ปัญหาการคุ้มครองทรัพย์สินทางปัญญาที่เกี่ยวข้องกับการพาณิชย์อิเล็กทรอนิกส์ได้แก่ การละเมิดลิขสิทธิ์ที่จะกว้างขวางมากขึ้น จากการดาวน์โหลดซอฟต์แวร์หรือเพลงจากอินเทอร์เน็ตโดยไม่ได้รับอนุญาตจากเจ้าของลิขสิทธิ์ ปัญหาความขัดแย้งระหว่างชื่อโดเมน (domain name) กับเครื่องหมายการค้าและเครื่องหมายบริการ และปัญหาการขยายขอบเขตของสิ่งที่สามารถจดสิทธิบัตรได้ (patentable subject matter) การละเมิดลิขสิทธิ์ซึ่งจะเพิ่มมากขึ้นพร้อมกับความแพร่หลายของการพาณิชย์อิเล็กทรอนิกส์ จะทำให้ต่างประเทศเรียกร้องให้ ประเทศไทยเข้าเป็นภาคีสมาชิกของอนุสัญญาลิขสิทธิ์ขององค์การทรัพย์สินทางปัญญาโลก ต่อประเด็นนี้ผู้วิจัยเห็นว่ากฎหมายไทยใน ปัจจุบันได้ให้การคุ้มครองลิขสิทธิ์อย่างเพียงพอแล้ว จึงไม่มีความจำเป็นเร่งด่วนที่ประเทศไทยจะต้องเข้าร่วมเป็นภาคีสมาชิกของอนุสัญญา ดังกล่าว นอกจากนี้การเข้าเป็นภาคีสมาชิกของอนุสัญญาดังกล่าวจะทำให้ประเทศไทยต้องยอมรับเงื่อนไขอื่น ๆ ซึ่งอาจไม่เป็นประโยชน์ต่อ ประเทศด้วย นอกจากนี้เมื่อการพาณิชย์อิเล็กทรอนิกส์มีความแพร่หลายมากขึ้น ความขัดแย้งระหว่างชื่อโดเมนกับเครื่องหมายการค้าและเครื่อง หมายบริการก็จะเพิ่มมากขึ้นไปด้วย โดยเฉพาะอย่างยิ่งจากปัญหา “การจดทะเบียนชื่อโดเมนเพื่อแสวงหาประโยชน์โดยมิชอบ” (cyber squatting) ความขัดแย้งดังกล่าวทำให้เกิดข้อเสนอในการให้การคุ้มครองเป็นพิเศษต่อเครื่องหมายการค้าและเครื่องหมาบริการที่มีชื่อเสียง หากข้อเสนอดังกล่าวถูกนำไปปฏิบัติ ธุรกิจและประชาชนในประเทศกำลังพัฒนาซึ่งส่วนใหญ่ไม่ได้เป็นเจ้าของเครื่องหมายที่มีชื่อเสียงจะตก อยู่ในฐานะเสียเปรียบ หน่วยงานที่เกี่ยวข้องในประเทศไทยควรติดตามการพิจารณาแก้ไขปัญหาดังกล่าวของบรรษัทกำหนดชื่อและเลขหมาย อินเทอร์เน็ต (ICANN) อย่างใกล้ชิด ต่อการเรียกร้องให้ขยายขอบเขตของกฎหมายสิทธิบัตรให้คุ้มครอง “วิธีการดำเนินการทางธุรกิจ” (business method) นั้น รัฐบาล ไทยควรร่วมมือกับรัฐบาลของประเทศต่าง ๆ และองค์กรพัฒนาเอกชนในสหรัฐคัดค้านแนวทางดังกล่าว เพราะการยอมรับให้วิธีประกอบธุรกิจ สามารถจดสิทธิบัตรได้นั้นจะเป็นอุปสรรคให้ธุรกิจไทยไม่สามารถประกอบธุรกิจการพาณิชย์อิเล็กทรอนิกส์ในลักษณะดังกล่าวได้เลย ซึ่งเป็น ผลเสียต่อความสามารถในการแข่งขันของประเทศ นอกเหนือจากประเด็นที่เกี่ยวกับการจัดเก็บภาษีแล้ว ประเด็นที่สำคัญที่สุดในการเจรจาการค้าระหว่างประเทศที่เกี่ยวข้องกับการ พาณิชย์อิเล็กทรอนิกส์คือ การตีความว่าการค้าบริการต่าง ๆ เช่น การปรึกษาปัญหาสุขภาพ หรือการปรึกษาทางธุรกิจผ่านเครือข่ายอินเทอร์เน็ต เป็นการค้าบริการในรูปแบบใด คำถามดังกล่าวเกิดจากปัญหาในการตีความว่าการที่ผู้บริโภคในประเทศหนึ่งใช้บริการต่าง ๆ เช่นการปรึกษา ปัญหาสุขภาพซึ่งให้บริการโดยผู้ประกอบการในต่างประเทศนั้นเป็นการเดินทางไปในไซเบอร์สเปซ (cyberspace) เพื่อใช้บริการในต่าง ประเทศหรือเป็นการที่ผู้ประกอบการต่างประเทศให้บริการข้ามมายังประเทศของผู้รับบริการ เนื่องจากเราไม่สามารถระบุได้ว่าผู้บริโภคและผู้ ประกอบการนั้นพบกันที่ตำแหน่งทางกายภาพใด ผู้วิจัยเสนอว่าควรตีความให้การค้าบริการผ่านเครือข่ายอินเทอร์เน็ตเป็นการที่ผู้ประกอบการต่างประเทศให้บริการข้ามมายังประเทศ ของผู้รับบริการ แทนที่จะตีความว่าผู้บริโภคเดินทางไปในไซเบอร์สเปซเพื่อใช้บริการในต่างประเทศ เนื่องจากในการเจรจาที่ผ่านมาประเทศ ไทยได้เปิดเสรีบริการแบบการบริโภคในต่างประเทศไว้ค่อนข้างมาก การตีความให้การพาณิชย์อิเล็กทรอนิกส์เป็นบริการในรูปแบบดังกล่าวจึง จะมีผลทำให้เกิดการเปิดเสรีเร็วเกินไปและทำให้เกิดผลกระทบที่ไม่อาจคาดหมายได้ล่วงหน้า เงินอิเล็กทรอนิกส์จะช่วยให้การชำระเงินในการพาณิชย์อิเล็กทรอนิกส์เป็นไปได้สะดวกขึ้น อย่างไรก็ตามเงินอิเล็กทรอนิกส์ใน รูปแบบที่เรียกว่า “เงินสดอิเล็กทรอนิกส์” (electronic cash) อาจมีผลต่อปริมาณเงินในระบบ (money supply) ได้ หากปราศจากการกำกับดูแล ใด ๆ ในการออกเงินดังกล่าว ปริมาณเงินที่เพิ่มขึ้นจะมีผลต่อระดับราคาสินค้า ผลการวิเคราะห์ทำให้ทราบว่าการออกเงินสดอิเล็กทรอนิกส์จะมีผลเหมือนการรับฝากเงินของธนาคารพาณิชย์ในการขยายปริมาณ เงินในระบบ จากการวิเคราะห์ดังกล่าวผู้วิจัยเสนอให้ธนาคารแห่งประเทศไทยออกข้อกำหนดให้ผู้ออกเงินสดอิเล็กทรอนิกส์ต้องวางเงินสด สำรองไว้เช่นเดียวกับธนาคารพาณิชย์ทั่วไป โดยเสนอแนวสูตรและแนวคิดในการคำนวณอัตราสำรองที่เหมาะสม ต่อประเด็นการกำกับดูแลเพื่อป้องกันการฟอกเงินด้วยเงินอิเล็กทรอนิกส์ ผู้วิจัยได้เสนอแนวคิดในการกำกับดูแลซึ่งพิจารณาถึงต้น ทุนในการกำกับดูแลและประโยชน์ที่ได้รับ โดยคำนึงถึงลักษณะต่าง ๆ ทางเทคนิคของเงินอิเล็กทรอนิกส์ การพาณิชย์อิเล็กทรอนิกส์ก่อให้เกิดความยากลำบากในการจัดเก็บภาษีไม่ว่าจะเป็นภาษาเงินได้ ภาษีมูลค่าเพิ่มและภาษีศุลกากร ปัญหาดังกล่าวเกิดจากข้อจำกัดในการระบุตัวบุคคลและสถานที่ที่เกี่ยวข้อง การระบุธุรกรรมที่ต้องเสียภาษี การลดตัวกลางที่เคยมีส่วนช่วยเหลือ ในการจัดเก็บภาษี และความยากลำบากในการตรวจสอบ การจัดเก็บภาษีต่าง ๆ จะยากลำบากเป็นพิเศษในการค้า “สินค้าที่จับต้องไม่ได้” (intangible goods) ต่าง ๆ เช่น ซอฟต์แวร์ ภาพยนตร์ เพลง ข้อมูลตลอดจนการค้าบริการผ่านเครือข่ายอินเทอร์เน็ต ผู้วิจัยได้ศึกษาผลกระทบจากการยกเว้นการจัดเก็บภาษีศุลกากรต่อ “สินค้าที่จับต้องไม่ได้” ตามข้อเสนอของสหรัฐอเมริกาใน องค์การการค้าโลก โดยประมาณการรายได้ที่รัฐบาลไทยอาจสูญเสียพบว่าอยู่ในระดับที่ไม่สูงนักคือประมาณร้อยละ 0.03-0.44 ของรายได้ จากการจัดเก็บภาษีศุลกากรทั้งหมด ผลกระทบของนโยบายดังกล่าวจึงไม่มากนัก อย่างไรก็ตามในอนาคตปัญหาในการสูญเสียรายได้ของรัฐ อาจเกิดจากการไม่สามารถจัดเก็บภาษีเงินได้และภาษีบริโภค ผู้วิจัยเสนอให้หน่วยงานที่เกี่ยวข้องจับตามองพัฒนาการของการพาณิชย์อิเล็ก ทรอนิกส์อย่างใกล้ชิด และเสนอให้รัฐบาลหารายได้เพิ่มเติมจากการปรับปรุงนโยบายส่งเสริมการลงทุน การชักจูงให้ธุรกิจนอกระบบเข้าสู่ ระบบมากขึ้น และดำเนินการปราบปรามการหนีภาษีต่าง ๆ ในการทำธุรกรรมผ่านเครือข่ายอินเทอร์เน็ต การลงลายมือชื่อตามปรกติเป็นสิ่งที่ไม่สามารถทำได้และจำเป็นต้องอาศัยการใช้ “ลายมือชื่ออิเล็กทรอนิกส์” (electronic signature) ซึ่งได้รับการรับรองความถูกต้องจากองค์กรออกใบรับรอง (certification authority) อย่างไรก็ ตามในปัจจุบันประเทศไทยยังไม่มีหน่วยงานดังกล่าว ผู้วิจัยเสนอให้ภาคเอกชนเป็นผู้ดำเนินการให้บริการในการออกใบรับรอง และให้รัฐเป็นผู้กำกับดูแลการให้บริการดังกล่าวและเสนอ แนวคิดในการออกกฎหมายลายมือชื่ออิเล็กทรอนิกส์เพื่อรองรับการใช้เทคโนโลยีลายมือชื่ออิเล็กทรอนิกส์ใน 4 ประเด็นคือ ให้ออกกฎหมายที่ มีความเป็นกลางทางเทคโนโลยี (technology neutral) ซึ่งเปิดให้กลไกตลาดสามารถเลือกเทคโนโลยีที่เหมาะสม ให้ระบบการขออนุญาตจัดตั้ง หน่วยงานออกใบรับรองเป็นระบบใบอนุญาตแบบอัตโนมัติ ซึ่งผู้ประกอบการที่มีคุณสมบัติสอดคล้องกับเงื่อนไขที่กำหนดสามารถขอประกอบ การได้ทันที ให้รับรองลายมือชื่ออิเล็กทรอนิกส์ที่ออกในต่างประเทศเหมือนลายมือชื่อที่ออกในประเทศไทย และให้มีการกำหนดความรับผิด ชอบ (liability) สูงสุดของหน่วยงานออกใบรับรองเพื่อส่งเสริมธุรกิจดังกล่าวในระยะเริ่มต้น ต่อประเด็นนโยบายเทคโนโลยีการเข้ารหัสเพื่อรักษาความลับของข้อมูล (encryption policy) ผู้วิจัยเสนอให้ออกกฎหมายให้รัฐ สามารถใช้สิทธิในการถอดรหัสข้อมูลดังกล่าวได้ในกรณีที่การใช้ข้อมูลนั้นอาจมีผลต่อความมั่นคงของชาติ อย่างไรก็ตามการใช้อำนาจดังกล่าว จะต้องมีกลไกถ่วงดุลไว้เช่น ให้ทำได้โดยอาศัยอำนาจของศาลเท่านั้น เป็นต้น E-Commerce in Thailand is considered less developed than that in other Asian countries of similar development level. It is found that the number of SSL servers, which is used for secure online payment, is a mere 0.1 per a million population. The number is significantly lower than that of Singapore, Hong Kong, Japan, Taiwan, Malaysia and South Korea. The research also found that more than 84 per cent of the Thai populations surveyed never bought goods or services online. Among 16 per cent that had the experience, only 4 per cent had bought more than twice. The survey found that consumes are concerned about the quality of goods of services bought online and the security of online payment. Survey of SMSs also found that only a few companies have made an active use of the Internet beyond advertising. Even in the upwardly biased sample, only one third of the companies wee accepting online order and only 15 per cent were ready for online payment. Among the factors prohibiting Thai SMEs from adopting E-Commerce are the lack of qualified personnel, the lack of business ideas, and the lack of technical understanding of E-Commerce. One major reason for the late adoption of E-Commerce in Thailand is the monopoly in the telecommunication sectors, especially in the international link market. We thus urged the Thai government to quickly liberalize the market. We also advocated lowering the barriers to entry to the domestic Internet market through the adoption of a notification or automatic licensing scheme instead of the current discretionary one. We also proposed a number of policy recommendations in the areas of human resource development, infrastructure development, promotion of governmental use of IT and promotion of E-Commerce adoption among SMEs. Human resource development 1 facilitating cross-border mobility of IT personnel and providing a long-term investment in IT education to improve IT literacy among the Thai people. 2 Identifying high-demand E-Commerce professions and redirecting the Ministry of Science, Technology and Environment (MOSTE) scholarships for training personnel in such professions Infrastructure development 3 educating judicial personnel, including judges, public attorney, police and arbitrators to obtain basic IT literacy 4 conducting a feasibility study to use the International Trade and Intellectual Property Court to handle E-Commerce cases and promoting alternative dispute resolution mechanisms 5 establishing the National Network Security Center to conduct technological research and development on security and to provide warning to the public in case of cyber attacks Promoting governmental use of IT 1 promoting online service provision of governmental organizations 2 creating demand for E-Commerce by introducing online procurement Promoting E-Commerce adoption among SMEs 1 creating an E-commerce case bank to demonstrate creative uses and the realized benefits of E-Commerce This report discusses the problem of intellectual property right protection in the context of E-Commerce. In particular, it analyzes the problems of copyright protection of digital products, the conflicts between domain names and trademarks, and the problems of extending patentable subject matters under the patent law to cover business methods. Developed countries are advocating a worldwide adoption of the WIPO Copyright Treaty, which is believed to be the solution to the protection of copyrighted digital works. In the case of Thailand, we found that the Thai copyright law has already provided most of the protections granted by the treaty. The protections include, among other things, the right of reproduction, the right of rental and the right of communication to the public. Thus, there is no immediate need for Thailand to become a signatory to the treaty. Concerning domain name, the problem of “cyber squatting” or “abusive domain name registration” appears to be the most imminent problem. The problem has brought about conflicts between domain name holders and trademark holders. Providing privileges to famous mark holders with respect to domain name registration and dispute settlement can alleviate the problem. However, the granting of such privileges should be fair and transparent. Stakeholders also need to have an opportunity to voice their concerns. We urged the Thai government to closely follow future policy development in international for a. Concerning business method patent, we argued that there are no obvious benefits to extend the Thai patent law to protect business method. On the contrary, loose standards for granting such patents in the US have already posed a threat for the worldwide E-business community. We proposed that, if the Thai patent law is to be revised to protect business method, patents should be granted more prudently and protection period should be lowered from 20 years to 3-5 years. The most important trade negotiation issue on E-Commerce in WTO is the issue of liberalization of service sectors. One of the most important questions to be addressed is whether online service provisions, i.e., professional and financial services, should be considered as mode 1 (cross-border supply) or mode 2 (oversea consumption) services. Some US scholars suggested that online service should be considered as a mode 2 rather than a mode 1 service. This is because in the Uruguay Round, commitments in mode 2 were clearly more liberal than those in mode 1. Therefore, classifying online services as mode 2 services will automatically result in a very liberal trade regime for E-Commerce, which will benefit service exporting countries, most notably the US. Consumers will also gain from a liberal regime. However, we argued that such liberalization will bring about a more open trade regime than that foreseen by member states at the time commitments are made during the Uruguay Round negotiation. In our report, we suggest that an online service be classified as a mode 1 service, in which case further negotiation is required for liberalization. The availability of electronic money and electronic settlement systems facilitates conducting online transactions. However, unless properly regulated, the issuing of electronic money, particularly electronic cash, can have an adverse effect on the money supply. In particular, we found that issuing electronic cash is equivalent to taking deposits in the sense that it will have a money-multiplying effect. We proposed that the central bank should require money issuers to set aside reserves in the same way that deposit-taking commercial banks are required to do. We also derived a formula to calculate the appropriate level of cash reserves for that purpose. We also found that electronic cash may also facilitate money laundering. The potential danger depends on the characteristics of the cash issued. Regulation in this area should strike a proper balance between costs and benefits of the regulation. The spread of E-Commerce will pose serious problems for income tax, consumption tax and tariff collection, This is due to the difficulties in identifying the parties involved in the transaction, the tax jurisdiction and the content of the transaction itself. Disintermediation and monitoring costs also impose a greater burden on revenue authorities. Transactions that are most problematic in terms of tax collection are those that involve trade in intangible goods, i.e., software, music, movie and online services. In this report, we assess the impact of exempting tariffs on digital goods delivered online, as proposed in a WTO meeting, on government revenue collection. We found that tariffs collected from these goods – i.e., imported books, CD-ROMs., diskettes, video tapes and movie films – constitute only 0.03 per cent of the total government revenue in 1998. Thus, tariffs exemption seems to have a negligible impact on government revenue. For income and consumption taxes collected from trade in digital goods, however, the potential loss is significantly greater. To compensate for the forgone revenue, the government would need to widen the tax base by being more frugal in handing out tax privileges for the promotion of investment, cracking down on tax evasion and making the informal sector taxable. Electronic signature is necessary for identity authentication in online transactions. To ensure a secure signature system, a trusted third party is required. Such entity is called a “certification authority” (CA). Currently, there is no CA operating in Thailand. While it is often argued that the government should play a leading role in setting up a CA, we found no market failure and proposed that the private sector, not the government, should operate a CA. The government should play only a regulatory role if the industry is in need of regulation. We also lay down a guideline for drafting an electronic signature law, which includes four important principles. Firstly, the law should be technological neutral in order to avoid distorting market decisions. Secondly, the licensing scheme, if required by the law, should be an automatic one. Thirdly, the law should recognize signatures issued foreign CAs. Finally, liabilities of licensed CAs may be capped to promote the industry in its infancy. Concerning encryption policy, we argued that no import nor export control of encryption technology is necessary. However, security needs may provide a rationale for state control of the technology. In that case, a balance should be strike between security and civic liberty. State access to secret signature keys should be allowed on a condition that such action is warranted by court order.