เป็นที่ทราบกันโดยทั่วไปว่า ประมาณกว่าร้อยละ ๗๐ ของพื้นที่บนโลกที่เราอาศัยอยู่นี้ถูกครอบคลุมด้วยพื้นน้ำ โดยประมาณร้อยละ ๙๗ ของพื้นน้ำดังกล่าวจัดเเป็นเขตน้ำเค็มที่ประกอบด้วยทะเลและมหาสมุทร ประมาณร้อยละ ๙๙ ของมวลน้ำดังกล่าวเป็นที่อยู่อาศัยของสิ่งมีชีวิตที่ระบุว่าเป็นชนิดใดแล้วถึง ๒๐๐,๐๐๐ ชนิดจากที่ประมาณกันว่าที่มีจริงและรอการค้นพบอีกมากกว่า ๘๐๐,๐๐๐ ชนิด ทะเลและมหาสมุทรยังเป็นแหล่งรวมของทรัพยากรธรรมชาติ ทั้งที่มีชีวิตและไม่มีชีวิต เป็นระบบนิเวศที่มีความซับซ้อนและเชื่อมโยงกันและเป็นระบบนิเวศที่สำคัญที่สุดของโลกใบนี้ อันเป็นผลให้ ทะเล มหาสมุทรและชายฝั่งเป็นแหล่งรวมของกิจกรรมต่าง ๆ ทางทะเลที่หลากหลายของมนุษย์ตั้งแต่ในอดีตจนถึงปัจจุบัน อาทิเช่น การขยายเขตอำนาจทางทะเลของประเทศมหาอำนาจการเดินทางติดต่อค้าขาย ขนส่งสินค้าและพาณิชย์นาวี การประมง การสำรวจและผลิตปิโตรเลียม และปัจจุบันได้แก่การท่องเที่ยว เป็นต้น ซึ่งทั้งหมดนี้ล้วนมีความสำคัญอย่างยิ่งต่อมิติ ความมั่นคงของมนุษย์[1] (Human Security) ทั้งในแง่ของ เศรษฐกิจ สังคม สิ่งแวดล้อม และการเมืองทั้งในอดีต ปัจจุบัน และจะยิ่งเพิ่มมากขึ้นทั้งในเชิงปริมาณและความซับซ้อนอีกตามลำดับในอนาคตเป็นปัญหาที่เกี่ยวข้องกับทั้งมิติภายในประเทศและระหว่างประเทศ โดยเฉพาะในยุคเศรษฐกิจสีน้ำเงิน (Blue Economy) ซึ่งเป็นที่คาดหวังว่าจะเป็นทางออกสำหรับทุกภาคส่วนในการร่วมมือกันในแก้ปัญหาทางทะเลที่ได้เกิดขึ้นแล้วและกำลังจะทวีความรุนแรงมากขึ้นให้ลดลงสู่ระดับที่ยอมรับได้โดยเร็ว ปัญหาทางทะเลที่กล่าวมาข้างต้นมีพัฒนาการอย่างต่อเนื่องทำให้แนวคิดของการแสวงหาและใช้ประโยชน์จากทะเลเปลี่ยนไปจากแนวคิดของ Alfred Thayer Mahan ในเรื่องของ สมุททานุ-ภาพ (Sea Powers) ที่มีอยู่ก่อนหน้า ไปสู่แนวคิดของ สมุทราภิบาล (Ocean Governance) ซึ่งเป็นแนวคิดปัจจุบันที่ใช้ในการจัดการปัญหาทางทะเลดังกล่าว โดยมีอนุสัญญาสหประชาชาติว่าด้วยกฎหมายทะเล ค.ศ. ๑๙๘๒๔ (United Nations Convention on Law of the Seas 1982 ; UNCLOS ๑๙๘๒) เป็นกรอบ และมีเป้าหมายของวาระการพัฒนาที่ยั่งยืน ๒๐๓๐ (Sustainable Development Goals 2030 หรือ SDG 2030) โดยเฉพาะในเป้าหมายที่ ๑๓ และ ๑๔ (Goal ๑๔)๕ เป็นความคาดหวังสูงสุด ทั้งนี้เพราะพัฒนาการของภัยคุกคามที่มีผลต่อความมั่นคงทางทะเลจากที่เรียกว่าภัยคุกคามความมั่นคงทางทะเลแบบดั้งเดิมไปเป็นภัยคุกคามความมั่นคงทางทะเลรูปแบบใหม่ ซึ่งมีความซับซ้อน หลากหลายมิติ และจำเป็นอย่างยิ่งที่จะต้องมีแนวทางในการบริหารจัดการกับปัญหาต่าง ๆ โดยเฉพาะในประเด็นความมั่นคงทางทะเลที่แตกต่างไปจากเดิมในทุกระดับเป็นอย่างมาก ประชาคมอาเซียนได้รับการจัดตั้งอย่างเป็นทางการขึ้นในปี พ.ศ. ๒๕๕๘๖ ประกอบด้วย ๓ เสาหลักได้แก่ (๑) ประชาคมการเมืองและความมั่นคงอาเซียน (๒) ประชาคมเศรษฐกิจอาเซียน และ (๓) ประชาคมสังคมและวัฒนธรรมอาเซียน ประกอบด้วยสมาชิก ๑๐ ประเทศ ได้แก่ บรูไนดารุส- ซาลาม ราชอาณาจักรกัมพูชา สาธารณรัฐอินโดนีเซีย สาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาว มาเลเซีย สาธารณรัฐแห่งสหภาพเมียนมา สาธารณรัฐฟิลิปปินส์ สาธารณรัฐสิงคโปร์ ราชอาณาจักรไทย และสาธารณรัฐสังคมนิยมเวียดนาม ซึ่งทุกประเทศยกเว้น สาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาว มีความเชื่อมโยงกันโดยตรงกับทะเล โดยเฉพาะทะเลอาเซียนเป็นทะเลที่เป็นเส้นทางขนส่งทางทะเลที่สำคัญหลายเส้นด้วยกันอาทิเช่น เส้นทางที่เชื่อมต่อระหว่างมหาสมุทรแปซิฟิกกับมหาสมุทรอินเดียโดยผ่านทางช่องแคบมะละกา เป็นต้น อนึ่งสัดส่วนของพื้นที่ทางทะเลต่อพื้นที่ทางบกของทุกประเทศในประชาคมรวมกันมีสัดส่วน ๓ ต่อ ๑ โดยประมาณ (พื้นที่ทางบกของประชาคมอาเซียนรวมกันมีขนาดพื้นที่ประมาณ ๔.๔๖ ล้านตารางกิโลเมตร) ยิ่งเน้นย้ำให้เห็นถึงประโยชน์และความสำคัญของทะเลที่มีต่อประชาคม อย่างไรก็ดีนอกจากมุมมองเชิงบวกแล้วทะเลก็เป็นแหล่งที่มาของอันตรายที่เป็นภัยคุกคามต่อความมั่นคงของประชาคมในระดับต่าง ๆ ตั้งแต่ระดับปัจเจก ประเทศ และภูมิภาคนี้ได้เช่นกัน ซึ่งมีผลกระทบต่อความมั่นคงทางทะเลของประชาคม ภัยคุกคามที่มีผลต่อความมั่นคงทางทะเลในอาเซียนไม่ใช่สิ่งที่เพิ่งจะเกิดขึ้นใหม่หากเป็นสิ่งที่เกิดขึ้นมานานแล้วซึ่งได้กล่าวไว้ก่อนหน้านี้แล้วเป็นภัยคุกคามแบบดั้งเดิม ซึ่งปัจจุบันภัยคุกคามดังกล่าวได้มีพัฒนาการไปมากตามกระแสการพัฒนาที่ยั่งยืนของโลกที่ไม่สมดุลเนื่องจากที่ผ่านมาได้ใช้มิติด้านเศรษฐกิจเป็นตัวนำร่วมกับกระแสโลกาภิวัตน์ทำให้เกิดสิ่งที่เรียกว่า ภัยคุกคามรูปแบบใหม่ซึ่งจะหมายรวมถึงภัยคุกคามแบบดั้งเดิมบวกกับประเด็นใหม่ ๆ ที่เพิ่มเข้ามาอีก อาทิเช่น การก่อการร้ายและอาชญากรรมข้ามชาติ การลักลอบเข้าเมือง การลักลอบค้ายาเสพติด การอ้างสิทธิอธิปไตยทับซ้อนในทะเล การเสื่อมโทรมของทรัพยากรและสิ่งแวดล้อมทางทะเลและชายฝั่ง การเปลี่ยนแปลงภูมิอากาศโลก และการแย่งชิงทรัพยากรธรรมชาติทางทะเล เป็นต้น โดยเฉพาะประเด็นความมั่นคงทางทะเลจัดเป็นประเด็นร่วมหนึ่งที่สำคัญของประชาคมซึ่งได้ถูกระบุไว้ในแผนงานการจัดตั้งประชาคมการเมืองและความมั่นคงอาเซียน พ.ศ. ๒๕๕๒-๒๕๕๘๗ ที่เพิ่งจะหมดลงไป ในส่วนของการส่งเสริมความร่วมมือทางทะเลอาเซียนและประเด็นความมั่นคงรูปแบบใหม่ และแผนงานประชาคมการเมืองและความมั่นคงอาเซียน ๒๐๒๕๘ ที่ได้รับการรับรองและได้เริ่มดำเนินการแล้ว โดยมีการระบุประเด็นที่ชัดเจนเกี่ยวกับการเสริมสร้างความมั่นคงทางทะเลและส่งเสริมความร่วมมือทางทะเล