะวันออกกลาง ได้กลายเป็นศูนย์กลางแห่งกิจกรรมต่าง ๆ ของโลกนับตั้งแต่ช่วงกลางคริสต์ศตวรรษที่ 20 เป็นต้นมา และปัจจุบันนี้ก็ยังคงความเป็นภูมิภาคที่มีความอ่อนไหวมากที่สุดของโลก ทั้งในด้านยุทธศาสตร์ เศรษฐศาสตร์ การเมือง และวัฒนธรรม ตะวันออกกลางเป็นจุดยุทธศาสตร์ที่เชื่อมทวีปทั้ง 3 คือ อัฟริกา เอเชีย และยุโรป ตะวันออกลางตั้งอยู่ทางตะวันออก สุดของทะเลเมดิเดอร์เรเนียน อยู่ติดมหาสมุทรทั้ง 3 ของโลก ตะวันออกกลางมักถูกอ้างถึงบ่อยๆ ว่าเป็นสะพานเชื่อมไปตะวันออกหรือเส้นทางไปสู่เอเชีย และในสมัยเริ่มแรกเคยถูกใช้เป็นเส้นทางจากยุโรปไปสู่จีนและอินเดีย ถึงแม้ว่าตะวันออกกลางจะเป็นดินแดนที่มีผลผลิตทางการเกษตรจำกัด และไม่ค่อยมีทรัพยากรอื่น ๆ มากนัก แต่ก็เป็นภูมิภาคที่มีแหล่งสำรองน้ำมันดิบอยู่ใต้ดินจำนวนมหาศาลร้อยละ 65 ของแหล่งน้ำมันสำรองของโลกอยู่ในพื้นที่ส่วนใหญ่รอบ ๆ อ่าวเปอร์เซีย ซึ่งทำให้ดินแดนนี้มีความมั่งคั่งร่ำรวยมากที่สุดแห่งหนึ่งของโลก และจัดว่าเป็นศูนย์กลางที่สำคัญของอำนาจทางการเมืองที่นานาชาติต่างให้ความสนใจ นอกจากตะวันออกกลางจะมีความสำคัญทางเศรษฐกิจและเป็นจุดยุทธศาสตร์ที่สำคัญแล้ว ตะวันออกกลางยังเป็นแผ่นดินเกิดและศูนย์กลาง ทางจิตวิญญานของศาสนาสำคัญหลายศาสนา เช่น ศาสนายูดาห์ ศาสนาคริสต์ ศาสนาอิสลามเป็นต้น แหล่งอารยธรรมแรกเริ่มของตะวันออกกลาง ซึ่งรุ่งเรืองขึ้นในแถบลุ่มแม่น้ำไนล์และบริเวณลุ่มแม่น้ำไทกริสและยูเฟรติสนั้น มีความเก่าแก่ที่สุดในโลก ไม่ว่าตัวอักษร ประมวลกฎหมาย หรือการปกครองในรูปของนครรัฐ ล้วนถือกำเนิดขึ้นในดินแดนตะวันออกกลางนี้ก่อนที่ไหน ๆ แม้กระนั้นก็ตาม ตะวันออกกลางก็เป็นดินแดนแห่งความขัดแย้งที่เกิดความรุนแรงมากที่สุดแห่งหนึ่งของโลกเช่นกัน ประชาชนในตะวันออกกลางส่วนใหญ่เป็นชาวอาหรับ โดยเฉพาะใน อียิปต์ จอร์แดนซีเรีย เลบานอน และประเทศต่าง ๆ ในคาบสมุทรอาหรับ รวมทั้งในอิรัก แต่เดิมนั้นชาวอาหรับอาศัยอยู่ในคาบสมุทรอาหรับ แล้วเริ่มเคลื่อนย้ายขึ้นเหนือและไปทางตะวันออกเฉียงเหนือในช่วงศตวรรษที่ 5-6 ภายหลังกำเนิดและการเผยแพร่ศาสนาอิสลามในศตวรรษที่ 7 การเคลื่อนย้ายก็ยิ่งมีมากขึ้น แต่ไม่ว่าจะเคลื่อนย้ายออกไปที่ไหน ชาวอาหรับก็จะนำเอาศาสนาของตนเองไปเผยแพร่ด้วย พร้อม ๆ กันนั้น พวกเขาก็จะเรียนวิชาการต่าง ๆ จากคนที่ตนเองปกครอง แล้วบันทึกวิชาความรู้ที่ได้มารวบรวมไว้ในรูปของหนังสือ นอกจากนั้นแล้ว ชาวอาหรับยังได้พัฒนาความรู้ที่ได้ศึกษามาให้มีความก้าวหน้ายิ่งขึ้น ยังผลให้งานด้านศิลปะสถาปัตยกรรม วิทยาศาสตร์ ดาราศาสตร์ และคณิตศาสตร์ เจริญรุ่งเรืองอยู่ในเมืองใหญ่ ๆ ของตะวันออกกลางก่อนที่จะถูกถ่ายโอนความรู้เหล่านี้ไปให้ชาวยุโรปตะวันตก เช่น ระบบการนับตัวเลขที่นิยมใช้กันอยู่ในยุโรปและทั่วโลกปัจจุบัน ก็มาจากการพัฒนาองค์ความรู้ด้านนี้จากชาวอาหรับในยุคกลาง