วิทยานิพนธ์ (วท.ม.)--จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2551

มวนจิงโจ้น้ำเป็นแมลงจัดอยู่ในอันดับ Hemiptera วงศ์ Gerridae มีลักษณะนิสัยเป็นผู้ล่า กินเหยื่อที่จับได้ตั้งแต่ครัสเตเชียนขนาดเล็กๆ แมลงที่เป็นศัตรูพืชและพาหะนำโรค มวนจิงโจ้น้ำมีแหล่งอาศัยที่หลากหลาย เช่น น้ำจืด น้ำกร่อย ริมฝั่งทะเล และทะเลเปิด จึงมีบทบาทสำคัญโดยเฉพาะในแหล่งน้ำจืด และน้ำกร่อยในการเป็นตัวควบคุมโดยชีววิธี (Biological control agents) เนื่องจากยังขาดข้อมูลทางด้านอนุกรมวิธานและซิสเทมาติกส์ของแมลงกลุ่มนี้ งานวิจัยนี้จึงเน้นการศึกษาทางด้านอนุกรมวิธานและความสัมพันธ์เชิงวิวัฒนาการของมวนจิงโจ้น้ำ โดยศึกษาในลุ่มน้ำแม่กลองซึ่งครอบคลุมพื้นที่ 5 กลุ่มลุ่มน้ำสาขา ได้แก่ กลุ่มลุ่มน้ำสาขาแม่น้ำแควใหญ่ แม่น้ำแควน้อย ห้วยตะเพิน ที่ราบแม่น้ำแม่กลอง และลำภาชี ครอบคลุมพื้นที่ 9 จังหวัด คือ กาญจนบุรี ราชบุรี สมุทรสงคราม ตาก อุทัยธานี สุพรรณบุรี นครปฐม สมุทรสาคร และเพชรบุรี ได้ตัวอย่างทั้งหมด 5,550 ตัวอย่าง จัดจำแนกได้เป็น 7 วงศ์ย่อย 20 สกุล 36 ชนิด และ 4 รูปแบบสัณฐาน ในการศึกษาครั้งนี้พบมวนจิงโจ้น้ำที่แพร่กระจายอยู่ทุกกลุ่มลุ่มน้ำสาขามี 6 ชนิด ได้แก่ Limnogonus fossarum (Fabricius, 1775) Limnogonus nitidus (Mayr, 1865) Naboandelus sp. Neogerris parvulus (Stal, 1860) Rhagadotarsus kraepelini Breddin, 1905 และ Ventidius hungerfordi Cheng, 1965 ซึ่งเป็นชนิดที่พบได้ทั้งแหล่งน้ำไหลและในแหล่งน้ำนิ่ง และบางชนิดสามารถอาศัยอยู่ได้ในน้ำกร่อย เช่น Limnogonus fossarum (Fabricius, 1775) Limnogonus nitidus (Mayr, 1865) และ Rhagadotarsus kraepelini Breddin, 1905 นอกจากนี้ยังพบ Rheumatometroides insularis (Polhemus & Cheng, 1982) ที่เก็บได้จากจังหวัดสมุทรสงคราม ซึ่งเป็นชนิดที่พบเป็นครั้งแรกในประเทศไทย ได้มีการจัดทำไดโคโตมัสคีย์ในระดับวงศ์ย่อย สกุล และชนิด พร้อมทั้งทำบรรยายลักษณะภาพถ่าย และภาพวาดบางลักษณะประกอบคีย์และการบรรยาย การวิเคราะห์สายสัมพันธ์ทางวิวัฒนาการของมวนจิงโจ้น้ำ 40 ชนิด จากสัณฐานภายนอกของเพศผู้ ถิ่นอาศัยและการแพร่กระจาย โดยใช้โปรแกรม Phylogenic Analysis Using Parsimony (PAUP* version 4.0b10) พบว่าทั้ง 7 วงศ์ย่อยมีสายวิวัฒนาการที่มาจากบรรพบุรุษร่วมกัน (monophyletic group) เมื่อพิจารณาในแต่ละวงศ์ย่อยพบว่าวงศ์ย่อย Halobatinae Cylindrostethinae Rhagadotarsinae และ Trepobatinae มีสายวิวัฒนาการที่มาจากบรรพบุรุษร่วมกัน (monophyletic group) ส่วนวงศ์ย่อย Ptilomerinae Gerrinae และ Eotrechinae มีสายวิวัฒนาการที่ไม่ได้มาจากบรรพบุรุษร่วมกันแต่มีความใกล้ชิดกัน (paraphyletic group) โดยมีฐานของแผนภูมิต้นไม้ (basal clade) คือ Subfamily Eotrechinae และมี Subfamily Halobatinae ที่มีวิวัฒนาการสูงกว่ากลุ่มอื่น