การประเมินคุณภาพน้ำฝนจากการทำฝนหลวงในบริเวณลุ่มน้ำภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนล่างของสำนักฝนหลวงและการบินเกษตร มีวัตถุประสงค์หลักเพื่อทราบคุณสมบัติทางเคมีและกายภาพของน้ำฝนจากการทำฝนหลวง และทำการเปรียบเทียบคุณสมบัติน้ำฝนจากการทำฝนหลวงกับน้ำฝนที่ตกตามธรรมชาติในพื้นที่ฯ รวมทั้งเปรียบเทียบกับเกณฑ์แนะนำคุณภาพน้ำบริโภคขององค์การอนามัยโลก พ.ศ. 2551 (ค.ศ. 2008) ตัวอย่างน้ำฝนเก็บจากสถานีอุตุนิยมวิทยา 3 แห่ง คือ สถานีฯ ชัยภูมิ สถานีฯ ปากช่อง (อากาศเกษตร) และสถานีฯ นครราชสีมา การวิเคราะห์ตัวอย่างน้ำฝนทางห้องปฏิบัติการรวม 25 รายการ คือ สี ของแข็งละลายทั้งหมด ความ-ขุ่น ความเป็นกรด-ด่าง (pH) ความนำไฟฟ้า ความเป็นกรด ความเป็นด่าง ความกระด้าง แอมโมเนียมซัลเฟต คลอไรด์ ไนไตรท์ ไนเตรท แคลเซียม แมกนีเซียม โซเดียม เงิน โครเมียม ทองแดง เหล็ก ตะกั่ว สังกะสี แคดเมียม แมงกานีส และปรอท อ้างอิงวิธีการและเครื่องมือที่เป็นมาตรฐานหรือ Standard Methods ของ APHA-AWWA-WEF และ U.S. Environmental Protection Agency ผลการศึกษาพบว่า ตัวอย่างน้ำฝนที่เก็บรวบรวมได้จากทุกสถานีฯ มีลักษณะสมบัติทางกายภาพและเคมีเป็นไปตามเกณฑ์แนะนำฯ ได้แก่ โครเมียม แมงกานีส แคดเมียม ปรอท ทองแดง ตะกั่ว ไนเตรท และไนไตรท์ ทั้งนี้ บางรายการของคุณภาพน้ำที่ทำการวิเคราะห์ไม่ปรากฏอยู่ในเกณฑ์แนะนำฯ เนื่องจากองค์การอนามัยโลกพิจารณาถึงสิ่งคุกคามที่มีผลกระทบต่อสุขภาพของมนุษย์เป็นสำคัญ (Health-based) เช่น ความเป็นกรด-ด่าง ความกระด้าง คลอไรด์ ซัลเฟต เป็นต้น การเปรียบเทียบจึงได้นำมาตรฐานน้ำบริโภคในภาชนะบรรจุที่ปิดสนิทตามประกาศกระทรวงสาธารณสุข พ.ศ. 2524 และมาตรฐานผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรมน้ำบริโภามประกาศกระทรวงอุตสาหกรรม พ.ศ. 2549 มาพิจารณาพบว่า สี ความขุ่น ของแข็งละลายทั้งหมด ความเป็นกรด-ด่าง ความกระด้าง เหล็ก คลอไรด์ และซัลเฟต มีค่าเฉลี่ยอยู่ในเกณฑ์มาตรฐานของทั้งสองกระทรวง ผลการพิจารณาตัวอย่างน้ำฝนรายวันและรายสถานีพบว่า มีเพียงค่าความเป็นกรด-ด่างต่างจากเกณฑ์ตามประกาศกระทรวงฯ อยู่เล็กน้อย โดยตัวอย่างน้ำฝนจากสถานีฯ นครราชสีมามีค่าต่ำสุดและสูงสุดคือ 5.64 8.20 สถานีฯ ชัยภูมิ มีค่าต่ำสุดและสูงสุด คือ 6.12 8.16 สถานีฯ ปากช่องมีค่าต่ำสุด คือ 5.83 ทั้งนี้ ปฏิกิริยาทางเคมีในบรรยากาศมีแนวโน้มที่ฝนจะเป็นกรดอยู่เล็กน้อยจากการละลายของก๊าซที่มีอยู่ตามธรรมชาติ เช่น ก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ หรือระดับของก๊าซ ที่เป็นมลพิษอากาศ เป็นต้น รวมทั้งการละลายของอิออนที่อยู่ในอนุภาคแขวนลอย (Aerosol) ในบรรยากาศ การเปรียบเทียบความแตกต่างของค่าเฉลี่ยรายการคุณภาพน้ำของตัวอย่างทั้งหมดที่เป็นน้ำฝนในวันที่ไม่มีปฏิบัติการฝนหลวงในพื้นที่และวันที่มีปฏิบัติการฝนหลวง ด้วยการวิเคราะห์ Independent t-test แบบสองทาง (2-tailed) พบว่า ของแข็งละลายทั้งหมด และไนไตรท์ มีความแตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญที่ระดับความเชื่อมั่นร้อยละ 95 ซึ่งมีสาเหตุมาจากข้อมูลปริมาณของแข็งละลายทั้งหมดของสถานีฯ ปากช่องที่มีค่าสูงอยู่บางค่าทำให้ค่าเฉลี่ยสูงตามไปด้วย ส่วนไนไตรท์มีข้อมูลของสถานีฯ ชัยภูมิที่มีค่าสูงบางค่าจึงส่งผลต่อค่าเฉลี่ยโดยรวม เมื่อพิจารณาข้อมูลรายสถานีฯ เพื่อเปรียบเทียบความแตกต่างของค่าเฉลี่ยลักษณะสมบัติทางกายภาพและ เคมีระหว่างน้ำฝนที่รวบรวมได้ในวันที่ไม่มีปฏิบัติการฝนหลวงในพื้นที่และวันที่มีปฏิบัติการฝนหลวงพบว่า สถานีฯ ชัยภูมิ มีค่าความกระด้างและไนไตรท์ที่พบความแตกต่างอย่างมีนัยสำคัญที่ระดับความเชื่อมั่น ร้อยละ 95 สถานีฯ ปากช่อง มีค่าของแข็งละลายทั้งหมดที่พบความแตกต่างอย่างมีนัยสำคัญที่ระดับความเชื่อมั่น ร้อยละ 95 สถานีฯ นครราชสีมา มีค่าโซเดียมที่พบความแตกต่างอย่างมีนัยสำคัญที่ระดับความเชื่อมั่นร้อยละ 95 ทั้งนี้ การทดสอบการปนเปื้อนของสารฝนหลวง คือ โซเดียมคลอไรด์ แคลเซียมออกไซด์ และยูเรีย ไม่พบการปนเปื้อน ของรายการทางเคมีที่ระบุอยู่ในเกณฑ์แนะนำฯ คือ ทองแดง แคดเมียม และตะกั่ว ส่วนรายการทางกายภาพและเคมีอื่น มีค่าค่อนข้างต่ำ เมื่อพิจารณารายการคุณภาพน้ำของตัวอย่างน้ำฝนทั้งหมด รวมทั้งการเปรียบเทียบลักษณะสมบัติของน้ำฝนธรรมชาติและน้ำฝนหลวง พบว่า คุณภาพน้ำฝนในวันที่มีปฏิบัติการฝนหลวงและวันที่ไม่มีปฏิบัติการฝนหลวง ในพื้นที่จังหวัดชัยภูมิและนครราชสีมามีค่าไม่แตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ร้อยละ 95 และสารฝนหลวงไม่พบ การปนเปื้อนทองแดง ตะกั่ว แคดเมียมแต่อย่างใด ดังนั้นการศึกษาครั้งนี้สรุปได้ว่า การมีปฏิบัติการฝนหลวงและ การใช้สารฝนหลวงไม่น่าจะส่งผลต่อลักษณะสมบัติทางกายภาพและเคมีของน้ำฝนในพื้นที่ภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนล่าง (ชัยภูมิและนครราชสีมา) ?