การพัฒนาความรู้ความเข้าใจแบบมีส่วนร่วมของเกษตรกรในการใช้สารเคมีทางการเกษตร และสารตกค้างในพืชผักบริเวณหนองหาร จังหวัดสกลนคร มีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนาความรู้ความเข้าใจของเกษตรกรในการใช้สารเคมีทางการเกษตร และผลตกค้างวัตถุมีพิษกลุ่มออร์กาโนฟอสเฟต และคาร์บาเมทในแปลงมะเขือเทศของเกษตรกรบ้านท่าวัด ต.เหล่าปอแดง อ.เมือง จ.สกลนคร ผลการศึกษา พบว่า 1. เกษตรกรมีการใช้สารป้องกันกำจัดหนอนเจาะสมอฝ้ายและเพลี้ยไฟ ได้แก่ นาวาโรน40 และ นเนท โดยใช้สารตามฉลากผลิตภัณฑ์แนะนำ และมีการเว้นช่วงเก็บผลผลิตหลังฉีดพ่น7 วัน ขึ้นไป 2.ชนิดสารตกค้างกลุ่มออร์กาโนฟอสเฟตและคาร์บาเมทในมะเขือเทศ เป็นสารชนิดคลอร์ไพริฟอสและเมทโธมิลระดับความเป็นพิษของสารตกค้างนาวาโรน40 (คลอร์ไพริฟอส) หลังฉีดพ่น 1-3 วันอยู่ในระดับที่ไม่ปลอดภัย ส่วนสารพิษตกค้างในระดับที่ปลอดภัย หลังฉีดพ่น 4-5 วันระดับความเป็นพิษของสารตกค้างแลนเนท(เมทโธมิล)หลังฉีดพ่น1วัน พบสารพิษตกค้างอยู่ในระดับเป็นพิษและหลังฉีดพ่น2-3วันสารพิษตกค้างอยู่ในระดับที่ไม่ปลอดภัย ส่วนสารพิษตกค้างในระดับที่ปลอดภัย หลังฉีดพ่น 4-5 วัน 3. จากการวิเคราะห์ชนิดและปริมาณของสารตกค้างกลุ่มออร์กาโนฟอสเฟต จำนวน 24 ชนิดในมะเขือเทศ ด้วยเครื่อง GC-FPD พบคลอร์ไพริฟอส หลังฉีดพ่น1,2 และ 3 วัน มีปริมาณ 0.95, 0.69 และ 0.61 ppm. ตามลำดับ 4. จากการวิเคราะห์ชนิดและปริมาณของสารตกค้างกลุ่มคาร์บาเมท จำนวน 13 ชนิด ในมะเขือเทศ ด้วยเครื่อง HPLC-FLD พบเมทโธมิลหลังฉีดพ่น1,2 และ 3 วัน มีปริมาณ 0.41, 0.24และ 0.21 ppm. ตามลำดับ การใช้สารป้องกันกำจัดศัตรูพืชกลุ่มออร์กาโนฟอสเฟตชนิดคลอร์ไพริฟอสและกลุ่ม คาร์บาเมตชนิดเมทโธมิลในมะเขือเทศควรเก็บเกี่ยวผลผลิตหลังฉีดพ่น 7 วันขึ้นไป และควรศึกษาชนิดและปริมาณสารตกค้างในพืชผักชนิดอื่นๆ