เชื่อราไมคอไรข่า (Arbuscular mycorrhiza fungi, AMF) เป็นกลุ่มจุลินทรีย์ที่มีบทบาทในการ ส่งเสริมธาตุอาหารพืช และควบคุมโรคในระบบรากพืช ซึ่งเป็นโรคที่พบมากในสวนส้ม งานทดลองนี้ มี จุดมุ่งหมายเพื่อลดการใช้ปุ๋ยเคมี และยากำจัดโรคในระบบรากของส้ม ได้ทำการคัดเลือกสายพันธุ์ AM ที่มี ความสามารถในการดูดซับธาตุอาหารพืชเพื่อส่งเสริมการเจริญเติบโตของส้ม และลดการเกิดโรครากเน่าใน ส้มอันเนื่องมาจากเชื้อรา Phytophthora และเพื่อให้ได้กรรมวิธีการผลิตหัวเชื้อ AM เพื่อนำไปประยุกต์ใช้ใน สวนส้มได้ ทำการทดลองทั้งในส้มพันธุ์ เขียวหวาน และสายน้ำผึ้ง และในส้มต้นตอ (rootstock), Cleopatra mandarin และ C-35 citrange การทดลองเริ่มด้วยการคัดแยก และจำแนกเชื้อ AM จากสวนส้มในพื้นที่ ต่าง ๆ และทำการเพิ่มจำนวนสเปอร์เพื่อนำไปทดสอบความสามารถในการเข้าอยู่อาศัยในรากสัมพันธุ์ และส้ม ต้นตอ จากนั้นทำการคัดเลือกเชื้อ AM ที่ทีประสิทธิภาพ และเหมาะสมต่อส้มพันธุ์ และส้มต้นตอ เมื่อได้สาย พันธุ์ AM ที่มีประสิทธิภาพต่อการเจริญเติบโตของส้มพันธุ์ต่าง ๆ หลังจากนั้น ได้ทำการทดสอบประสิทธิภาพ ของเชื้อ AM ในการยับยั้งโรครากเน่าที่เกิดจากเชื้อ Phytophthora และทดสอบประสิทธิภาพการดูดใช้ธาตุ อาหารพืชร่วมด้วย นอกจากนี้ ได้ทำการจำแนกสายพันธุ์ AM ที่คัดเลือกได้ โดยวิธีทางชีวโมเลกุล ผลการ ทดลองที่ได้ พบว่า การคัดแยก เก็บ และจำแนกสเปอร์ AM ในสวนส้ม เชื้อ AM ที่พบอยู่ใน 4 จีนัส ได้แก่ Glomus sp., Acaulospora sp., Gigaspora sp. $% Sclerocystis sp. และสเปอร์ของสายพันธุ์ Glomus etunicatum และ Acaulospora tuberculata สามารถเพิ่มจำนวนในพืชอาศัยข้าวโพด และข้าวฟ่างได้ มากกว่าเชื้อ AM สายพันธุ์อื่น อีกทั้งยังพบว่าเชื้อ AM ทั้ง 2 สายพันธุ์ มีความสามารถเข้าอาศัยในรากส้มทั้ง ส้มพันธุ์ และส้มต้นตอได้ และจากการทดสอบเชื้อ AM ที่เหมาะสมต่อส้มพันธุ์ และส้มต้นตอนั้น พบว่า เชื้อ AM สายพันธุ์ Gl. etunicatum และหัวเชื้อทางการค้า Mycostar (Glomus sp.) มีค่า MEI (Mycorrhiza Efficiency Index) หรือมีประสิทธิภาพต่อการเจริญเติบโตของส้มพันธุ์เขียวหวาน และสายน้ำผึ้งมากกว่าเชื้อ AM สานพันธุ์อื่น ในขณะที่เชื้อ AM สายพันธุ์ Gl. etunicatum, A. tuberculata, หัวเชื้อทางการค้า Mycostar (Glomus sp.) และหัวเชื้อกรมวิชาการเกษตร (Glomus sp.) พบว่า มีประสิทธิภาพต่อการ เจริญเติบโตของส้มต้นตอ C-35 ในส่วนของเชื้อ AM สายพันธุ์ A. tuberculata, หัวเชื้อทางการค้า Mycostar (Glomus sp.) และหัวเชื้อกรมวิชาการเกษตร (Glomus sp.) พบว่า มีประสิทธิภาพต่อการเจริญเติบโตของ ส้มต้นตอ Cleopattra และในการทดสอบความสามารถในการยับยั้งเชื้อ Phytophthora นั้น พบว่า การใส่ AM ร่วมกับการปลูกเชื้อ Phytophthora parasitica ในกิ่งตอนของส้มโชกุนที่ต่อกิ่งบนต้นตอ C-35 ช่วย ยับยั้ง และชะลอความรุนแรงของโรคได้อย่างชัดเจน เมื่อเปรียบเทียบกับกิ่งตอนที่ไม่ได้รับเชื้อ AM และการ จากการทดสอบประสิทธิภาพการดูดใช้ธาตุอาหารพืช พบว่า ตำรับการทดลองที่มีการใช้เชื้อ AM (Gl. etunicatum หรือ A. tuberculata) ร่วมกับการใช้ปุ๋ย (NPK+micronutrient) และตำรับการทดลองที่มีการให้ ปุ๋ย (NPK+micronutrient) เพียงอย่างเดียว ให้ผลการสะสมของธาตุ N, P, K, Fe, Cu และ Zn มากกว่า ตำรับการทดลองอื่นๆ จากการจำแนกเชื้อ AM ที่มีประสิทธิภาพต่อการดูดใช้ธาตุอาหาร และยับยั้งโรคราก เน่าได้นั้น หลังจากการเปรียบเทียบกับฐานข้อมูลลำดับดีเอนเอของยีน Large Subunit Ribosomal (LSU rDNA) พบว่า เชื้อ AM สายพันธุ์ที่ 1 มีความเหมือนกับ Gl. etunicatum ซึ่งเป็นการช่วยยืนยันผลการจำแนก ทางสัณฐานวิทยาเบื้องต้นได้ ในส่วนเชื้อ AM สายพันธุที่ 2 พบว่า มีความเหมือนกับ AM ในตระกูล Glomeromycete นอกจากนี้จากการศึกษาศักยภาพการผลิตหัวเชื้อ AM โดยใช้วัสดุปลูกผสมชนิดต่าง ๆ โดย ทำการปลูกในพืชอาศัยข้าวโพด และข้าวฟ่าง ผลที่ได้พบว่า ข้าวโพดที่ปลูกในวัสดุผสมเวอร์มิคูไลท์ และพีท ให้จำนวนสเปอร์ A. tuberculata มากที่สุด ในขณะที่ ข้าวฟ่างที่ปลูกในวัสดุปลูกผสมเวอร์มิคูไลท์ และพีท ให้ จำนวนสเปอร์ Gl. etunicatum มากที่สุด In order to reduce amount of fertilizer used and severity of Phytophthora root rot in citrus orchards, mycorrhizal inoculation has been focused. The aims of study were to select the effective indigenous arbuscular mycorrhizal (AM) species on citrus growth and Phytophthora root rot suppression. The experiment was also carried out at determining the efficiency of the isolated AM fungi, as inoculants for citrus orchard. Citrus scions and rootstocks, Tangerine (Citrus reticulate Blanco), Shogun (Citrus reticulata Blanco cv. Shogun), and Cleopatra mandarin (Citrus reshni Hort. ex Tan.), C-35 citrange (Citrus sinensis (L.) Osb.?Poncirus trifoliata (L.) Raf.), were used throughout in the experiment. High effective indigenous AM strains were isolated, morphologically identified, and selected from various citrus orchards all over the country. To test whether isolated AM fungi are able to colonise into citrus root, citrus scions, Shogun and Tangerine, and C-35 citrange rootstock were inoculated with selected AM strains. Then, citrus scions and rootstocks were tested with the selected two AM species (that could colonise into citrus roots). They were genetically identified as Glomus etunicatum and Acaulospora tuberculata. In the mean time, the influence of Gl. etunicatum and A. tuberculata strains on suppression of Phytophthora parasitica isolated from citrus orchard was observed. The nutrients uptake experiment was also conducted. The results revealed that both AM species shown root colonization in scions and rootstock roots. Shogun and Tangerine inoculating Gl. etunicatum and commercial AM inoculant (Mycostar) spores provided the highest percentage of MEI (Mycorrhiza Efficiency Index), while AM strains, Gl. etunicatum, A. tuberculata, commercial AM inoculant (Mycostar), commercial AM inoculant (Agricultural Department, Thailand), showed the effectiveness on C-35 citrange growth. In Cleopatra mandarin, AM strain A. tuberculata, commercial AM inoculant (Mycostar), commercial AM inoculant (Agricultural Department, Thailand) performed high percentage of MEI, effective strains on citrus growth. These indicated that both AM strains, Gl. etunicatum and A. tuberculata, have an influence on citrus growth, suggesting that they are the highly effective strains. C-35 citrange rootstocks were found not to be heavily infected by Phytophthora. Rootstocks infected by both P. parasitica and selected AM fungi demonstrated root injury at low level. There were the greatest P content and percentage of AM colonization in rootstocks inoculating Gl. etunicatum, whereas treatment infecting P. parasitica provided the lowest P concentration. C-35 citrange rootstocks colonized by both Gl. etumnicatum and P. parasitica showed significant lower P content and AM colonization than that colonized by only Gl. etunicatum. C-35 citrange scions inoculating with P. parasitica showed severe symptom of root rot when compared to the control treatment while the scions inoculating with both AM fungi (A. tuberculata or Gl. etunicatum) and P. parasitica rendered lower root rot symptoms than that of Phytophthora treatment. They also indicated the low level of root rot symptom at first, and then healthy young shoot was restored. For nutrient uptake experiment indicated that treatments; citrus inoculating AM spores (A. tuberculata or Gl. etunicatum) and adding fertilizer (NPK+micronutrients), citrus that added only fertilizer (NPK+micronutrients), exhibited higher nutrients accumulation (N, P, K, Fe, Cu, and Zn) than other treatments. In addition, we found that the appropriate host plants for spore propagation are as maize (Zea mays) and Sorghum (Sorghum vulgare), grown in mixed substrate (vermiculite:peat) provided the highest A. tuberculata and Gl. etunicatum spore numbers, respectively.