วิทยานิพนธ์ (คพ.ม.)--จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2558

ประเทศไทยเข้าสู่สังคมผู้สูงอายุ ผู้สูงอายุที่มีภาวะพึ่งพิงเพิ่มจำนวนมากขึ้นโดยมีบุคคลในครอบครัวดูแลภายในบ้านของตนเอง ที่อยู่อาศัยที่เหมาะสมจึงสามารถบรรเทาปัญหาการดูแลผู้สูงอายุได้ ซึ่งโครงการไอลีฟพาร์คและโครงการไอลีฟทาวน์ พระราม 2 กม. 14 (แสมดำ) ได้พัฒนาโครงการจัดสรรด้วยแนวคิดรองรับครอบครัว 3 วัย แต่ผู้สูงอายุที่มีภาวะพึ่งพิงต่างกัน จะมีข้อจำกัดและความต้องการด้านสภาพการอยู่อาศัยที่แตกต่างกันออกไป งานวิจัยนี้จึงมีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาข้อมูลของผู้สูงอายุที่อาศัยร่วมกับครอบครัวภายในโครงการ รวมถึงพฤติกรรมการอยู่อาศัย ปัญหาและความต้องการด้านสภาพแวดล้อมในการดำเนินชีวิตประจำวัน เพื่อเสนอแนะแนวทางการพัฒนาโครงการจัดสรรเพื่อรองรับผู้สูงอายุในอนาคต โดยศึกษาผู้สูงอายุที่มีอายุ 50 ปีขึ้นไปทั้งหมด 21 กรณี ประกอบด้วยผู้ที่มีภาวะพึ่งพิงแตกต่างกัน ที่อาศัยในบ้านเดี่ยว บ้านแฝดและบ้านแถวภายในโครงการ โดยรวบรวมข้อมูลด้านกายภาพอาคารด้วยการสำรวจภาคสนามและการสังเกต ใช้แบบประเมินภาวะพึ่งพิงและแบบสัมภาษณ์เพื่อรวบรวมข้อมูลจากผู้สูงอายุ ประกอบกับศึกษาเอกสารวิชาการที่เกี่ยวข้อง เพื่อสรุปผลให้ได้ถึงคำตอบเชิงคุณภาพ ผลการศึกษาพบว่ากลุ่มผู้สูงอายุมีอายุ 53-96 ปี โดยรวมมีสุขภาพแข็งแรง อาศัยในครอบครัวขยาย ส่วนมากไม่ได้ประกอบอาชีพจึงไม่มีรายได้ แต่ผู้สูงอายุจะรับหน้าที่งานบ้านและเลี้ยงดูหลานเพื่อแบ่งเบาภาระครอบครัว ผู้สูงอายุที่มีภาวะพึ่งพิงมากจะมีบทบาทหน้าที่ลดลงและพบปัญหาในการใช้งานพื้นที่ที่รุนแรงมากขึ้น โดยปัญหาที่พบทั้งในบ้านเดี่ยว บ้านแฝด และบ้านแถวเกิดจากตำแหน่งพื้นที่ที่ใช้บ่อยไม่เชื่อมต่อกัน คือ ห้องนอน ห้องน้ำ ห้องนั่งเล่น มีที่ว่างหน้าบันไดคั่นกลาง และต้องผ่านที่จอดรถจึงจะสามารถเข้าถึงประตูรั้วได้ ผู้สูงอายุจึงประสบอุบัติเหตุและพบความลำบากในระหว่างการสัญจรระหว่างพื้นที่ดังกล่าว นอกจากนี้ยังพบลักษณะทางกายภาพไม่สอดคล้องกับหลักการออกแบบเพื่อทุกคน ซึ่งแม้ว่าผู้สูงอายุจะต้องการปรับปรุงอาคารให้สามารถใช้งานสะดวกขึ้น แต่ผู้สูงอายุจะเลือกไม่ปรับปรุงแก้ไขพื้นที่ โดยเฉพาะผู้ที่มีภาวะพึ่งพิงมากและผู้ที่ไม่มีรายได้เป็นของตนเอง เนื่องจากเกรงว่าจะสิ้นเปลืองค่าใช้จ่ายของลูกหลาน จึงมีความเสี่ยงต่อการเกิดอุบัติเหตุภายในบ้านได้ สรุปผล โครงการจัดสรรควรพัฒนาที่อยู่อาศัยให้สอดคล้องกับสภาพการอยู่อาศัยของผู้สูงอายุทุกช่วงภาวะพึ่งพิงไว้ล่วงหน้า โดยจัดวางให้ตำแหน่งพื้นที่ที่ผู้สูงอายุใช้บ่อยสามารถเข้าถึงกันได้โดยตรงโดยใช้การสลับแปลนอาคาร เปลี่ยนทิศทางประตูเพื่อเชื่อมต่อพื้นที่ใช้บ่อยโดยไม่เพิ่มพื้นที่ก่อสร้าง และจัดทำลักษณะทางกายภาพตามหลักการออกแบบเพื่อทุกคน เพื่อให้ผู้สูงอายุสามารถปรับตัวไปตามภาวะพึ่งพิงและพัฒนาตนเองได้อย่างต่อเนื่องตลอดชีวิต