การวิเคราะห์เพื่อหามลพิษทางอากาศในอนุภาคฝุ่นในจังหวัดเชียงใหม่และจังหวัดลำพูน มี วัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์หาปริมาณสารพอลีไซคลิกอะโรมาติกไฮโดรคาร์บอน (PAHs) โลหะหนัก และธาตุบางชนิด ไอออนของธาตุบางชนิด และสารคาร์บอน ที่ปนเปื้อนในอนุภาคฝุ่น (PM10) ในอากาศ และศึกษาความสัมพันธ์ของปริมาณสารทั้งสี่กลุ่มดังกล่าวกับอนุภาคฝุ่น PM10 และปัจจัยอื่นที่มีผลต่อ มลภาวะทางอากาศ โดยเก็บตัวอย่างฝุ่นบน quartz filter ด้วยเครื่องเก็บอากาศแบบ high volume air sampler จากสี่สถานี คือ สารภี (SP) โรงพยาบาลเทศบาลนครเชียงใหม่ (HP) โรงเรียนยุพราชวิทยาลัย (YP) และลำพูน (LP) ระหว่างเดือนมิถุนายน 2548 ถึงเดือนมิถุนายน 2549 ได้ตัวอย่างที่เป็นไปตาม เกณฑ์จำนวน 496 ตัวอย่าง มาทำการวิเคราะห์ด้วยเทคนิคต่าง ๆ คือ วิเคราะห์สาร PAHs โดยก๊าซ โครมาโทกราฟี-แมสสเปกโทรเมตรี (GC-MS) วิเคราะห์ไอออนโดยไอออนโครมาโทกราฟี วิเคราะห์ โลหะหนักและธาตุต่าง ๆ โดย ICP-OES และวิเคราะห์คาร์บอนโดย CHN/S/O analyzer จากการศึกษา ปัจจัยหลักที่มีผลต่อมลภาวะทางอากาศในจังหวัดเชียงใหม่ และจังหวัดลำพูน ได้แก่ ฤดูกาล และจุดเก็บ ตัวอย่าง พบว่าปัจจัยที่มีผลต่อมลภาวะทางอากาศอย่างเด่นชัด คือฤดูกาล โดยองค์ประกอบทางเคมีของ ฝุ่น PM10 ได้แก่ สาร PAHs ไอออน โลหะและธาตุต่าง ๆ และคาร์บอน มีการผันแปรตามฤดูกาล โดย ปริมาณสารเฉลี่ยที่พบจากมากไปน้อยคือ ฤดูแล้ง (ธันวาคม - มีนาคม) ช่วงเปลี่ยนฤดู (เมษายน - พฤษภาคม และ ตุลาคม - พฤศจิกายน) และฤดูฝน (มิถุนายน - กันยายน) ซึ่งสอดคล้องปริมาณของฝุ่น PM10 ที่ปนเปื้อนในบรรยากาศ แต่มีสารบางกลุ่มที่มีการกระจายตัวของปริมาณเฉลี่ยในแต่ละฤดูไม่ตรง กับลำดับที่กล่าว เช่น PAHs (total) และธาตุบางชนิด ซึ่งมีปริมาณเฉลี่ยจากมากไปน้อย คือ ฤดูแล้ง ฤดู ฝน และช่วงเปลี่ยนฤดู ตามลำดับ อย่างไรก็ตามสรุปได้ว่า ฤดูแล้งเป็นช่วงที่มีปริมาณฝุ่นและการ ปนเปื้อนของสารมลพิษมากกว่าฤดูอื่น ๆ อย่างมีนัยสำคัญ (p<0.001) ส่วนปัจจัยเรื่องจุดเก็บตัวอย่างนั้น พบว่ามีเพียงสาร PAHs ที่มีปริมาณเฉลี่ยมากที่สุดที่สถานีสารภีโดยพบความแตกต่างอย่างมีนัยสำคัญ (p<0.001) จากอีกสามสถานี ส่วนปริมาณเฉลี่ยของไอออน โลหะและธาตุต่าง ๆ และคาร์บอน นั้นไม่ ปรากฏความแตกต่างของแต่ละสถานีเก็บตัวอย่าง The analysis for air pollutants in particulate matters in Chiang Mai and Lamphun Provinces was carried out in order to determine polycyclic aromatic hydrocarbons (PAHs), heavy metals and some elements, some ions and carbon, contaminated in PM10 particulate matters in the air and to correlate quantities of these four groups of substances with PM10 and other factors contributing to air pollution. Samples were collected on quartz filters using high volume air samplers at four stations, namely Sarapee (SP), Chiang Mai Municipal Hospital (HP), Yuparajwitayalai School (YP) and Lamphun (LP) from June 2005 to June 2006. The 496 samples collected were analyzed using various techniques: PAHs analysis by gas chromatography-mass spectrometry (GC-MS), ion analysis by ion chromatography, heavy metals and elements by ICP-OES and carbon analysis using CHN/S/O analyzer. The study revealed that major factors affecting the air pollution in Chiang Mai and Lamphun Provinces were the season and sampling station. The factor obviously affecting the air pollution has been found to be the season. The chemical compositions of PM10, including PAHs, ions, metals and elements and carbon, were changed from higher amounts to lower amounts in the following order: dry season, (December-March), transition periods (April-May and October-November) and wet season (June-September) which corresponded to the amounts of PM10 contaminated in the atmosphere. Some groups of substances such as PAHs (total) and elements yielded average amounts in the descending order: dry season, rainy season and transition periods. However, it can be concluded that dry season is the season with significantly higher levels of particulate matters and pollutants than other seasons (p<0.001). As for factors concerning sampling stations, only PAHs were found to have the highest amounts in samples collected from Sarapee Station with significant difference (p<0.001) from other three stations, while average amounts of ions, metals and elements and carbon among the sampling stations were not significantly different.