งานวิจัยฉบับนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาลักษณะสภาพที่เป็นอยู่ของพื้นที่หมู่บ้าน ตำบล ในเขตพื้นที่การปกครองของอำเภอวารินชำราบ จังหวัดอุบลราชธานี ให้ทราบถึงกิจกรรมที่มีอยู่ว่ามีลักษณะเป็นอย่างไร มีความสอดคล้อง และเชื่อมโยงกับปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงในระดับใด เพื่อจะได้นำลักษณะที่พบเหล่านั้น มาพัฒนาเป็นตัวบ่งชี้ศักยภาพ และความสามารถของแต่ละระดับพื้นที่ ซึ่งจะนำไปสู่การชี้วัดระดับของการพัฒนา และมีการขับเคลื่อนเพื่อยกระดับการพัฒนาของพื้นที่ ให้มีลักษณะที่สอดคล้องกับปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงในระดับที่สูงขึ้น ผลการศึกษาพบว่า หมู่บ้านยังคงหลงเหลือลักษณะของความพยายามที่จะพึ่งตนเองให้ได้ ซึ่งเข้าข่ายปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง โดยการพิจารณาระดับศักยภาพของหมู่บ้าน ซึ่งได้เน้นประเด็น การมีความสามารถพร้อมที่จะรับการเปลี่ยนแปลงจากภายนอก คือ 1.การมีกิจกรรมที่เข้าข่ายปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง ซึ่งประกอบด้วย 1.1 มีกิจกรรมอาชีพทั้งในและนอกภาคการเกษตร 1.2 มีกิจกรรมการออมในครัวเรือน 1.3 มีกิจกรรมที่แสดงถึงการใช้ทรัพยากรในหมู่บ้าน 1.4 มีกลุ่มการผลิตลักษณะต่างๆ 1.5 มีกลุ่มออมทรัพย์ 1.6 มีกลุ่มสวัสดิการสังคม 1.7 มีกิจกรรมเผยแพร่ข้อมูลข่าวสาร หรือมีศูนย์ถ่ายทอดความรู้ 1.8 มีกิจกรรมการจัดการทรัพยากรธรรมชาติ 2.กิจกรรมที่เป็นความเสี่ยงต่อระบบเศรษฐกิจของหมู่บ้าน 2.1 มีกิจกรรมการผลิตที่ต้องพึ่งพาปัจจัยภายนอก 2.2 การมีครัวเรือนที่มีรายจ่ายสูงกว่ารายรับ 3. กิจกรรมที่เตรียมพร้อมต่อการเปลี่ยนแปลงสู่วิถีเศรษฐกิจพอเพียง เป็นการพิจารณาทุนมนุษย์ที่มีความรู้ หรือผู้ดำเนินอาชีพตามแนวทางเศรษฐกิจพอเพียงที่ได้รับการส่งเสริมจากหน่วยงานต่างๆ ซึ่งทำให้หมู่บ้านมีระดับความพร้อมในการพึ่งพาตนเองแตกต่างกัน ครั้นเมื่อได้ตัวชี้วัดระดับศักยภาพของหมู่บ้านจึงได้นำไปทดลองกับหมู่บ้านทั้งหมดในกรณีศึกษาของสามตำบล ประกอบด้วยตำบลท่าลาด ตำบลหนองกินเพล และตำบลคำน้ำแซบ เพื่อวัดระดับศักยภาพและความสามารถของการที่จะพัฒนาตามแนวปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง ผลปรากฏว่า มีเพียง 3 หมู่บ้านเท่านั้นของตำบลท่าลาดที่อยู่ในระดับ C จากทั้งหมดหมู่บ้านทั้งหมด 12 หมู่บ้าน ตำบลหนองกินเพล มีเพียง2 หมู่บ้าน ที่อยู่ในระดับ C จากทั้งหมด 9 หมู่บ้าน และตำบลคำน้ำแซบ มีเพียง 2 หมู่บ้าน เช่นกันที่อยู่ในระดับ C และมี 1 หมู่บ้านที่มีค่าคะแนนศักยภาพระดับ F จากทั้งหมด 10 หมู่บ้าน สำหรับการวัดระดับศัยภาพของตำบล เป็นการพิจารณาความสามารถของตำบล โดยเน้นประเด็นของการมีความหลากหลายของกิจกรรม ที่จะทำให้คนในตำบลสามารถพึ่งตนเองได้และมีความพอเพียงที่สูงกว่าระดับขั้นพื้นฐาน โดยพิจารณาจากการมีกิจกรรมหัตถกรรมและศิลปกรรม การมีอุตสาหกรรมในชุมชนกิจกรรมธุรกิจชุมชน และศูนย์การแพทย์แผนไทย ประกอบทั้งได้มีการพิจารณาในประเด็นของการมีกิจกรรมเครือข่ายระหว่างหมู่บ้าน และกับตำบลอื่น โดยเน้นในประเด็นของการมีปฏิสัมพันธ์ระหว่างกลุ่มต่างๆ ของทั้งสามตำบลพบว่า ระดับความสามารถของทั้งสามตำบลอยู่ในระดับ C ในการพิจารณาศักยภาพระดับอำเภอ เป็นการพิจารณาในประเด็นของทุนที่มีในพื้นที่ระดับอำเภอโดยเน้นทุน 3 ด้าน คือ 1. ทุนมนุษย์ เน้นการพิจารณาใน 2 ลักษณะคือ 1.1 ลักษณะกิจกรรมหรือพฤติกรรรมที่แสดงถึงการเป็นทุนที่มีความรู้ 1.2 ลักษณะกิจกรรมหรือพฤติกรรรมที่แสดงถึงการมีทุนมนุษย์ที่มีสุขภาพอนามัยที่ดี พร้อมจะเป็นพลังทำให้พื้นที่มีภูมิคุ้มกันที่ดีได้ 2.ทุนกายภาพและสิ่งแวดล้อม แบ่งการพิจารณาเป็น 2 ประเด็น คือ 2.1 กิจกรรมดำเนินการเพื่อรักษาสภาพของทรัพยากรธรรมชาติ และ 2.3 กิจกรรมที่บ่งบอกความเสื่อมหรือความไม่เหมาะสมของสภาพทรัพยากร 3.ทุนทางสังคม เน้นกิจกรรมการเอื้อเฟื้อและการมีศาสนาเป็นสิ่งยึดเหนี่ยวจิตใจ จากการศึกษาพบว่าอำเภอวารินชำราบมี ค่าระดับศักยภาพในระดับ A เนื่องจากค่าคะแนนที่ได้ของแต่ละกิจกรรมมีค่าคะแนนที่ได้ค่อนข้างสูงเมื่อเปรียบเทียบกับค่าเฉลี่ยของจังหวัด ประเด็นสำคัญที่ควรตั้งไว้เป็นข้อสังเกตประการหนึ่ง คือ การใช้ตัวบ่งชี้ลักษณะกิจกรรม และการแบ่งแยกระดับความสามารถที่ใช้กับพื้นที่ที่มีขนาดเล็ก ไม่เหมาะสมที่จะใช้กับพื้นที่ขนาดใหญ่ เนื่องด้วยจำนวนประชากรที่มากขึ้น และภูมิประเทศที่หลากหลายลักษณะ ขอบข่ายความสัมพันธ์ระหว่างกลุ่มคนในสังคม และเหตุผลของกิจกรรมในการดำเนินการอยู่ในระดับหมู่บ้านและตำบล มีการแปรเปลี่ยนไป เมื่อพื้นที่การปกครองมีการขยายขนาดมากขึ้น ด้วยเหตุผลดังกล่าว การศึกษาพื้นที่ที่มีความแตกต่างกัน จึงไม่ใช่ผลรวมของการทำกิจกรรมของพื้นที่ย่อย แต่ผลที่เป็นอยู่ในพื้นที่ใหญ่ย่อมเป็นผลมาจากผลการกระทำของจุดย่อยได้ ข้อเสนอแนะสำหรับการวิจัยที่ควรจะทำต่อไปคือ ทำอย่างไรจึงจะพัฒนาตัวชี้วัดที่จะใช้กับระดับพื้นที่ขนาดใหญ่ให้สามารถวัดได้อย่างเที่ยงตรงมากยิ่งขึ้น และมีตัวชี้วัดที่นำเอาความเปลี่ยนแปลงในมิติของเวลาที่เปลี่ยนไปเข้ามาพิจารณาร่วมด้วย มิใช่การชี้วัดเฉพาะในช่วงเวลาหนึ่งเท่านั้น นอกจากนี้ การศึกษาเกี่ยวกับการพัฒนาตัวชี้วัดสำหรับที่จะใช้ชี้วัดเฉพาะกิจกรรมในแต่ละพื้นที่ยังคงมีความสำคัญ เพราะ แม้จะมีกิจกรรมต่างๆที่ดำเนินในพื้นที่ ที่พิจารณาได้ว่าเข้าข่ายปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง แต่เมื่อศึกษาลักษณะกิจกรรมในเชิงลึกแล้ว กิจกรรมเหล่านั้นยังคงเป็นกิจกรรมที่ยังขาดคุณลักษณะสำคัญตามแนวทางปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง โดยเฉพาะอย่างยิ่ง คุณลักษณะของการมีภูมิคุ้มกัน และขณะเดียวกันงานวิจัยในอนาคตควรศึกษาวิธีการที่จะทำให้คนในพื้นที่ หรือเจ้าหน้าที่ผู้มีอำนาจหน้าที่นำตัวชี้วัดไปใช้เพื่อทำการยกระดับการพัฒนาพื้นที่ให้มีการพัฒนาตามปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงในระดับที่สูงขึ้น และครบถ้วนทุกคุณลักษณะเพื่อบรรลุเป้าหมาย คือ ความสมดุล มั่นคง และยั่งยืนอันนำไปสู่ความสุขของสมาชิกในหน่วยพื้นที่ที่เกี่ยวข้องในแต่ละระดับ