การวิจัยนี้ ต้องการศึกษารวบรวมข้อมูลคุณลักษณะและองค์ประกอบของกิจกรรมซีเอส อาร์ในสถานประกอบการจากวิสาหกิจที่พร้อมให้คณะผู้วิจัยเข้าดำเนินการศึกษาและเก็บรวบรวม ข้อมูลในสถานประกอบการจำนวน 7 แห่ง นำมาจำแนกเป็นกิจกรรมซีเอสอาร์ที่เกิดขึ้นใน กระบวนการธุรกิจ (CSR in process) และเป็นกิจกรรมซีเอสอาร์ที่แยกต่างหากจากกระบวนการ ธุรกิจ หรือเกิดขึ้นภายหลัง (CSR after process) รวมทั้งค้นหาความสัมพันธ์ว่า มีความเชื่อมโยง เข้ากับภูมิปัญญาในท้องถิ่นหรือเป็นภูมิปัญญาจากภายนอก และการดำเนินกิจกรรมนั้น มีความ สอดคล้องเหมาะสมหรือมีปัญหาอุปสรรคภายใต้บริบทของสังคมไทย โดยข้อมูลกิจกรรมที่รวบรวม ได้มีจำนวน 23 กิจกรรม แบ่งออกเป็นกิจกรรมที่เข้าข่ายการดำเนินกิจกรรมโดยใช้ทรัพยากรใน องค์กรเป็นหลัก (Corporate-driven CSR) จำนวน 20 กิจกรรม (ร้อยละ 87) ในจำนวนนี้ เป็น กิจกรรมซีเอสอาร์ที่เกิดขึ้นในกระบวนการธุรกิจจำนวน 10 กิจกรรม และเป็นกิจกรรมซีเอสอาร์ที่ แยกต่างหากจากกระบวนการธุรกิจหรือเกิดขึ้นภายหลังจำนวน 10 กิจกรรมเท่ากัน ส่วนที่เหลือ เป็นกิจกรรมที่เข้าข่ายการดำเนินกิจกรรมโดยใช้ทรัพยากรนอกองค์กรเป็นหลัก (Social-driven CSR) จำนวน 3 กิจกรรม (ร้อยละ 13) การศึกษาเครื่องมือสำหรับการพัฒนา CSR ในกระบวนการธุรกิจ ภายใต้หลักการ Balanced Scorecard โดยใช้ข้อมูลทางคุณลักษณะและองค์ประกอบของกิจกรรมซีเอสอาร์ใน สถานประกอบการ 7 แห่ง ได้นำไปสู่การคิดค้นมุมมองใหม่เพิ่มเติม 4 ด้าน ได้แก่ มุมมอง นอกเหนือด้านการเงิน (Non-Finance) มุมมองด้านสังคม (Social) มุมมองด้านกระบวนการ ภายนอก (External Processes) และมุมมองด้านศีลธรรม (Morality) นอกเหนือจากมุมมองดั้งเดิม 4 ด้าน ที่ประกอบด้วย มุมมองด้านการเงิน (Finance) มุมมองด้านลูกค้า (Customers) มุมมอง ด้านกระบวนการภายใน (Internal Processes) และมุมมองด้านการเรียนรู้ (Learning) ตลอดจนได้ ผลลัพธ์ที่เป็นข้อมูลกิจกรรมทาง CSR ที่แยกประเภทเป็นกิจกรรมที่เกิดขึ้นในกระบวนการธุรกิจ (in process) กับกิจกรรมที่แยกต่างหากจากกระบวนการธุรกิจ หรือเกิดขึ้นภายหลัง (after process) รวมทั้งได้เครื่องมือสำหรับการพัฒนา CSR ในกระบวนการบริหารจัดการองค์กรธุรกิจ ที่ มีคุณสมบัติทั้งในการวัดผลงาน และในการจัดการผลงาน งานวิจัยนี้ได้ผลการศึกษาที่นำไปสู่ข้อสรุป 3 ประการ คือ ประการแรก การออกแบบและ พัฒนากิจกรรม CSR ที่ให้คุณค่าแท้ ควรจะต้องเริ่มต้นจากภายใน (Inside -> Out) โดยมี จุดเริ่มต้นมาจากมุมมองด้านศีลธรรม ประการที่สอง กิจกรรม CSR ที่มีประสิทธิภาพ จะต้อง สามารถเชื่อมร้อยเข้าในกระบวนการธุรกิจ (CSR in process) ภายใต้มุมมองด้านกระบวนการ ภายใน และประการที่สาม กิจกรรม CSR ที่มีประสิทธิผล จะต้องเชื่อมโยงไปสู่กลุ่มเป้าหมายใน มุมมองด้านสังคม เสมือนลูกค้าหนึ่งขององค์กร (Social as Customer) โดยเรียกรวมว่า เป็นการ ดำเนินกิจกรรม CSR ด้วยตัวแบบ Z (หรือ Z-Model) ซึ่งเป็นประโยชน์แก่วิสาหกิจที่ต้องการ รูปธรรมของเครื่องมือในการออกแบบและพัฒนา CSR ในองค์กร This study attempted to collect data of attributes and components of CSR initiatives in 7 enterprises which allow research team to study and collect such data in organization, then categorize into either as CSR in (business) process or as CSR after process which separates from business process. The study also includes findings relate / non-relate to local wisdom and appropriate / non-appropriate to Thai social context. Data from the study consist of 23 initiatives which 20 (87%) fall into corporate-driven CSR type (a half or 10 initiatives are CSR in process and the other half are CSR after process) and 3 (13%) fall into social-driven CSR type. The study of tool for CSR development in business process using Balanced Scorecard concept based on data of attributes and components of CSR initiatives in 7 enterprises leads the research team to invent 4 new perspectives i.e. Non-Finance, Social, External Processes, and Morality in addition to 4 existing perspectives i.e. Finance, Customers, Internal Processes, and Learning. The study resulted in obtaining information of CSR initiatives categorized into CSR in process and CSR after process which separates from business process, and a tool for CSR development in business process which is capable to measure and manage performance. The result of the study brought on 3 conclusions; firstly, the design and development of CSR initiatives which yield the genuine value should begin from within (Inside -> Out) starting from Morality Perspective. Secondly, the efficient CSR initiatives must be able to align within business process (CSR in process) under Internal Processes Perspective. Thirdly, the effective CSR initiatives must be able to link to the target under Social Perspective as if they were customers (Social as Customer). The CSR development according to these 3 characteristics is called as strategic CSR development by Z-Model. Enterprises can benefit by using the model as a tangible tool in design and development of CSR in organization.