การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) เพื่อศึกษาปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนของนักศึกษาคณะนิเทศศาสตร์ มหาวิทยาลัยหาดใหญ่ 2) เพื่อเปรียบเทียบผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนของนักศึกษาคณะนิเทศศาสตร์ มหาวิทยาลัยหาดใหญ่ ที่มีปัจจัยส่วนบุคคลและปัจจัยทางจิตและพุทธิปัญญาต่างกัน 3) เพื่อศึกษาปัญหาสาเหตุที่ทำให้นักศึกษาคณะนิเทศศาสตร์มีผลการเรียนอยู่ในภาวะรอพินิจ กลุ่มตัวอย่างในการวิจัย คือ นักศึกษาคณะนิเทศศาสตร์ มหาวิทยาลัยหาดใหญ่ ชั้นปีที่ 1 - 4 ที่มีผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนในระดับปกติ คือ มีคะแนนเฉลี่ยสะสม 2.00 - 4.00 จำนวน 204 คน และนักศึกษานักศึกษาคณะนิเทศศาสตร์ มหาวิทยาลัยหาดใหญ่ ชั้นปีที่ 1 - 4 ที่มีผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนอยู่ในภาวะรอพินิจ (มีคะแนนเฉลี่ยสะสมเมื่อสิ้นปีการศึกษาตั้งแต่ระดับ 1.50 - 1.99 คะแนน) จำนวน 30 คน วิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้สถิติเชิงพรรณนา ได้แก่ ความถี่ ร้อยละ ค่าเฉลี่ย และส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐานสำหรับรายงานปัจจัยส่วนบุคคลและผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนของนักศึกษา ค่าสหสัมพันธ์สัมประสิทธิ์ของเพียร์สัน สถิติ t-test และ F-test และใช้การวิเคราะห์ข้อมูลแบบตีความ เชื่อมโยงข้อมูล และสรุปผลข้อมูลตามข้อเท็จจริงที่ปรากฎในข้อมูลจากการสัมภาษณ์เชิงลึก (In-depth Interview) และคำถามปลายเปิด ผลการวิจัยพบว่า 1) ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์เชิงบวกกับผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนของนักศึกษาคณะนิเทศศาสตร์ มหาวิทยาลัยหาดใหญ่ อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ 0.01 เรียงตามลำดับจากมากไปหาน้อย ประกอบด้วย ตัวแปรแรงจูงใจใฝ่สัมฤทธิ์ (r=0.954) เจตคติต่อการเรียน (r=0.648) และนิสัยการเรียน (r=0.570) แต่ไม่พบความสัมพันธ์ระหว่างตัวแปรผลการเรียนเฉลี่ยสะสมก่อนระดับปริญญาตรีกับผลสัมฤทธิ์ทางการเรียน 2) ผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนมีความแตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ 0.01 ระหว่างนักศึกษาที่มีแรงจูงใจใฝ่สัมฤทธิ์สูงกับนักศึกษาที่มีแรงจูงใจใฝ่สัมฤทธิ์ต่ำ ระหว่างนักศึกษาที่มีเจตคติต่อการเรียนสูงกับนักศึกษาที่มีเจตคติต่อการเรียนต่ำ และระหว่างนักศึกษาที่มีนิสัยการเรียนดีกับนักศึกษาที่มีนิสัยการเรียนไม่ดี แต่ไม่พบความแตกต่างของผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนระหว่างนักศึกษาเพศชายกับเพศหญิง ระหว่างนักศึกษาสาขาวิชาการโฆษณาและประชาสัมพันธ์กับสาขาวิชานิเทศศาสตร์ และระหว่างนักศึกษาที่คะแนนเฉลี่ยสะสมก่อนระดับปริญญาตรีสูงกับต่ำ และไม่มีความแตกต่างของผลสัมฤทธิ์ทางการเรียน ระหว่างนักศึกษาที่มีปัญหา ไม่มีปัญหาและมีปัญหาบ้างไม่มีปัญหาบ้างเรื่องค่าใช้จ่ายประจำเดือน และไม่มีความแตกต่างของผลสัมฤทธิ์ทางการเรียน ระหว่างนักศึกษาที่สำเร็จการศึกษาขั้นสูงสุดจากระดับมัธยมศึกษาปีที่ 6 การสอบเทียบ และระดับประกาศนียบัตรวิชาชีพ (ปวช.) 3) ปัญหาสาเหตุที่ทำให้นักศึกษามีผลการเรียนอยู่ในภาวะรอพินิจ ได้แก่ ปัจจัยด้านความพยายามของตนเอง การทำงานพิเศษนอกเวลาเรียน ปัจจัยด้านพื้นฐานการเรียนรู้ของตนเอง การเรียนคนละสายกับระดับชั้นที่เรียนมา ปัญหาในเรื่องของการทำงานกลุ่ม การไม่ได้เลือกเรียนในสถาบันและสาขาวิชาที่ตนเองสนใจ ปัจจัยด้านบรรยากาศในชั้นเรียน ปัจจัยด้านกฎระเบียบการแต่งกายที่เคร่งครัด ปัจจัยด้านปัญหาสุขภาพของนักศึกษา เป็นต้น