รายงานการศึกษาวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วม (Participatory Action Research : PAR) เพื่อการแก้ไขปัญหาการละเมิดสิทธิมนุษยชนในพื้นที่ เรื่องการเคลื่อนไหวเพื่อสิทธิชุมชนของชุมชนประมงพื้นบ้านอ่าวปัตตานี มีวัตถุประสงค์ในการนาเสนอแนวทางการเข้าถึงสิทธิชุมชนของชาวประมงพื้นบ้านอ่าวปัตตานี โดยทาความเข้าใจสภาพปัญหาสิทธิชุมชนในระบบการจัดการและการเข้าถึงทรัพยากรธรรมชาติทางทะเลเพื่อการประกอบอาชีพ การรวมกลุ่มเคลื่อนไหวเพื่อเข้าถึงสิทธิชุมชนของชุมชนของชาวประมงพื้นบ้านอ่าวปัตตานี ตลอดจนข้อเสนอแนะนโยบายที่เป็นรูปธรรม วิธีการวิจัยใช้วิธีการเก็บข้อมูลที่หลากหลายทั้งการจัดเวทีแลกเปลี่ยนพูดคุย รมเชิงปฏิบัติการเพื่อกาหนดอนาคตร่วมกัน ผสมผสานกับการสัมภาษณ์ทั้งแบบกลุ่มย่อยและสังเกตการณ์ในพื้นที่ แล้วจึงนาข้อมูลที่ได้มาวิเคราะห์เนื้อหา สังเคราะห์และสรุปผลการศึกษา กลุ่มตัวอย่างประกอบด้วย ชาวประมงพื้นบ้าน ตัวแทนจากชาวบ้านกลุ่มอาชีพ และเจ้าหน้าที่ภาครัฐที่เกี่ยวข้อง รวมทั้งสิ้น 75 คน ผลการศึกษาพบว่า กลุ่มคนที่แตกต่างกันในอ่าวปัตตานี มีความเข้าใจและตีความคาว่า สิทธิชุมชน แตกต่างกันคือ ชาวประมงพื้นบ้านมองสิทธิชุมชนในลักษณะองค์รวม แต่หน่วยงานภาครัฐมองสิทธิชุมชนแบบแยกส่วน โดยยึดโยงอยู่กับหลักการทางกฎหมายและการบังคับใช้กฎหมาย จึงนามาสู่ข้อเสนอแนะเชิงนโยบายในการเข้าถึงสิทธิชุมชนในอ่าวปัตตานี 7 ด้าน คือ 1) ด้านการจัดสรรพื้นที่อ่าวปัตตานีเพื่อการอนุรักษ์และใช้ประโยชน์ร่วมกันอย่างยั่งยืน 2) ด้านการเสริมสร้างจิตสานึก/ความรู้ด้านกฎหมายและหลักสิทธิชุมชน 3) ด้านการมีส่วนร่วมระหว่างชุมชนในพื้นที่รอบอ่าวปัตตานีกับเจ้าหน้าที่ภาครัฐ 4) ด้านการนาหลักกฎหมายที่กาหนด มาปฏิบัติในเชิงรุก 5) ด้านการเสริมสร้างความเป็นธรรมในกระบวนการยุติธรรม 6) ด้านการส่งเสริมอาชีพให้แก่ประชาชน 7) ด้านการสร้างการมีส่วนร่วมในการตัดสินใจโดยคานึงถึงสิทธิชุมชน