การศึกษาสภาพทางเศรษฐกิจและสังคมของการเลี้ยงสัตว์ท้องถิ่น : กรณีศึกษาการเลี้ยงกระบือ ในพื้นที่ราบลุ่มรอบทะเลสาบสงขลา วิภาวรรณ ปาณะพล1 วรางคณา โตรส1 ยุภา ชูด า1 บทคัดย่อ การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาข้อมูลพื้นฐานทั่วไปของเกษตรกร สภาพทางด้านเศรษฐกิจและ สภาพการเลี้ยงกระบือของเกษตรกรผู้เลี้ยงกระบือ ทัศนคติของเกษตรกรต่อการเลี้ยงกระบือ รวมทั้งปัญหา อุปสรรค ข้อเสนอแนะของเกษตรกรในการเลี้ยงกระบือ และ กลุ่มตัวอย่างที่ใช้ในการศึกษาคือ เกษตรกรผู้เลี้ยง กระบือในพื้นที่รอบทะเลสาบสงขลา 3 จังหวัด ได้แก่จังหวัดนครศรีธรรมราช จังหวัดสงขลา และจังหวัดพัทลุง จ านวน 100 ตัวอย่าง เครื่องมือที่ใช้ในการเก็บรวบรวมข้อมูลคือ แบบสอบถาม สถิติที่ใช้ในการวิเคราะห์ ได้แก่ ค่าเฉลี่ย ค่าความถี่ ค่าร้อยละ ค่าสูงสุด ค่าต่ าสุด การแจกแจงความถี่แบบสองทาง และMultiple Response Sets ส าหรับตัวแปรที่มีลักษณะเป็น Multiple Choices ผลการศึกษาข้อมูลพื้นฐานทั่วไป พบว่า เกษตรกรร้อยละ 83 เป็นเพศชาย มีอายุเฉลี่ย 51.3 ปี ร้อยละ 44 จบการศึกษาชั้นประถมศึกษาปีที่ 4 ร้อยละ 56 ท านาเป็นอาชีพหลัก ร้อยละ 51 เลี้ยงกระบือเป็นอาชีพรอง ร้อย ละ 28 เลี้ยงกระบือเป็นอาชีพเสริม รายได้จากการประกอบอาชีพหลัก อาชีพรอง และอาชีพเสริมเฉลี่ยรายละ 6,795 , 3,144 และ 1,945 บาทต่อเดือน มีพื้นที่ถือครองเฉลี่ยรายละ 19 ไร่ มีจ านวนกระบือที่เลี้ยงเฉลี่ยรายละ 18.44 ตัวประสบการณ์ด้านการเลี้ยงกระบือเฉลี่ย 20.3 ปี เกษตรกรร้อยละ 82 เลี้ยงกระบือเพื่อขายทุกขนาดตาม ความต้องการของผู้ซื้อ ร้อยละ 64 เลี้ยงกระบือเพราะเป็นมรดกตกทอด การศึกษาข้อมูลทางด้านเศรษฐกิจ พบว่า ค่าใช้จ่ายในการเลี้ยงกระบือของเกษตรกรในรอบปีเฉลี่ยรายละ 10,857 บาท ร้อยละ 57.92 เป็นค่าคอก ร้อยละ 84 เกษตรกรใช้เงินทุนของตนเองในการเลี้ยงกระบือ เกษตรกร ขายกระบือเฉลี่ยรายละ 2.93 ตัวต่อปี มีรายได้จากการขายกระบือเฉลี่ยรายละ 45,880 บาทต่อปี ร้อยละ 42 ใช้ น้ าหนักกระบือเป็นเกณฑ์ในการซื้อขาย น้ าหนักที่ขายเฉลี่ย 323.70 กิโลกรัม ราคาขายเฉลี่ยตัวละ 16,917.81 บาท อายุเฉลี่ย 2.96 ปี มีลูกกระบือเกิดเฉลี่ยรายละ 4.85 ตัวต่อปี ลูกกระบือตายเฉลี่ยรายละ 2.35 ตัวต่อปี ส่วน ใหญ่เกิดจากการจมน้ า การศึกษาสภาพการเลี้ยงกระบือ พบว่า ใช้แรงงานในครอบครัวเลี้ยงกระบือเฉลี่ย 1.27 คน ร้อยละ 50 เลี้ยงกระบือโดยวิธีปล่อยทุ่งหญ้าแทะเล็มอย่างเดียวและมีคนเฝ้าตลอดเวลา ร้อยละ 73 เลี้ยงกระบือในพื้นที่ทุ่ง หญ้าสาธารณะรอบๆ ทะเลสาบสงขลา ร้อยละ 12 เกษตรกรสามารถจับการเป็นสัตว์ได้ เกษตรกรทั้งหมดปล่อยให้ กระบือผสมพันธุ์กันเอง ร้อยละ 52 กระบือคลอดลูกใช่วงเดือนตุลาคม-ธันวาคม ร้อยละ 15 แยกเลี้ยงกระบือท้อง 1 ส านักส่งเสริมและพัฒนาการปศุสัตว์ กรมปศุสัตว์