วิทยานิพนธ์ (วท.ม.)--จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2554

การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์ที่จะศึกษาฤทธิ์และกลไกการออกฤทธิ์ระงับปวดและฤทธิ์ต้านการอักเสบของสารสกัดมาตรฐานบัวบก อีซีเอ 233 ที่ให้โดยการป้อนทางปากแก่หนูเมาส์ ก่อนที่จะนำมาทดสอบฤทธิ์ระงับปวดด้วยวิธี hot-plate วิธี tail-flick วิธี acetic acid-induced writhing และทดสอบฤทธิ์ต้านการอักเสบในหนูแรทที่ถูกเหนี่ยวนำให้เกิดการอักเสบที่อุ้งเท้าด้วยคาราจีแนน เปรียบเทียบผลของอีซีเอ 233 ในขนาดต่างๆ (10-300 มก./กก.) กับกลุ่มควบคุมซึ่งได้รับคาร์บอกซีเมทิลเซลลูโลส (0.5%) และยามาตรฐาน พบว่าอีซีเอ 233 สามารถออกฤทธิ์ระงับปวดได้อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติเมื่อเปรียบเทียบกับกลุ่มควบคุม แต่จะมีฤทธิ์อ่อนกว่ายาระงับปวดมาตรฐานในทุกวิธีทดสอบ โดยพบว่าอีซีเอ 233 จะออกฤทธิ์ระงับปวดได้ในขนาด 60-300 มก./กก.เมื่อทดสอบด้วยวิธี hot-plate และฤทธิ์ดังกล่าวของ อีซีเอ 233 ในขนาด 300 มก./กก.จะถูกยับยั้งได้ด้วยนาลอกโซน ในขณะที่เมื่อทดสอบด้วยวิธี tail-flick พบว่า อีซีเอ 233 ในขนาด 100-300 มก./กก. จะแสดงฤทธิ์ระงับปวดได้อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติเมื่อเปรียบเทียบกับกลุ่มควบคุม แสดงว่าการออกฤทธิ์ระงับปวดของอีซีเอ 233 น่าจะเป็นผลสืบเนื่องจากการออกฤทธิ์ต่อระบบประสาทส่วนกลางทั้งในระดับเหนือไขสันหลังและไขสันหลัง และอาจเป็นการออกฤทธิ์ที่เกี่ยวข้องกับตัวรับ opioids นอกจากนั้นจากการที่พบว่าอีซีเอ 233 ในขนาด 60-300 มก./กก. สามารถออกฤทธิ์ระงับการบิดงอลำตัวที่เกิดจากการฉีดกรดอะซิติกเข้าช่องท้องได้อย่างมีนัยสำคัญ เมื่อทดสอบด้วยวิธี writhing และฤทธิ์ดังกล่าวของ อีซีเอ 233 ในขนาด 300 มก./กก.จะถูกยับยั้งได้ด้วยนาลอกโซนเช่นกัน แสดงว่านอกเหนือจากการออกฤทธิ์ระงับปวดโดยการออกฤทธิ์ผ่านระบบประสาทส่วนกลางแล้ว อีซีเอ 233 ยังสามารถออกฤทธิ์ระงับปวดในระดับของระบบประสาทส่วนปลายโดยผ่านตัวรับ opioids ได้อีกด้วย สำหรับการทดสอบฤทธิ์ต้านการอักเสบ ในหนูแรทที่ถูกเหนี่ยวนำให้อุ้งเท้าหนูบวมด้วยการฉีดคาราจีแนน พบว่า อีซีเอ 233 ในขนาด 100-300 มก./กก. สามารถลดการบวมของอุ้งเท้าหนูได้อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติในชั่วโมงที่ 4-5 หลังจากฉีดคาราจีแนน ซึ่งถือเป็นระยะที่ 2 ของการบวมซึ่งเชื่อว่าเป็นการบวมที่เกี่ยวข้องกับพรอสตาแกลนดิน สอดคล้องกับการที่พบว่าอีซีเอ 233 ในขนาด 300 มก./กก.สามารถลดการบวมของอุ้งเท้าหนูที่ถูกเหนี่ยวนำด้วยการฉีดพรอสตาแกลนดิน อี 2 ได้อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ จากผลการทดลองทั้งหมดแสดงว่า อีซีเอ 233 มีฤทธิ์ระงับปวดโดยมีการออกฤทธิ์ได้ทั้งในระดับประสาทส่วนกลางและระดับประสาทส่วนปลาย โดยอาจมีกลไกการออกฤทธิ์ส่วนหนึ่งซึ่งเกี่ยวกับกับตัวรับ opioid และอีกส่วนหนึ่งที่เกี่ยวกับฤทธิ์ลดการอักเสบในส่วนที่พรอสตาแกลนดินมีบทบาทสำคัญ ควรมีการศึกษาต่อไปเพื่อให้เข้าใจฤทธิ์ระงับปวดของอีซีเอ 233 ได้อย่างชัดเจน