การศึกษาการสร้างมูลค่าเพิ่มในโคนมสาวตั้งท้องสำหรับเกษตรกรผู้เลี้ยงโคนมรายย่อย มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษามูลค่าเพิ่มที่ได้รับจากการจัดทำพันธุ์ประวัติในโคนมสาวตั้งท้อง โดยศึกษาข้อมูลจากเกษตรกรผู้เลี้ยงโคนมในฟาร์มโคนมขนาดกลาง ในพื้นที่ 4 สหกรณ์ ได้แก่ สหกรณ์โคนมมวกเหล็ก สหกรณ์โคนมศรีธาตุ สหกรณ์โคนมศรีเทพ และ สหกรณ์โคนมท่าม่วง จำนวน 269 ราย ดำเนินการเก็บข้อมูลตามแบบฟอร์มการจำหน่ายโคสาวตั้งท้อง ประกอบด้วย อายุตั้งท้อง ราคาจำหน่าย และ ข้อมูลประกอบการตัดสินใจ 7 ข้อ ได้แก่ หมายเลข/ชื่อแม่/พ่อพันธุ์ วันเกิด วันผสมติด ประวัติการทำวัคซีน ประวัติการรักษาพยาบาล น้ำหนักโคสาวเมื่อได้รับการผสม และ กำหนดวันคลอดของโคสาว นำข้อมูลมาวิเคราะห์หาค่าเฉลี่ยอายุตั้งท้อง ราคาจำหน่าย และจำนวนข้อมูลที่เกษตรกรจดบันทึก รวบรวมมูลค่าเพิ่มที่ได้รับจากการจดพันธุ์ประวัติ จากนั้นวิเคราะห์ค่าสัมประสิทธิสหสัมพันธ์เพียร์สัน เพื่อหาปัจจัยที่มีผลต่อราคาจำหน่ายโคสาวตั้งท้อง ผลการศึกษา พบว่า โคสาวตั้งท้องที่จำหน่ายในช่วงตุลาคม 2555 ถึง กรกฎาคม 2556 ราคาจำหน่ายเฉลี่ย 38,205.93 บาท โดยข้อมูลที่เกษตรกรจดบันทึกมากที่สุด ได้แก่ วันผสมติด (86.32%) รองลงมาได้แก่ กำหนดวันคลอด (68.42%) หมายเลข/ชื่อแม่/พ่อพันธุ์ (62.10%) วัดเกิด (54.74%) น้ำหนักโคสาวเมื่อได้รับการผสม (51.58%) และ ประวัติการทำวัคซีน (30.53%) ตามลำดับ จากการวิเคราะห์ค่าสัมประสิทธิสหสัมพันธ์เพียร์สัน พบว่า จำนวนข้อมูลที่จดบันทึกมีความสัมพันธ์กับราคาจำหน่ายโคสาวตั้งท้องอย่างมีนัยสำคัญยิ่งทางสถิติ (p<0.01) โดยมีความสัมพันธ์ในทางบวก (r= 0.282) ซึ่งอยู่ในระดับไม่สูงมาก แสดงว่าอาจมีปัจจัยตัวอื่นที่ไม่ได้ศึกษามีผลต่อราคาจำหน่ายโคสาวตั้งท้อง