งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์หลักในการกำหนดดัชนีชี้วัดความยั่งยืนของโฮมสเตย์ใน อีสานใต้ วัตถุประสงค์อีกสามประการได้แก่ การศึกษาความพึงพอใจและความต้องการของ นักท่องเที่ยวในการท่องเที่ยวโฮมสเตย์ การศึกษาแนวทางการพัฒนารูปแบบโฮมสเตย์ที่ยั่งยืนใน อีสานใต้ และการศึกษายุทธศาสตร์พึ่งพาเพื่อเสริมสร้างความเข้มแข็งการพัฒนาและจัดการท่องเที่ยว เชิงพื้นที่กลุ่มอีสานใต้เพื่อความยั่งยืนโดยเชื่อมโยงกับกลุ่มประเทศเพื่อนบ้าน พื้นที่การวิจัยคือ 6 จังหวัดในภาคอีสานตอนใต้ซึ่งเป็นดินแดนติดต่อกันของ อุบลราชธานี ศรีสะเกษ สุรินทร์ บุรีรัมย์ นครราชสีมา และชัยภูมิ ประชากรในการศึกษาครั้งนี้ได้แก่ ประชากรโฮมสเตย์หมู่บ้านที่ดำเนินการ โดยชุมชนจำนวน 27 แห่ง กลุ่มตัวอย่างสุ่มแบบมีจุดมุ่งหมายจำนวน 9 แห่ง และประชากรที่เป็น นักท่องเที่ยว ผู้จัดนำเที่ยว และเจ้าของบ้านพักโฮมสเตย์ กลุ่มตัวอย่างสุ่มตามความเหมาะสมของ สถานการณ์ จำนวน 95 คน การเก็บรวบรวมข้อมูลเป็นการเก็บข้อมูลภาคสนาม โดยใช้วิธีการ สัมภาษณ์เชิงลึกแบบมีโครงสร้าง วิธีการมีส่วนร่วม วิธีการสังเกตแบบไม่มีโครงสร้าง และ การ สัมภาษณ์โดยการสนทนากลุ่ม จำนวน 5 ครั้ง การวิเคราะห์ข้อมูลเป็นการวิเคราะห์เชิงคุณภาพ ผล การศึกษาสามารถตอบคำถามการวิจัยทั้ง 4 ข้อและบรรลุวัตถุประสงค์ที่ตั้งไว้ 4 ข้อเช่นเดียวกัน กล่าวคือ ผลการศึกษาดัชนีชี้วัดความยั่งยืนของโฮมสเตย์ในอีสานใต้สามารถกำหนดดัชนีชี้วัดความ ยั่งยืนของโฮมสเตย์ทั้งสิ้น 52 ดัชนี ภายใต้ 10 องค์ประกอบหลัก ซึ่งสอดคล้องและครอบคลุมแนวคิด การท่องเที่ยวอย่างยั่งยืนและเกณฑ์มาตรฐานโฮมสเตย์ไทย ผลการศึกษาความพึงพอใจและความ ต้องการของนักท่องเที่ยว ในภาพรวมนักท่องเที่ยวมีความพึงพอใจในการท่องเที่ยวโฮมสเตย์ในระดับ ปานกลาง ประเด็นที่นักท่องเที่ยวพึงพอใจระดับมากที่สุดคืออัธยาศัยไมตรีของเจ้าของบ้านและชุมชน ประเด็นที่จัดอยู่ลำดับต่ำที่สุดคือการจัดการด้านการให้ความรู้และการสร้างจิตสำนึก ซึ่งนักท่องเที่ยว พึงพอใจในระดับน้อย นักท่องเที่ยววัยผู้ใหญ่ไทยมีความพึงพอใจในระดับมาก ขณะที่นักท่องเที่ยว วัยรุ่นไทยและวัยรุ่นต่างชาติมีความพึงพอใจในระดับปานกลาง เจ้าของบ้านพักโฮมสเตย์ประเมิน ความพึงพอใจของนักท่องเที่ยวอยู่ในระดับมาก ขณะที่ภาพรวมของความพึงพอใจของนักท่องเที่ยวอยู่ ในระดับปานกลาง ในส่วนของการศึกษาความต้องการของนักท่องเที่ยวพบว่า ความต้องการสำคัญ ของนักท่องเที่ยวในการท่องเที่ยวโฮมสเตย์มี 5 ประการ ในจำนวนนี้สามประการแรกเป็นความต้องการ ทางกายภาพ ซึ่งจัดเป็นความต้องการขั้นต่ำสุดเมื่อเทียบกับลำดับความต้องการของมาสโลว์ และ ความต้องการที่เหลืออีกสองประการหลังเป็นความต้องการขั้นสูงเพื่อสนองตอบความต้องการด้าน ความรู้และความเพลิดเพลินใจ ผลการศึกษาแนวทางการพัฒนารูปแบบโฮมสเตย์ที่ยั่งยืนในอีสานใต้ สามารถกำหนดรูปแบบการพัฒนาของโฮมสเตย์ที่ยั่งยืนในอีสานใต้ 7 ประการ ซึ่งเหมาะสมกับพื้นที่ และสอดคล้องกับแนวคิดการท่องเที่ยวอย่างยั่งยืนและมาตรฐานโฮมสเตย์ไทย และสุดท้ายผล การศึกษาสามารถกำหนดยุทธศาสตร์พึ่งพาเพื่อเสริมสร้างความเข้มแข็งการพัฒนาและจัดการ ท่องเที่ยวเชิงพื้นที่กลุ่มอีสานใต้เพื่อความยั่งยืนโดยเชื่อมโยงกับกลุ่มประเทศเพื่อนบ้าน 2 ประการ คือ การเชื่อมโยงเส้นทางการท่องเที่ยวด้านวิถีชีวิต วัฒนธรรม และธรรมชาติ ที่เชื่อมโยงสามประเทศที่มี ดินแดนติดต่อกับอีสานใต้ ได้แก่ เส้นทางจากจำปาศักดิ์ในตอนใต้ของสาธารณรัฐประชาธิปไตย ประชาชนลาวผ่านอีสานใต้ไทยประเทศไทย แล้วต่อไปยังประเทศกัมพูชา และประการที่สองคือการ ร่วมมือกันของทั้งสามประเทศในการพัฒนาแหล่งท่องเที่ยวโฮมสเตย์ให้เกิดขึ้นอย่างเหมาะสมและได้ มาตรฐานบนเส้นทางท่องเที่ยวเชื่อมโยง ข้อเสนอแนะสำหรับงานวิจัยนี้คือ ผลการวิจัยจะสมบูรณ์ ยิ่งขึ้นหากข้อมูลจากโฮมสเตย์กลุ่มตัวอย่าง 4 ใน 9 แห่ง ครบถ้วนกว่านี้ และกลุ่มตัวอย่างที่ใช้ใน การศึกษาความพึงพอใจของนักท่องเที่ยวในการท่องเที่ยวโฮมสเตย์จะได้จากนักท่องเที่ยวในกลุ่มโฮมส เตย์ตัวอย่างทั้งหมด 9 แห่งโดยวิธีการตอบแบบสอบถาม ข้อเสนอแนะในการทำวิจัยครั้งต่อไปมี ประเด็นที่สำคัญ ได้แก่ กลยุทธ์ด้านการตลาดสำหรับแหล่งท่องเที่ยวแบบโฮมสเตย์ การบริหารจัดการ แหล่งเรียนรู้ในชุมชนของแหล่งท่องเที่ยวโฮมสเตย์ และการสร้างเครือข่ายโฮมสเตย์ทั่วประเทศไทย ข้อเสนอแนะสุดท้ายที่สำคัญอย่างมากสำหรับหน่วยงานที่มีหน้าที่พัฒนาแหล่งท่องเที่ยวโฮมสเตย์คือ การทบทวนดัชนีชี้วัดมาตรฐานโฮมสเตย์ไทยให้สอดคล้องกับแนวคิดการท่องเที่ยวอย่างยั่งยืน The research has 4 main objectives: 1) to determine indicators for homestay sustainability, 2) to study the satisfaction and needs of homestay-experienced tourists, 3) to construct a model of sustainable homestay in the lower northeastern part of Thailand and 4) to study cooperative strategies in developing tourism linkages among neighboring countries. The investigated area covers six adjacent provinces, i.e., Ubonratchathani, Sisaket, Surin, Buriram, Nakhon Ratchasima and Chaiyaphum. Fieldwork data were collected by structured interview in 9 homestay samples of 27 homestay population. The 5 focus groups of 95 subjects, consisting of 74 tourists, 5 tour leaders and 16 homestay hosts, are also investigated in the field. The research findings are as follows: the sustainable homestay requires 10 characteristics with 52 indicators, the overall satisfaction of tourists is at moderate level. All groups agree to put on their most satisfaction on the hospitality of the hosts. There are 5 components to satisfy tourist’s needs and that of a model of sustainable homestay which consists of 7 characteristics. The nature and culture travel route starting from Laos through the lower northeastern part of Thailand and ending up in Cambodia is feasible to be cooperatively developed. In addition, the establishment of standard homestays with a great variety of local resources along the travel route will attract both domestic and international tourists. Suggestions are given here for further research in marketing and public relations to pursue sustainability of homestay in Thailand, and the indicators for Home stay Standard Thailand are strongly recommended to be revised due to lack of some practices of sustainable tourism.